A catedral da Asunción de Valencia (II): A Porta dos Apóstolos

Continuando a visita pola catedral, tomo nota do que conta a Wikipedia desta porta:

Porta dos Apóstolos, chamada así polas estatuas dos doce apóstolos que alberga. De estilo gótico francés, contrasta notablemente coa porta románica de l'Almoina con que confronta á outra parte do cruceiro. Sábese que na súa construción traballou Nicolás de Ancona ou de Autun desde 1303 e que en 1354 xa estaba acabada. Fose quen for o seu autor, era un mal coñecedor da pedra do país, pois empregou unha de tipo quebradizo que se degradou con rapidez e que obrigou a continuas reparacións, xa documentadas no século xv. Durante os anos 1960 a porta foi completamente restaurada e as figuras orixinais -en moi mal estado de conservación- foron expostas no museo da catedral e substituídas por copias, que son as que hoxe decoran a porta.

A porta ábrese abucinada sobre un muro resaltado que lle serve de encadramento. Consta de tres arquivoltas oxivais decoradas, respectivamente, con catorce figuras de anxos (a interior), dezaseis de santos e dezaoito de profetas (o exterior), colocadas unhas sobre as outras, seguindo a dirección dos arcos e cada unha cos seus correspondentes doseletes. Todas estas figuras, en total 48, estaban policromadas.

Estas tres arquivoltas apóianse sobre seis doseletes -tres a cada lado- que protexen seis estatuas de apóstolos apoiados, á súa vez, sobre piares de sección prismática triangular cuxas caras se decoran con cuadrifolios con esfinxes da virxe e do Arcanxo, en relevo, e varios escudos do rei, familiares (como os Borja ou os Centelles) e gremiais. Os outros seis apóstolos aparecen situados fóra do arco, pero sobre idénticos pedestais. No ángulo que forma a porta co muro da igrexa, a ambos os dous lados, aparecen, en senllos doseletes góticos, as estatuas de San Sixto e San Lorenzo e de San Valerio e San Vicente Mártir. Os batientes ou follas das portas, os cravos e os ferraxes da porta son orixinais de 1438.

Tímpano coa Virxe María

A arquivolta queda enmarcada por un gablete abonado por arquerías cegas con estatuas. Na parte superior da fachada, tamén dentro dun gablete, ábrese un gran rosetón de seis puntas, que representa a estrela de David ou Salomón, de 6.45 metros de diámetro, constituída por dous triángulos equiláteros entrelazados nos intersticios da que figuran varios adornos de tracería calada que enmarca vidreiras polícromas. Este rosetón foi case totalmente reconstruído nos anos 1960 ao sufrir o mal da pedra. Como apunta Joan Fuster, esta estrela salomónica é bastante difícil de explicar na entrada dun templo católico. Especúlase que, ante a falta de fondos para a construción da porta, pediuse prestado diñeiro aos prestamistas xudeus, e estes accederon a cambio de que figurase a estrela no rosetón.

Interior da Porta dos Apóstolos

No tímpano da porta atópase a imaxe de Santa María, baixo a advocación da que foi consagrada a catedral, co neno en brazos e rodeada de oito anxos músicos; antes de 1599 esta imaxe da Virxe do tímpano atopábase no mainel, de maneira moi similar á que hai na igrexa arciprestal de Morella.

A Estrela de David sobre a Porta dos Apóstolos

No pé da porta dos Apóstolos reúnese todos os xoves ás 12 da mañá, o Tribunal das Augas, reliquia secular da administración de xustiza correspondente ao dereito de augas na horta de Valencia. Probablemente xa se reunía en leste mesmo lugar cando a actual catedral era aínda mesquita.

Catedral de Toledo: a Porta dos Leóns

 

Dos séculos XV e XVI. É a máis moderna das grandes portas. Chámase así polos leóns que coroan as columnas da reixa que pecha o pequeno compás. Ten ademais outros dous nomes:

-Porta Nova, ao ser a última que se construíu,

-Porta da Alegría, en alusión á celebración da Asunción da Virxe que está representada no testero do fondo, tras as arquivoltas.

Construíuse entre os anos 1460-1466, baixo o mandato do arcebispo Alonso Carrillo de Acuña; con trazas de Hannequin de Bruxelas e Egas Cueman en colaboración cos escultores flamencos Pedro e Juan Guas e Juan Alemán, autor do Apostolado. Estes artistas estaban á fronte dun gran taller que contaba con prestixiosos canteiros e entalladores.

A estatuaria da porta é un dos mellores conxuntos hispano flamencos do século XV, sobre todo a Virxe do parteluz e as estatuas das jambas. Os querubíns e anxos músicos que acompañan a subida de María aos ceos son obras de arte executadas con gran delicadeza. A fachada foi alterada por Durango e Salvatierra no século XVIII, igual que nas outras portas, para consolidar o edificio. Os once medallones situados por encima da última arquivolta representan a profetas e patriarcas; o do centro representa á Virxe María. Remata a porta unha gran estatua de San Agustín orante.

Os batientes de bronce das portas son unha obra mestra de Francisco de Villalpando, que fixo un gran labor nos 35 taboleiros ou ferros. Están ocultas á vista, protexidas con paneis de madeira. Por encima pode verse o gran rosetón de vidreiras policromadas.

A reixa exterior da porta dos Leóns foi executada un século despois das grandes reixas da capela maior e do coro, nun estilo completamente distinto do daquelas, que daba paso á solidez e utilidade máis que ao gusto pola ornamentación demostrado no século anterior. O seu autor foi Xoán Álvarez de Molina, natural de Úbeda (Xaén), que realizou a reixa na cidade de Toledo en 1647. Os documentos conservados respecto diso din que o rejero recibiu 8.504 reais e 12 maravedíes, máis os 27.000 que lle eran dados con anterioridade. O documento dá conta do custo do ferro empregado polo rejero que ascendía a practicamente a cantidade recibida polo traballo.

 TEXTO: Wikipedia.

FOTOS: Iniciarte.

Catedral de Toledo: a Porta do Perdón

A fachada principal d catedral de Toledo ten tres portadas, Porta do Perdón no centro, Porta do Xuízo Final á dereita e Porta do Inferno á esquerda. 

A porta do Perdón é do século XV: comezouse, baixo a dirección de Alvar Martínez, en 1418. Chámase así porque houbo un tempo en que se concedían indulxencias aos penitentes que entraban por ela. 

Esta porta na actualidade está sempre pechada e ábrese nas grandes ocasións e cando o novo arcebispo toma posesión da catedral primada. 

Ten un gran arco con seis arquivoltas góticas. Segue a iconografía clásica do gótico, coa figura do Salvador no mainel e un apostolado nas xambas, e no tímpano aparece a Virxe impoñendo a casulla a San Ildefonso, tema moi especial desta catedral que se repetirá no interior en capelas e pinturas. As follas da porta miden máis de 5 metros de altura e están chapadas en bronce e moi traballadas; son do século XIV. A do Xuízo Final é a máis antiga, e representa, como o seu nome indica, a escena do Xuízo Final.

A Porta do Inferno, en cambio, non presenta motivos iconográficos reseñables, senón só decoración de tipo vexetal. Coñécella tamén como porta da Torre ou das Palmas porque antigamente reservábase para a entrada da procesión das palmas no Domingo de Ramos.

A fachada foi modificada en 1787 polo arquitecto Eugenio Durango baixo o mandato do cardeal Lorenzana. O escultor foi Mariano Salvateirra. As obras foron necesarias polo deterioro da pedra que non era de moi boa calidade. É posible que as portas avanzasen entre contrafortes en lugar da disposición actual.

TEXTO: Wikipedia.

FOTOS: Iniciarte.

Santuario da Virxe do Camiño de Muros (A Coruña): os canzorros.

Hai algún tempo xa amosei o santuario da Virxe do Camiño de Muros. Hoxe quero poñervos algúns detalles dos seus canzorros agardando que atopedes os dragóns entrelazados, pombas, seres fantásticos e monstruosos, criaturas con rostros deformados, cráneos, vieiras, escenas eróticas...

Lado sur:

Lado norte:

Fotos: INICIARTE.

Santa María do Azogue de Betanzos e o seu calendario nun capitel

Máis información sobre este capitel en Arquivoltas,  Historia de Galicia.gal e sobre a igrexa en Iniciarte.

Catedral de Tui: fachada occidental

A fachada principal, flanqueada por torres ameadas, consta dunha única portada oxival que leva á nave central. Está protexida por un pórtico cuadrangular sinxelo con remate ameado e tres arcos oxivais, albergados por contrafortes en cada un dos lenzos. Sobre a porta, no segundo corpo, ábrese un rosetón sen decoración xeométrica, enmarcado por estribos sinxelos. Polo interior, sobre o arco da porta, un triforio construído no largor do muro da nave central comunica coa tribuna das naves laterais.

Das características escultóricas desta fachada xa vos falara anteriormente en Iniciarte.

 Carmen Manso Porto e Ramón Yzquierdo Perrín. Arte. Galicia. A Coruña, Hércules, 1993. Tomo XI, pp. 257-258.

Pórtico occidental da Catedral de Tui: inicio da escultura gótica

No seguinte texto do profesor José Manuel García Iglesias poderemos apreciar a importancia da escultura na fachada occidental da catedral de Santa María de Tui (Pontevedra). Lembrade que a arquitectura é basicamente románica do século XII pero este pórtico foi rematado en torno ao 1.225, o que o converte nunha das primeira obras góticas peninsulares. Pórtico occidental "A catedral de Tui ten na súa portada occidental unha das expresións artísticas máis transcendentales da arte galega. A escultura española inuagura, en moitos aspecctos, con esta obra a súa camiñar por sendas abertamente góticas, Esta prioridade cronolóxica non é, nin moito menos, o seu valor máis importante. Como estudou Moralejo Álvarez, o programa iconográfico que aquí se expón é de tal altura de contidos que se pode dicir que, tamén desde esta prespectiva o seu valor é igualmente inestimable. Aqueles que pensaron o seu programa tiveron que reducir o repertorio de contidos, que usualmente decora unha catedral gótica nas súas tres portadas, a unha soa; por iso, ante a porta tudense o espectador que atende á súa lectura sente embargado ao tempo polo seu estilo narrativo, extraordinariamente sintético, e por unha carga de contidos en cada figura tal que fai necesario, en máis dunha ocasión, interpretar a algunha en varios contextos temáticos diferentes. Cal é o tema deste progrma iconográfico? Serve a unha idea unificadora “de carácter fundamentalmente eclesiolóxico: o encontro entre Cristo e a súa Igrexa -conxunción de Cristo e o seu Corpo místico-, concibido como un despregamento en graos sucesivos, de acordo co carácter histórico da Redención, e co transfordo do simbolismo nupcial dos textos patrísticos respecto diso” (Moralejo Álvarez. Escultura gótica en Galicia (1200-1350). Santiago, 1975, páx. 10-11). As dificultades interpretativas son moitas; é claro que tres das estatuas atópase á esquerda da porta son: Moisés, san Pedro e san Xoán Bautista, pero hai unha cuarta figura que se interpretou ou ben como Jeremías ou ben como Isaías. A elección entre estas dúas opcións para individualizar a esta figura vén dada pola personalidade que se lle atribúa ao personaxe co crucifixo na man, que se atopa entre as estatuas da parte dereita que tamén pode aludir a Jeremías ou a Isaías. O outro profeta representado neste lado parece ser David e a parella real significa a Salomón, que ten aos seus pés a Marcolfo e á raíña de Saba. Epifanía A lectura do tímpano iníciase na parte baixa para continuala cara arriba. No seu primeiro rexistro a narración interprétase de dereita a esquerda; aparecen aquí os temas da Anunciación, a Natividade e o Anuncio aos pastores, sabiamente engarzados como despois se explicará. Xa no seguinte rexistro a lectura faise de esquerda a dereita; nesta zona sitúallenos aos Magos ante Herodes e o Anuncio dos pastores. Na parte máis alta do tímpano hai unha serie de arquitecturas que nos falan da Xerusalén celeste. Os anxos abundan tanto na escena da Epifanía como na Natividade; a súa inclusión ten unha xustificación lóxica neste programa como despois se verá.

No traballo deste portal se aúnan dous estilos diferentes. Un mestre ou taller realiza o dintel e as estatuas ao lado esquerdo. A parte superior do tímpano e as estatuas ao lado dereito denotan unha man diferente. Relaciónase a primeira tendencia mencionada con Laon. Na súa obra é moi superior o dominio sobre o relevo ao que se pode observar sobre a súa obra de vulto. Resulta sumamente representativo á hora de valorar os seus ideais artísticos o dintel. Nel está implicito o pintoresquismos e pictoricismo laonés. Moralejo asegúranos que estamos ante a primeira “paisaxe” e o primeiro “interior” da arte galega. O sentido descritivo desta tendencia estilistica resúltanos evidente. As estatuas pertencentes a esta man xa non son tan logradas; os gustos narrativos desta tendencia non se adpatan aos valores que esixe unha estatua.

O outro taller que traballa nesta porta tudense debe relaccionarse tamén dunha forma moi directa coa arte francesa, naturalmente tendo en conta que estamos contempllando unha obra provinviana. É agora a tradición que parte de Sens-Chartes á que responde esta obra. Se antes tiñamos que destacar o interese do relevo, neste caso hai que facer sobresaír á estatua exenta. Entre estas estatuas destacan as de Salomón e a raíña de Saba; hai nestas figurass un claro eclecticismo que asume ata o gótico clásico de Chartres. (…) o repertorio de estatuas que se atopan nesta portada non ten nigún paralelismo na arte da época. Se o mestre ou taller que realiza o dintel e as estatuas da esquerda perde categoría artística ao ter que levar a cabo estatuas, neste caso a arte desta segunda tendencia resístese cuendo ten que traballar para o segundo rexistro do tímpano.

Un último trazo cabe sinalar no apartado estilístico. Debe valorarse en toda a súa plenitude a sensación espacial nova, que Tui presenta por primeira vez na arte medieval galega. Como se subliñou en Tui as figuras “están” no espazo. A dependencia das estruturas quedou así, nesta ocasión, completamente superada.

Xamba do lado norte: Moisés, Isaías, san Pedro e san Xoán Bautista

Sinalados os talleres que aquí traballan e a obra que pertence a cada un, cabe pasar a profundar un pouco no significado da escultura que, conxuntamente levan a cabo. Hai unhas liñas directrices comúns en conto a contidos que, nalgún sentido, tamén se denotan no modo de narrar que ha de buscar uns puntos necesarios de engarce para conjuntar un traballo que aúna a dous pensamentos escultóricos diferentes.

Das estatuas que se sitúan aos lados han de destacarse tres da parte dereita: a que leva o crucifixo pode ser ou ben Xeremías, a quen se lle adoita representar cunha cruz entre as súas mans, ou ben Isaías, respondendo a unha interpretación verdadeiramente orixinal desde a súa “Poema do Servo de Iavé”. Sexa unha ou outra a verdadeira interpretación o certo é que nos atopamos ante unha imaxe chea de interese. O crucifixo presenta a Cristo engarzado á cruz con tres cravos; é a primeira vez na arte galega, e posiblemente na arte hispana, que se asume este tipo gótico.

A parella real -Salomón e a raíña de Saba- forma unha iconografía tamén moi interesante. Unha vez máis na arte galega aparece Marcolfo en relación con Salomón. O grupo ten aquí un notable precedente na portada sur da catedral auriense aínda que alí responde a unha tipoloxía e a un contexto iconográfico moi diferente ao que se observa en Tui; no entanto, no fondo, o seu sentido e contidos temáticos veñen ser os mesmos alí contemplados.

Xamba do lado sur: Salón, a raíña de Saba, Simeón e Daniel

A xa aludida necesiade sintética que presenta esta portada está presente, sobre todo, no tímpano. O dintel está cheo de suxestións e de reflexións sobre as posibilidades escultóricas que ofrece a reunión dos seus tres temas -Anunciación, Natividade e anuncio aos pastores-. Seguindo un recurso narrativo que ten notables precedentes, a figura de Xosé responde igualmente á Natividade e á Anunciación; desde unha posición media, entre ambos os temas, enténdese tanto a súa figura sometida na escena da Anunciación, mencionando o seu soño e a súa dúbida, como na Natividade, acompañando a María. Coa imaxe de José o que se está conseguindo realmente é romper os espazos, as limitacciones ríxidas entre os diferentes temas; tómase, deste xeito, a medida ao que cada escena leva consigo e, ao tempo, conséguese trasladar ao relive a sensación de relación entre os temas e de fluidez no relato que, por medio da escultura, estállenos presentando.

A relación Anunciación-Natividade non é unha excepción no conxunto. Preténdese continuamente no tímpano lograr unha narración chea de contactos entre os temas que ven, así, repletos de frecura: o anuncio aos pastores, situado á esquerda, rompe os seus límites para situar, encamiñando cara ao Neno, a un pastor, mentres unha ovella accede ao lugar en que se desenvolve o episodio da Natividade. As relacións temáticas non quedan limitadas a este engarce que imprime dinamismo ao conxunto; existe, ademais, a pretensión de buscar outros matices que fagan resaltar outros principios ideográficos. Un exemplo respecto diso: nos dous extremos do dintel sitúanse, en similares posicións, aos anxos das respectivas anunciaciones; deste xeito lógranse resaltar paralelismos existentes nos contidos á vez que se realza o interese da Natividade, que ha de ser o episodio culminante do ciclo. No rexistro superior sucede ouro tanto: as dúas escenas alí presentes -Reis ante Herodes e Epifanía- sitúan nunha posición intermedia aos seus personaxes comúns rompendo así toda posible idea de fronteira espacial entre un episodio e outro".

José Manuel García Iglesias. "La Edad Media", en Historia del Arte Gallego. Madrid, Alhmabra, 1982, pp. 157-160.
As ilustracións das xambas proceden de  Galicia. Arte (Arte Medieval II) Tomo XI. A Coruña, Hércules edicións, 1993.

Igrexa de san Bartolomé (Logroño): portada gótica

Recentemente andive de visita por Logroño (magnífica rúa de viños...) e achegueime ata a igrexa de san Bartolmé. O texto que vos presento a continuación procede de Aldea global, onde, tamén, hai magníficas fotos do templo.

 

"Igrexa construída a principios do século XIII, encostada á muralla medieval. De feito, a súa cabeceira e torre campanario formaban parte dos elementos defensivos da cidade. Logroño era un enclave importante no Camiño de Santiago, feito que propiciou a construción de grandes templos, como o de San Bartolomé.

Inicialmente foi concibido con tres naves acabadas en tres ábsidas. A central é de planta semicircular, mentres que os laterais son planos. Todos eles quedaron ocultos desde o exterior por construcións posteriores.

Pero sen dúbida, o elemento máis interesante do templo é o seu portada. Construída nun corpo encostado ao muro oeste, foi realizada a finais do século XIII. A súa distribución ten unha clara influencia francesa, seguramente grazas ao Camiño de Santiago. Mantén moitas similitudes con San Esteban de Bourges.

Desgraciadamente o seu estado de erosión é considerable e mutiláronse numerosas imaxes. As arquivoltas descansan en xambas ricamente decoradas, divididas en dous niveis. No piso superior representáronse varias escenas da vida San Bartolomeu.

Se empezamos a descrición pola xamba da esquerda podemos ver o martirio de San Bartolomé, que ocupa dous espazos. Di a tradición, que o santo foi desollado en Albanópolis, en Armenia menor. O santo converteu ao cristianismo ao rei Polemón III. O irmán deste, Astiages, foi quen lle mandou executar e aparece representado á esquerda do martirio. Cinco verdugos son os encargados de executar a pena. Agachados atopamos un home e unha muller, vestidos ao estilo da nobreza do século XIII. No seguinte espazo vemos a San Bartolomé xa desollado e levando sobre os ombreiros a súa propia pel. Completa o conxunto un grupo de figuras, das cales só a primeira representouse de corpo enteiro. Non se coñece o seu significado, aínda que algúns estudiosos afirman que se trata dos cortesáns de Astiages.

Na xamba dereita represéntase o achado das reliquias e o traslado á cidade de Dallas, en Mesopotamia , no ano 503 por orde do emperador Anastasio.

Os espazos situados na fachada oeste son os que máis sufriron a erosión, impedindo en moitos casos a identificación das figuras. No lado esquerdo represéntase a Xesús atado á columna.

No lado dereito vemos a Xesús, que se aparece ás Tres Marías. O resto de imaxes que sobreviviron ao paso do tempo, non se puideron identificar, pero probablemente correspondan a outras escenas da Paixón de Cristo.

O nivel inferior de arcos son de trilobulados, que non aloxaban imaxes, se non que teñen o fondo decorado con flores de catro follas.

Os seus capiteis están decorados con varias escenas. O capitel que hai xunto á porta, no lado dereito, representa a expulsión de Adán e Eva do Paraíso. A continuación vemos unha figura espida, que representa unha alma, subida ao Ceo por dous anxos. No terceiro capitel represéntanse dous xinetes que cabalgan leóns. Tamén podemos ver un capitel con aves enfrontadas e dous capiteis con figuras humanas, que a erosión non permite identificar.

No lado esquerdo os capiteis están moito máis erosionados, o que dificulta a súa identificación. Pódense ver diferentes monstros como dragóns, arpías, billas, leóns e figuras humanas.

No espazo que queda entre os arcos e o nivel superior, enchéronse con diferentes imaxes esculpidas, onde se pode ver un amplo abano da iconografía románica con monstros, sirenas, arpías, billas e figuras humanas. Crese que poderían ser elementos reaproveitados da antiga portalada.

No lateral esquerdo da porta atopamos un Descendimiento da Cruz, bastante erosionado.

No tímpano represéntase o Xuízo Final. Cristo xuíz preside o conxunto. Acompáñanlle María, san Xoan, que interceden polos pecadores, e catro anxos, que levan a cruz, unha coroa, unha lanza e unha columna. No nivel inferior atopamos o apostolado.

Botamos de menos os condenados e os escolleitos. Hai varias teorías ao redor de por que non se representaron. Seguramente se querían representar nas arquivoltas, tal e como sucede na catedral de Tudela, pero a falta de orzamento ou a présa por acabar as obras, provocou que as arquivoltas fosen lisas e non esculpidas. Só as dous interiores están decoradas con anxos e flores.

No vértice interior das primeiras arquivoltas atopamos dous anxos, que sosteñen unha coroa.

No século XVI modificouse a portalada, separando o tímpano das arquivoltas e situándoo máis abaixo, para poder abrir unha fiestra. Crese que baixo o dintel había un parteluz cunha imaxe de San Bartolomé, que ao modificar a portalada eliminouse. Só se conservou o dosel, que se colocou baixo os anxos. Esta hipótese parece pouco fundamentada, porque non parece lóxico prescindir dunha escultura do patrón do templo. En caso de ser suprimido no parteluz, é lóxico pensar que se buscaría unha nova localización para a imaxe. Por outra banda, o dosel encaixa perfectamente sobre a imaxe de Cristo do tímpano, que recordemos estaba xusto debaixo. Aínda que non atopamos un dosel neste espazo en ningún templo coetáneo, parece máis lóxico pensar que foi concibido para esta localización e non que foi recolocado.

No século XVI tamén se remodelou a torre de campanario, aumentando a súa altura con dous pisos de estilo mudéxar. A súa localización, xunto á muralla fixo que desenvolvese tarefas relixiosas e defensivas. Recentemente foi restaurada, por isto ten este aspecto de excesivamente novo".

FOTOS: Iniciarte.

A Porta do Sarmental da catedral de Burgos

Dentro da escultura gótica española é de salientar a porta sur da catedral de Burgos, coñecida como a do Sarmental. Desde a Praza de san Fernando, accedese á porta meridional tras salvar unha gran escalinata. Foi levantada entre os anos 1230 e 1240. Está dedicada ao tema arcaizante de Cristo en Maxestade, aínda que empregando unha plástica innovadora. 

A decoración escultórica concéntrase no tímpano, nas archivoltas, no mainel e nas xambas. Son varias as teorías sobre a autoría e as influencias que deixan ver estas esculturas. 

Parece ser que se poden distinguir ata tres autores diferentes: o máis salientable (Mestre do Sarmental) faría o tímpano coa Maiestas e o Tetramorfos (influenciado polo mestre do Bo Deus de Amiens), un segundo faría o lintel (influenciado polo autor da fachada norte da catedral de Reims) e un terceiro traballaría nas archivoltas. O traballo das xambas sería algo posterior.

O elemento sobranceiro desta porta é o tímpano, delimitado dentro do muro por unha moldura con decoración vexetal e tres archivoltas, onde se representa, dun xeito arcaizante, a Cristo sedente en maxestade (Pantocrátor) amosando o Libro da nova lei que apoia nun xeonllo. Ao seu carón figuran os catro evanxelistas cunha dupla representación xa que, figuran como tales e, ademais, polo tetramorfos. Deste xeito temos á esquerda e dereita o anxo e animais símbolos dos evanxelistas: san Marcos ao carón do león e san Lucas co touro que semellan escribir o novo testamento. Mentres que san Xoán sobre a aguia e san Mateo atópase sobre o anxo. Estes dous últimos evanxelistas está ubicados sobre un nivel superior. Os catro evanxelistas están sentados e escribindo sobre atrís. 

O tímpano está dividido en dúas partes por un saínte ondulado, como se fora unha onda do mar como símbolo da bóveda celeste que cobilla a Xesús. Se conceptualmente a obra é arcaizante, tamén o é o emprego da perspectiva xerárquica, posto que os catro evanxelistas son dun tamaño moito menor que o personaxe central. 

O tímpano vai protexido por tres archivoltas. Na primeira apreciamos unha ringleira de anxos e serafíns que adoran a Xesús. Nas outras dúas van situados os vintecatro anciáns do Apocalipse con instrumentos musicais (sóanos de algo esta iconografía?), varios coros de anxos e unha alegoría das artes. Parece ser que este grupo sería tallado por artesáns locais dirixidos por Mestres franceses. Todas estas esculturas aséntanse sobre unha peaña. 

A porta está dividida por un mainel cun bispo representado. Parece ser que non sería a primeira escultura nese lugar tan sobranceiro. Trátase do bispo Mauricio, comitente da obra, con mitra estrelada e unha placa decorada con pedras. Sobre el doselete que o protexe atópase o Año Místico (outro elemento iconográfico extraído do Apocalipse). 

Nas xambas laterais están representadas seis figuras, de cronoloxía posterior ao resto da porta, sendo identificables Aarón, Moisés, sa Paulo e san Pedro. 

Ademais deste conxunto escultórico tamén podemos deter a nosa atención na súa parte superior. A finais do século XIII foron levantados os poderosos contrafortes que rematan en pináculos. Os dous corpos superiores, reproducindo a estrutura da fachada occidental, teñen un gran rosetón y unha galería aberta con tres arcos cuns intradorsos calados con tripla cuadrifolia e que se asentan sobre maineis ao tempo que se pode contemplar un conxunto escultórico interpretado como a Diviña Liturxia, onde Cristo administra a Eucarística, rodeado por unha ducia de anxos ceriferarios e turiferarios (premio para quen me diga o significados destas dúas últimas palabras) 

Xa quedou anotado que a concepción iconográfica é un tanto arcaizante, máis mirando cara ao pasado (escultura románica) que ao futuro (escultura gótica). Non obstante podemos apreciar elementos dunha tendencia naturalista que se separan da abstracción románica. Ben é certo que o Cristo é aínda conceptualmente románico pero tamén o é que cada figura está humanizada (xestos, movemento, actividade) e que o conxunto do programa iconográfico ten unha fonda inspiración no novo concepto espiritual procedente da Francia gótica: un Cristo novo, mozo, máis próximo ao fiel; un Cristo conciliador, máis comunicativo e accesible. Os restantes personaxes van representados cun gran naturalismo, con corpos proporcionados, cun claro senso narrativo e estético e cunha individualización.

 Fotos: INICIARTE.