O Pilar da Luxuria

Nunha recente visita ao Museo Arqueolóxico Nacional de Madrid co gallo de coñecer a súa nova  reforma (noxo cultural daba ver o seu estado anterior), gocei da vista desta singular peza. O propio museo descríbea do seguinte xeito:

Elemento arquitectónico formado por un alicerce central de sección rectangular, flanqueado por dúas columnas de sección circular, con capiteis formados por roleos vexetais, todo iso coroado por un ábaco axedrezado. Sobre o fuste dunha das columnas representáronse tres figuras: un contorsionista que asoma a cabeza entre as pernas, unha muller aleitando tres sapos (representación tradicional do vicio da luxuria ) e un personaxe anicado, coa cabeza á altura do ventre, que sostén sobre os seus ombreiros aos dous anteriores.

Na cara oposta, dúas figuras humanas con cabezas de león e de can respectivamente.

Este tipo de representacións, frecuentes no románico, aluden aos vicios do ser humano, e teñen unha finalidade moralizante para adoutrinar aos fieis acerca das consecuencias nocivas do vicio mediante a súa representación grotesca ou monstruosa. A interpretación do uso arquitectónico primitivo do alicerce non é clara, podendo ser o parteluz dunha porta monumental.

Material: Arenisca. Técnica: Tallado. Dimensións   Lonxitude = 209 cm; Profundidade = 29,30 cm; Longitude máxima = 229 cm; Anchura máxima = 85 cm. Lugar de procedencia: Araba. Datación: século  XII.

O Pórtico da Gloria e os seus problemas

Dentro do Programa Catedral da Fundación Barrié, hoxe quero salientar o relativo ao Pórtico da Gloria, do que xa temos falado en abundancia neste blog.

O Pórtico da Gloria é, xunto coa cámara e o sepulcro do Apóstolo, a peza máis representativa do conxunto catedralicio e unha das máis significativas do Románico en toda Europa. O paso do tempo, os cambios de gusto e os traballos de mantemento e/ou reforma pictórica, a erosión e o desgaste producido polas condicións atmosféricas e polo uso, o efecto da humidade e a contaminación ocasionaron a súa deterioración, que se viu acelerado considerablemente nas últimas décadas.

Agardemos que a nova cuberta serva para algo.

O lintel do Pórtico da Gloria

Neste vídeo debuxado, o arquitecto Arturo Franco Taboada intenta desvelar o enigma sobre unha misteriosa fractura que aparece no gran lintel que soporta o tímpano do Pórtico da Gloria. O arquitecto teoriza sobre un suceso que, por algunha razón descoñecida, pasouse por alto para todos os investigadores que se interesaron ao longo do tempo, na análise desta xoia do románico tardío. Suxírese neste informe, unha curiosa referencia histórica, que podería axudar á datación da data desta rotura.

O Pórtico Real de Chartres

A cidade de Chartres nos séculos XII e XIII era unha cidade rica capaz de edificar unha nova catedral, tras os incendios de 1134 e de 1194 da anterior románica, en moi poucos anos. Ademais de florecente urbe (comercial e feiral), tamén era un lugar de peregrinación posto que conservaba unha pretendida túnica da Virxe, e, ademais, o seu obispado era apoiado pola monarquía para afianzar o seu poder. A fachada principal, o Pórtico Real, desta catedral, terminada en 1245, reúne os elementos prototípicos da escultura gótica.

No Pórtico Real, como toda a arte medieval, observamos unha dependencia da escultura con respecto á arquitectura. Tamén hai elementos que terán unha gran repercusión posterior como as estatuas-columnas, cuns canons estéticos do gótico inicial como poden ser a rixidez, as pernas paralelas, os pés colgantes, as roupaxes con pliegues ríxidos e paralelos, as cabezas equivalentes a un sétimo da altura do corpo ou as bocas de beizos finos que esbozan un sorriso. No taller desta catedral as figuras e as súas columnas foron talladas nun só bloque.

Este Porte Royal está divido en tres portas cos seus respectivos tímpanos.

O tímpano central está dedicado a Cristo enmarcado nunha mandorla,como Maiestas Domini, rodeado polos símbolos dos evanxelistas, os tetramorfos. Cristo levanta a man dereita e na esquerda sostine o Libro da Vida. No friso do dintel represéntanse aos doce apóstolos, enmarcados por arquitecturas en grupos de tres figuras, co que se pretendía aludir simbolicamente a que predicaron a trinidad nos catro puntos cardinales do planeta. As arquivoltas mostran anxos e aos vinte e catro anciáns do Apocaplipsis.

As figuras das xambas da esquerda da portada central reúnen as seguintes características: "cada unha das figuras vive, por así dicilo, no seu propio mundo; as estatuas non están relacionadas nin entre si nin co que as contempla; a súa expresión parece pensativa, misteriosamente distante, e ata chegamos a descubrir un débil rastro do sorriso arcaico. O aspecto global destas figuras cadra perfectamente coas columnas da jamba ante as que se achan apostadas ou suspendidas. As cabezas miran á fronte, sen desviarse o máis mínimo; os brazos e as mans están pegados ao corpo, e suxeitan un libro ou un rolo de pergamiño; e os corpos apenas se distinguen baixo os longos pliegues das vestiduras. Son, no máis puro sentido do termo, "estatuas-columna", pero non teñen función arquitectónica algunha e poderían quitarse sen alterar para nada os elementos arquitectónicos." (Wittkower, R., ob. cit., páx. 59).

As outras dúas portas da fachada occidental son descritas da seguinte forma na wikipedia:
O pórtico esquerdo está dedicado á ascensión de Cristo (ou talvez a súa segunda vinda). O tímpano mostra a Cristo nunha nube sostido por dous anxos. Debaixo hai dous frisos, o superior mostra a catro anxos cantores e o inferior dez figuras que posiblemente sexan apóstolos e que portan libros e pergamiños contemplan a Cristo. As dúas arquivoltas mostran os símbolos do zodiaco e labores relativos aos doce meses, temas comúns no románico francés.

O pórtico dereito mostra a mesma estrutura. O seu tema é a pureza de María e a súa dignidade como nai de Cristo. No tímpano figura a Virxe co neno entronizada entre dous anxos. No momento da súa construción esta representación era unha novidade xa que o tema central había estado sempre dedicado a Cristo. O friso superior mostra a Presentación no Templo, coa Virxe, Simeón e outras figuras. O inferior narra a Anunciación, Visitación, Natividade e Anunciación aos pastores coidando os seus rabaños, algo inusual; mostrar homes comúns entre as figuras divinas. As arquivoltas están decoradas con anxos a interior e a exterior coas sete artes liberais (e dous símbolos zodiacales que non couberon no lado esquerdo) combinadas con figuras relativas do mundo antigo: gramática e Prisciano ou Donato, retórica e Cicerón, dialéctica e Aristóteles, aritmética e Pitágoras, xeometría e Euclides, astronomía e Ptolomeo e música e Nicómaco. Os capiteis desta porta mostran escenas da Paixón, a entrada a Xerusalén, a Última Cea, a Sepultura e o Duelo das mulleres.

En conxunto, a obra escultórica dos tres accesos ao tempo (a norte, a sur e a principal, é dicir a occidenta) permiten facer un percorrido desde o protogótico (Pórtico Real) ao gótico clásico (portadas do transepto). A escola catedralicia de Chartres e a súa orientación neoplatónica déixase sentir na temática das portadas. A principal tense que ler seguindo o fío condutor da "historia da salvación" (a Virxe, escenas da vida de Cristo e Cristo en Maxestade). A norte do transepto xoga un papel de símbolo: pola súa localización non recibía a luz do sol e iso traducíase nun símbolo, o Antigo Testamento, que aínda non recibira a luz do evanxeo. A do sur está dedicada á igrexa insere no mundo (apóstolos, mártires, santos, presididos polo Xuízo Final).

Bibliografía:
Bozal, V. (1992), La escultura. Tomo 2 de la Historia del Arte. Barcelona. Carroggio S.A. de Ediciones.
Wittkower, R. (1997), La escultura: proceso y principios. Madrid. Alianza ed. Col. Alianza Forma nº 8. 10ª reimpresión.
Todas as ilustracións proceden de Educastur.

Pórtico da Gloria: continúan as obras

A policromía primeira do pórtico da Gloria foi un proxecto de gran entidade non só artística, senón tamén económica. Revélao o proceso de investigación, aínda en curso, que descubriu gran cantidade de ouro e lapislázuli na pigmentación das figuras da composición. E ben sabían os colaboradores do mestre Mateo que algo moi importante se traían entre mans cando investiron elevadas sumas de diñeiro da época no lapislázuli.

O programa de estudo permitiu identificar ata tres policromías sucesivas. Os investigadores contrastaron que da primeira decoración medieval quedan moi poucos restos e que os autores dese traballo empregaban unha gama reducida de terras coloreadas. En negro perfilaban o contorno dos relevos e trazos faciais, e utilizaban cores de aspecto opaco realizados cunha técnica mixta, un amorne graso a base de aceite secante e proteínas: branco albayalde, vermello bermellón, azul lapislázuli.

Na fase de estudos previos, o equipo coordinado por Concha Cirujano e Francisco Prado realizou un exame visual mediante lentes de aumento e diferentes tipos de iluminación. En colaboración co laboratorio Molab da Universidade de Perugia e o Instituto de Ciencias e Tecnoloxías Moleculares da mesma cidade, aplicouse un sistema innovador de alta tecnoloxía na toma de mostras. O sistema permitiu precisar e minimizar os puntos de extracción de materiais.

A partir da segunda quincena de xaneiro do ano próximo realizaranse novas tomas de micromostras de policromía e pedra para completar os resultados que se obtiveron ata agora. Tamén se realizarán probas con diferentes sistemas de limpeza, fixación de policromías, consolidación superficial e biocidas que permitirán redactar o proxecto de intervención.

O comité científico recomenda monitorizar o pórtico un ano máis e ampliar o estudo do seu policromía. Os restos da primeira policromía áchanse, sobre todo, na columna dos profetas do Antigo Testamento, especialmente nas figuras de Daniel e de Xeremías, así como en san Juan e nalgúns instrumentos.

Fotografía (san Xoán con restos de policromía) e texto vía A Voz de Galicia. A mesma nova no Faro de Vigo.

Pórtico da Gloria: os problemas veñen do campanario

Os problemas do Pórtico da Gloria atópase bastantes metros máis arriba, xunto á torre das campás, onde se abriu fai moito tempo unha greta pola que entra a auga da choiva e segue baixando entre os sillares, tribuna abaixo, ata alcanzar o conxunto escultórico do mestre Mateo. Quizais por fallos nos cimentos ou polo propio asentamento dos materiais construtivos da catedral de Santiago, o campanario (segundo mírase, das dúas torres xemelgas da fachada do Obradoiro, a da dereita) moveuse. O esborralle do primeiro corpo da torre pódese apreciar desde a escalinata que separa San Xerome do pazo de Raxoi, e este desprazamento anormal abriu ocos polos que a auga penetra e empapa a pedra.

O equipo contratado pola Fundación Barrié da Maza que investiga actualmente o Pórtico para a súa restauración debuxou, sobre planos, as zonas máis prexudicadas pola humidade. Basta con fixarse no aspecto exterior para percibir que a auga danou, sobre todo, a metade dereita do Pórtico, a que coincide coa torre das campás. Coa auga, os sales solubles que forman parte da composición da pedra afloran. Entón rompe a capa de policromía ("moitísimas capas", no caso de mans e caras, de tanta reparación en 800 anos) e altéranse os pigmentos, que tornan de cor e natureza nalgunhas partes e cóbrense de algas noutras zonas.
Ademais, a grosa capa de po, coa humidade, compactouse", e esta envoltura de sucidade tan adherida é capaz, de seu, de atraer máis humidade e seguir ferindo o que xa estaba ferido. As manchas verdes e negras, o dano maior, son patentes na metade do tímpano, a partir do Pantocrátor; no arco da dereita, o que representa o Inferno; e nas pilastras que o sosteñen.
Ademais, segundo explica Concha Cirujano, restauradora do Instituto de Patrimonio Cultural de España (Ministerio de Cultura) e directora técnica dos traballos que se realizan na Catedral, só queda morteiro orixinal en dous puntos do conxunto escultórico. No seu lugar, o cemento que se aplicou con profusión en diferentes momentos da historia empeorou o problema das filtracións. A auga busca os materiais porosos, evita abrirse paso polo cemento e termina acumulándose aínda máis na pedra. Tamén se comprobou que as figuras están máis secas se non foron aseguradas ao tímpano con cemento. O taller de Mateo concibiunas de maneira que correse o aire polas súas costas. Segundo o sistema construtivo orixinal, apóianse e encaixan no arquitrabe, e levan tamén unha grosa grapa de ferro que as suxeita, pero en intervencións posteriores introduciuse cemento en bastantes ocos.
Ademais de consolidar a pintura, cando chegue a fase de restauración propiamente dita, o obxectivo do equipo de expertos que traballan desde a primavera do ano pasado no Pórtico será restituír os morteiros antigos e taponar as vías de acceso da humidade. A partir de entón, comezará un período de lento secado que ata se podería prolongar unha década.
O esborralle da torre é moi antigo e intentouse frear tabicándola no seu interior, e ata enchéndoa de cascallos para darlle máis solidez. Pero entre as causas da deterioración do Pórtico tamén hai que ter en conta o sol que penetra pola cristaleira da fachada do século XVIII, e ata o cambio do pavimento orixinal por formigón que tivo lugar a mediados do XX. En xuño concluirá a fase de monitorización ambiental (logo dun ano completo) e en setembro, a estrutural (tamén dun ano) que mide con fisurómetros e inclinómetros se o edificio segue desprazándose hoxe.
Aínda que a Xunta afirma agora que a recuperación do Pórtico concluirá en 2012 (ao principio, as previsións máis halagüeñas dicían que en 2010, e ata esta semana falábase de 2011), os responsables contratados pola Barrié prefiren non comprometerse con ningunha data.

Texto completo da notica e foto vía El País.

Portico da Gloria: continúan os traballos

Varios especialistas traballan nun programa para coñecer os «puntos críticos» do Pórtico Gloria

Os labores de exploración desenvólvense de modo simultáneo ás visitas guiadas para turistas ou peregrinos.

Un equipo de especialistas traballa desde principios de setembro nun programa de investigación que ten como obxectivo solicitar datos que permitan coñecer os «puntos críticos» do complexo de esculturas do Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela.

A cooperativa italiana Beni Culturali é a empresa responsable da realización duns labores que se corresponden coa «fase de monitorización estrutural» do Pórtico e que teñen unha duración estipulada de 11 meses, segundo informou nun comunicado a Fundación Pedro Barrié da Maza, promotora deste programa.

Dous grupos de especialistas solicitan indicadores que posibiliten «coñecer en profundidade» o sistema construtivo e a estrutura do Pórtico da Catedral, así como as causas que produciron as fisuras existentes.

Entre as actuacións desenvolvidas, destaca un estudo con videoendoscopio, que trata de determinar o espesor dos sillares do arco central do Pórtico e a técnica construtiva dos seus alicerces.

Tamén se desenvolveron probas ultrasónicas para saber a resistencia do material pétreo das esculturas, e magnetotérmicas para pescudar si na súa ancoraxe empregáronse elementos metálicos.

Ademais, acometéronse probas termográficas das bóvedas para indagar sobre posibles lesións e investigacións con georadar, co propósito de coñecer cal foi o sistema construtivo empregado no tímpano do Pórtico.

Así mesmo, esta fase de monitorización recolle tamén un relevo topográfico para coñecer as «liñas mestras» do Pórtico e que permitirá detectar «posibles deformacións».

Esta serie de actuacións pertencen á fase de estudos previos dun programa para a conservación e restauración do Pórtico promovido pola Fundación Barrié da Maza, o Arcebispado de Santiago, o Cabildo da Catedral e a Consellería de Cultura.

Os labores de investigación desenvólvense de modo simultáneo ás visitas guiadas ao Pórtico, que, segundo engade o comunicado, atraeron a case 6.000 persoas entre marzo e agosto.

Texto e foto vía La Voz de Galicia.

Restauración do Pórtico do Paraíso da catedral de Ourense

O pórtico do Paraíso da catedral ourensá lucirá a súa cor orixinal

A actuación tamén afectará ás pinturas murais do nártex e á capela de San Juan, con 100.000 euros máis

O proxecto, de 250.000 euros, restaurará o conxunto para que destaque a policromía do século XIII

A Sociedade de Xestión Xacobeo iniciará en marzo a restauración do pórtico do Paraíso da catedral de Ourense, así como da capela de San Juan. No pórtico farán unha limpeza completa para que luza a policromía medieval do século XIII que un estudo dá como orixinal. Ademais melloraranse as pinturas murais de San Cristóbal e San Ildefonso, nos muros norte e sur do nártex. Para estes traballos orzáronse 250.000 euros, dixo o xerente, Ignacio Eguíbar. E para actuar na capela de San Juan, 100.000 euros.
Segundo Eguíbar, o Paraíso ourensán «é un espazo único a pesares do pórtico dá Gloria de Santiago e ten un valor por se moi importante». O proxecto estará preparado esta semana e prevese que as obras acaben en decembro, para que luzan no ano santo do 2010.
O pórtico do Paraíso de Ourense se esculpió no primeiro terzo do século XIII e o seu autor é descoñecido. Marta Díez di que as súas estatuas, tanto os profetas como o colexio apostólico, reflicten a serenidade das imaxes das catedrais de París e Amiens e que os 24 anciáns, que en Ourense mostran máis instrumentos, por como están situados recordan precisamente máis o gótico avanzado que o románico compostelán.
Os técnicos da firma Alfa comprobaron que non había unha capa cromática debaixo da que recubre o conxunto pétreo. A súa análise conclúe que «a policromía orixinal, por ser a única, é a que podemos ver». As pinturas murais do nártex son, segundo afirma o profesor Monterroso Montero, do século XVIII, aínda que algúns autores, como Murguía, dátanas no ocaso do século XVII.
A capela de San Xoan é un espazo gótico engadido á fachada norte, reconstruída polo conde de Benavente no século XV, é a capela bautismal e unha prolongación do espazo museístico. «é das poucas obras góticas de Galicia, xunto coa Claustra Nova, con esta bóveda de crucería e as vidreiras do século XVI que Neto Alcaide considerou buenísimas», di o cóengo arquiveiro, Miguel Ángel González.
A capela ten un pozo que serviu para fornecer auga nos asedios que sufriu o monumento séculos atrás. O seu retablo é de principios do século XVIII, pero está moi afectado pola humidade e os xilófagos. Foi o seu autor o artista Castro Canseco. Hai unha pila bautismal gallonada do século XVI, e as vitrinas con obras de ourivaría adecuaranse aos arcosolios oxivais que se suceden polos muros deste singular espazo catedralicio.

Texto e foto vía La Voz de Galicia.

A escultura na catedral de Santiago: a Fachada de Praterías (V). As fotografías

Finalmente toca poder ver todas as fotos da única fachada románica da catedral de Santiago: a porta sur ou de Praterías.


Fotos: INICIARTE.

A escultura na catedral de Santiago: A Fachada de Praterías (III) no Códice Calixtinus

O Codex Calixtinus (arquivo da Catedral de Santiago) é un manuscrito ilustrado ou iluminado de mediados do século XII. Destaca por ser considerado o primeiro libro de viaxes a Santiago, ademais de conter oracións, miragres e textos litúrxicos relacionados co apóstolo. Así é como se describe a fachada de Praterías:

"A porta meridional da basílica do Apóstolo ten, como dixemos, dúas entradas e catro follas. Na entrada da dereita, pola parte de fóra está esculpida, en primeiro termo, de modo admirable, encima das portas, o prendimiento do Señor. Alí véselle atado á columna a mans dos xudeus, e azoutado con correas, mentres Pilatos está sentado no seu trono en actitude de xuíz. Na franxa seguinte, encima da anterior, aparece a bienaventurada Virxe María, Nai de Deus, co seu Fillo en Belén, e os tres Reis que veñen coa súa tripla ofrenda a visitar ao Neno e á Nai, e a estrela e o anxo que os advirte de que non volvan ao palacio de Herodes.

Nas xambas desta entrada hai dous apóstolos, un á dereita e outro á esquerda, como gardiáns das portas. De igual xeito na entrada da esquerda, tamén nas xambas, hai outros dous apóstolos. En primeiro termo da mesma entrada, sobre as portas, están esculpidas as tentacións do Señor. En efecto, ante o Señor aparecen uns horribles anxos como monstros, que lle colocan sobre o pináculo do templo. Outros lle presentan pedras incitándolle a que as converta en pan, mentres que outros lle mostran os reinos do mundo insinuando que llos darán se prostrándose adóraos, ¡cousa que Deus non queira! Pero hai tamén outros anxos brancos, é dicir, bos, ás súas costas e por arriba, adorándolle con incensarios.

No mesmo pórtico aparecen catro leóns, un á dereita nunha das entradas, e outro á esquerda na outra. Na parte alta do alicerce, entre as dúas entradas, hai outros dous feroces leóns, coas grupas apoiadas o un contra o outro. No mesmo pórtico hai ademais once columnas: cinco á dereita, á entrada dereita; e cinco á esquerda, na entrada da esquerda; mentres que a undécima está entre as dúas entradas, dividindo os ciborios. Estas columnas, unhas de mármore e outras de pedra, teñen esculpidas belas imaxes de flores, homes, aves e animais. O mármore é de cor branca.

E non se ha de botar en esquecemento que xunto á escena das tentacións do Señor, está representada unha muller que sostén nas súas mans a cabeza putrefacta do seu amante, arrancada polo propio marido, quen a obriga a bicala dúas veces por día. ¡Grande e admirable castigo para contarllo a todos o desta muller adúltera! Na zona superior, sobre as catro portas, cara ao triforio da igrexa, resplandece con hermosura un rechamante conxunto de pezas de mármore branco. Aparece, en efecto, alí o Señor en pé, San Pedro á súa esquerda coas chaves nas mans, Santiago á dereita entre dúas cipreses, e xunto a el, o seu irmán San Xoán. A dereita e esquerda están os demais apóstolos. Así pois, o muro, por arriba e por abaixo, a dereita e esquerda, está fermosamente labrado con flores, homes, santos, bestas, aves, peixes, e outros motivos que non podemos describir. Finalmente, sobre os ciborios, hai catro anxos con sendas trompetas que anuncian o día do xuízo".

Libro V, capítulo IX.

Nesta páxina podedes ler todo o Libro V.

A escultura na catedral de Santiago: A Fachada de Praterías (II), tímpanos e friso

Na desaparecida Porta Norte ou do Paraíso podería verse no século XII a Cristo no centro no trono bendicindo e cun libro, ao ó seu redor están os catro evanxelistas., á dereita está o Paraíso con cristo, Adán e Eva e á esquerda Cristo votando do paraíso a Adán e Eva; tamén había moitas figuras de santos, bestas, homes, anxos, mulleres, flores. Sería o dualismo redención-pecado.

Na fachada sur ou de Praterías estivo dedicada a Cristo e a súa dobre natureza, léndose de dereita a esquerda.

O Tímpano dereito ten na parte superior unha representación da Epifanía e na inferior varias escenas da Paixón (coroazón, flaxelación, traizón de Xudas) e a Cristo curando a un cego. Con este tímpano exprésase a dobre natureza de Xesús. A Paixón, e os seus actos, alude a súa condición humana e á súa dor como redentor. Pola Epifanía quérese significar, en troques, a súa divindade. A escena da curación do cego sinala que é o fillo de Deus. De feito nos evanxeos de san Xoán (9, 355-38) pódese ler:

“Xesús enterouse de que o botaran fóra e, atopándose con el, díxolle: “Ti cres no Fillo do home?”. El respondeu: “E quen, Señor, para que crea nel?”. Xesús lle dixo: ”Víchelo: quen está falando contigo, ese é”. El entón dixo: “Creo, Señor”. E postrouse ante el.”

O Tímpano esquerdo, realizado a base de placas recortadas e posteriormente encastradas alí, representa e as tentacións de Xesús e unha imaxe de Eva cunha caveira no colo. Con esta representación quérese significar a vitoria de Cristo sobre o pecado (pola representación da superación das tentacións) e a morte (imaxe de Eva que leva a morte no seu colo). Mais segundo o Códice Calixtino esta figura representa a adúltera “coa cabeza putrefacta do seu amante no seu colo”.

Os dous tímpanos están unidos polo friso que hai sobre as portas no que figuraban Cristo acompañado polos apóstolos e santos dispostos baixo arquearías. Destaca o “Beau Dieu” datable cara o 1200. A característica fundamental deste friso é a desorde xa que foron introducidas nel varias pezas procedentes de diversos lugares da catedral e en distintos momentos. De feito parece ser que o Santiago entre cipreses, o Moisés, o Abraham procederían da non realizada fachada occidental.

Ao pouco tempo de ser rematada esta fachada vai sufrir fortes remodelacións. A primeira debido ao incendio da catedral en 1117. Ao derrubarse a fachada de Acibachería ou do Paraíso no século XVIII varias das súas esculturas foron trasladas á porta sur como o Pantocrátor que presidía o friso, a Creación de Adán, a Reprensión de Eva, O sacrificio de Isaac e o David que alude ao Señor como vencedor do mal. Ademais de algunhas figuras alusivas ó pecado como a serea e o centauro; unha muller que leva no colo a un cachorro de león, alusión ó león de Xudá e tamén alude a Cristo triunfante; figura humana cun galo e serpe que significa a Cristo como vencedor do mal, xa que estes dous animais xuntos son a a imaxe do basilisco.

Mesmo a finais do século XIX foron colocadas seis figuriñas á dereita do“Beau Dieu” procedentes do coro pétreo do Mestre Mateo.

Bibliografía
José Manuel García Iglesias.”La Edad Media”. En Historia del Arte Gallego. 1982, Alambra.
Dolores Vila Jato. Catedral de Santiago de Compostela. 2000, Everest

A escultura na catedral de Santiago: A Fachada de Praterías (I)

A xeito de introdución hai que dicir que os especialistas están de acordo en sinalar que existiu un único e global proxecto iconográfico para as tres fachadas da catedral. Mais a súa interpretación é moi complicada xa que a portada norte ou do Paraíso desapareceu, a sur ou de Praterías está moi alterada e a occidental parece ser que nunca chegou a construírse.

En resume podemos afirmar, seguindo a López Ferreiro (1878), que en conxunto significarían o Dogma Trinitario, xa que a do Paraíso representaría a obra creador do Pai, a de Praterías sería a acción redentora do Fillo e a principal aludiría acción do Espírito Santo pola Transfiguración de Cristo. Mais para Otero Túñez (1965) o programa iconográfico das tres fachadas representaría a historia da humanidade: da creación, pecado e promesa de redención encargaríase á fachada norte, a presentación de Cristo como luz do mundo encargaríase a fachada sur, e a glorificación de Xesús pola súa transfiguración estaría representada na fachada occidental.

Esta fachada é das máis senlleiras obras do románico de peregrinación. Ademais é a única románica da catedral de Santiago. Debeuse rematar en torno a 1.103, baixo o reinado de Afonso VI.

Arquitectonicamente está composta por unha dobre porta con arquivoltas de medio punto que apoian en columnas de mármore ou granito, un friso que unifica iconograficamente o conxunto pero que padeceu a incorporación de pezas procedentes de diversos lugares da catedral, un pequeno tornachuvias que separa o segundo andar composto por tres grandes xanelas (unha delas alterada pola fachada do Claustro do século XVI) con arquivolta de medio punto e arquiños pentalobulados. Remátase, o conxunto, por unha balaustrada. Esta dobre porta é necesaria debido á anchura do cruceiro á que da acceso.

Escultoricamente podemos distinguir tres grandes partes: os dous tímpanos, lidos de dereita a esquerda, e o parteluz co friso.

Fotos: Iniciarte.
Bibliografía:
José Manuel García Iglesias.”La Edad Media”. En Historia del Arte Gallego. 1982, Alambra.
Dolores Vila Jato. Catedral de Santiago de Compostela. 2000, Everest

A Escultura Románica: unha introdución

Ao igual que o mosaico é a arte decorativa no edificio bizantino, a escultura é a arte decorativa no edificio románico, instaurando en Europa a escultura monumental.
Será unha arte cun marcado carácter docente.

É unha escultura incorporada e dependente da arquitectura e dos espazos que lle ofrece: os capiteis (con espazos que obrigan a retorcer as figuras) os tímpanos das portadas (as figuras deberan adaptarse a este peculiar marco arquitectónico).

Tendencia anicónica afectou principalmente ó vulto redondo, que se identificaba co culto pagán ós ídolos.

Ao non ter referentes inmediatos no pasado o escultor románico ten grandes problemas: seleccionar unha fonte, aprender unha técnica, crear unha iconografía, incorporar as esculturas a un edificio formando un conxunto harmónico no que coexistan a función decorativa e a docente.

A preocupación educativa actúa en detrimento de todo o que sexa beleza formal, prímase o contido sobre a forma o que conduce, por medio da abstracción, ó emprego de símbolos e alegorías, converténdose unha arte intelectual. Polo tanto o antinaturalismo, a desconexión do representado con calquera modelo real pode ser tanto unha herdanza da arte bizantina, como unha interpretación da relixión como elemento ideolóxico distante dos fieis ou a incapacidade técnica dos seus artesáns. Lembremos que as figuras teñen falta de volume, son de carácter plano, de aparencia frontal durante gran parte deste período. É unha arte arcaica e arcaizante.

Ademais pódese argumentar que este antinaturalismo é produto consciente do rexeitamento da beleza, como expresión terreal. De feito podemos afirmar que a escultura románica ten este condicionamento: as representacións deben identificarse co contido espiritual que conteñen. Existe o desexo de expresar o contido espiritual da figura aínda que vaia en perxuízo da beleza aparente. Así Cristo represéntase ríxido, hierático, cos ollos abertos e unha grande serenidade, dominando coa súa maiestática divindade sobre o home. A Virxe tamén participa desta grandeza, mantén ó neno ríxido sobre o seu colo, como trono da divindade ou ben permanece de pe xunto á cruz.

Será unha arte que, paseniñamente, irá evolucionando desde a influencia das tallas en marfil (tímpano de Moissac) con figuras encadradas nun marco rectangular, con horror vacuii, para, posteriormente, concibir as figuras para un marco determinado, obrigando a variar o canon nos conxuntos e a imprimir algo de movemento. Nas últimas décadas xurdirán con naturalidade os pregues dinámicos e o vulto redondo esquecendo a función arquitectónica, buscando efectos pintorescos ou anecdóticos.

Fotos: Iniciarte

A Loba de Roma non é etrusca, é medieval

Mirade a nova que publica La Vanguardia.

Roma. (Efe).- A soada estatua de bronce dos Museos Capitolinos de Roma que representa á Loba aleitando aos xemelgos Rómulo e Remo, fundadores da cidade segundo a tradición latina, foi esculpida na Idade Media e non no Século V a.C., como se cría desde hai máis de douscentos anos.

As probas do carbono 14 efectuadas na Universidade de Salento (sur) revelaron que a obra foi realizada ao redor do século XIII d.C., segundo desvelou hoxe o arqueólogo Adriano A Regina, ex responsable de Cultura do Consistorio romano, nun artigo publicado no diario "A Repubblica". A estatua mostra á "Luperca", como é coñecida, co rostro desafiante volto cara a quen a contempla e un tronco robusto baixo o que Rómulo e Remo álzanse sobre os seus xeonllos para poder mamar da loba. O resultado da análise do carbono 14 confirma o que desde hai anos sostiñan expertos como Ana Maria Carruba, encargada entre 1997 e 2000 da restauración da estatua, quen en decembro de 2006 fixo pública a súa certeza de que non foi realizada na antigüidade. A arqueóloga argumentou que a estatua foi fundida a partir de cera persa envorcada nun só chorro, técnica adoptada durante o período medieval, e que a superficie da peza non mostraba ningún dos signos característicos dos bronces antigos. Xa no século XIX, e baseándose en criterios estilísticos, especialistas de arte antiga de museos tan prestixiosos como o Louvre francés sostiveron que era unha obra medieval e non clásica, aínda que as súas formulacións caeron pronto no esquecemento, segundo A Regina.

Esta tese desmentía a crenza dominante sobre a orixe clásica da estatua, formulada en 1764 polo filósofo e historiador alemán Johann Joachim Winckelmann, considerado o fundador da historia da arte e da arqueoloxía. Winckelmann situaba a estatua na Antigüidade por algunhas características escultóricas como a representación achatada dos rizos e as mechas da pelame da Loba.

As probas científicas para acreditar cando foi esculpida a estatua realizáronse en febreiro de 2007 e os responsables municipais anunciaron en outubro que xa coñecían os resultados e que se reservaban o dereito de facelos públicos.

Fotografía: Iniciarte