24/1/22

A igrexa de santa María de Mezonzo III (Vilasantar, A Coruña): exterior

 


No exterior a cabeceira é, quizais, a parte máis destacada pola súa riqueza volumétrica, acentuada pola maior altura do tramo recto da capela maior e pola variedade ornamental das cornixas. A diferencia entra a ábsida e o presbiterio da capela maior é moi acentuada o que permite dar ao seu rosetón un gran diámetro e tamén unha gran ornamentación; así o óculo reitera os arcos en forma de trevo visto polo interior. A decoración parte dun óculo lobulado, arredor do que se colocan novos círculos alternados, tamén con lóbulos e unha especie de pinzas.



Outra dos acenos de identidade da igrexa de Mezonzo é o precioso  rosetón aberto no  hastial oriental do templo, xusto sobre a ábsida central. Este  rosetón, que polo seu tratamento lembra case máis a unha  celosía, presenta un sinxela pero áxil decoración xeométrica a base de formas  lobuladas caladas e  concéntricas a través dos cales se dota de iluminación ao espazo interno das naves.







As ventas das capelas repiten o esquema de dobre arco liso visto polo interior. As chambranas están axadrezadas, igual cós cimacios que se prolongan ata as columnas das capelas laterais, e na central están aneladas por ela.

Ademais do número de xanelas, a diferenza máis  salientable entre a ábsida central e as laterais radica en que, mentres estas rematan as súas cornixas mediante  canzorros, a central dispón un rexistro de  arquiños cegos bastante habituais no  románico galego e que non deben confundirse coas fórmulas lombardas.



As cornixas das absidiolas presentan canzorros, xeralmente en proa; estes, na capela central, serven de apoio a pequenos arquiños de medio punto. O motivo ornamental máis interesante está na base da capela maior, na que se gravou un curioso entrelazo de tipo castrexo, que sinalaría a pervivencia destas composicións na arte popular.



As bóvedas proxectadas, e non realizadas, levaron a que os muros laterais das naves aparezan reforzados por contrafortes que coinciden cos arcos de faixa interiores, abríndose ocasionalmente entre eles sinxelas seteiras.


Contrafortes no muro norte



Contrafortes no muro sur

Santa María conserva as tres portadas todas con arquivoltas de medio punto, molduradas, dúas en cada unha das laterais e tres na principal.

En contraste co delicado aspecto visual da cabeceira, a fachada occidental si se cingue moito máis aos preceptos construtivos promovidos por San Bernardo para a Orde do  Cister, sendo ademais a súa portada a máis tardía das tres conservadas.



Fachada occidental

Disposta entre dous potentes contraforte e baixo unha sinxela ventá  horadado na fachada, a portada de poñente desprega tres  arquivoltas de medio punto sobre esveltas columnas culminadas con capiteis de estética máis gótica fóra dun deles que parece ser foi  re-aproveitado.


Porta occidental

Moito máis interesante é a portada sur, que probablemente en orixe daba acceso ás dependencias claustrais hoxe desaparecidas. Presenta dobre  arquivolta de medio punto sobre pares de columnas e capiteis vexetais homólogos aos da cabeceira, decorándose a  chambrana externa con sinxelas piñas, e a rosca interna con  curiosísimos  arquillos refundidos de lixeira ferradura. Estas arquivoltas descansan, como nas outras dúas portadas, en columnas acadadas de fustes lisos sobre bases áticas. Os fustes son todos de granito, menos un da porta norte que está labrado en mármore do país. O  tímpano é liso e de  lintel  trilobulado.


Fachada sur








Porta sur


A portada setentrional é a máis sinxela das tres, sendo o seu elemento máis destacable unha das columnas de mármore  veteado probablemente re-utilizada do primeiro mosteiro  prerrománico. O tímpano é liso.
Fachada norte

Porta norte


Referencias bibliográficas:

Artigo do José Manuel Tomé en Arteguías.

Izquierdo Perrín. Arte medieval (I). En Galicia Arte X. A Coruña, Hércules, pp. 428-431

Fotografías: INICIARTE.

17/1/22

A igrexa de Santa María de Mezonzo II (Vilasantar, A Coruña): interior



Practicamente libre de reformas e aditamentos tardíos, presenta a igrexa unha planta basilical de tres naves (a central máis ancha e alta) de tres tramos cada unha separadas entre si mediante arcos  formeiros dobrados e lixeiramente apuntados que descansan sobre piares  cruciformes.


Nave Central



Sen cruceiro polo medio, as tres naves desembocan directamente nunha cabeceira conformada por tres ábsidas semicirculares precedidos de tramos rectos e nos que chama a atención o feito de que se atopan a maior altura que o pavimento da nave, circunstancia que se explica pola irregularidade do solar sobre o que foi levantada a igrexa.


Absidiña lateral 

As tres ábsidas cobren mediante bóvedas de forno, mentres que os tramos rectos fan o propio a través de solucións de canón apuntado.


Cuberta de madeira na nave central

O corpo de naves, con todo, presenta unha cuberta de madeira a dúas augas apoiada sobre  arcos de faixa simples, aínda que na nave sur aprécianse restos dun primeiro ensaio ou tentativa de  abovedamentos  pétreos que nunca chegaron a culminarse.




Intento de abodedamento pétreo na nave sur

O arco de acceso á capela maior é apuntado, dobrado, de sección prismática e apóiase en columnas encastradas con capiteis coma os das naves. Ao final do tramo recto levántase un arco faixón semicircular a unha altura inferior, o que permite abrir un óculo enriba del.



Arcos apuntados e dobrados

Na coroa  a ábsida ábrense tres ventas baixo os arcos dobrados. Esta capela cóbrese con bóvedas de canón apuntado e coroa, sendo esta única nas laterais.



Ábsida central

Os arcos formeiros son apuntados, dobrados e de sección rectangular. A mesma directriz seguen os faixóns aínda que se trata de arcos simples. Os capiteis presentan follas estilizadas, que con frecuencia rematan en bólas. Ás veces, sen embargo, poden aparecer cabezas humanas elementais e entre-lazos sinxelos. Nun capitel, entre a capela maior e a sur vense feros leóns de fronte.






Capiteis

A remota orixe de Santa María de Mezonzo permitiu que antigos capiteis prerrománicos se re-utilizasen no edificio actual, por exemplo o que ser de pía de auga bendita.



Referencias bibliográficas:

José Manuel Tome en Arteguías.

Izquierdo Perrín. Arte medieval (I). En Galicia Arte X. A Coruña, Hércules, pp. 428-431.

Fotos: INICIARTE
















10/1/22

A igrexa de Santa María de Mezonzo I, (Vilasantar, A Coruña): Introdución histórica

Había demasiado anos que non visitaba este antigo mosteiro (grazas Paco Cotelo por aquela marabillosa saída). Foi coa grata compaña de Raúl e Juan, fieis escudeiros de andainas, visitas culturais e outros mesteres cando regresei a poder gozar da visita, exterior e interior, deste espectacular templo. Ficamos moi agradecidos ao señor párroco polas facilidades outorgadas.

O texto que ven a continuación está elaborado a partir do magnífico artigo de José Manuel Tomé en Arteguías e o do profesor Izquierdo Perrín na enciclopedia Galicia de Hércules Edicións.

Sobre a orixe do recinto relixioso hai especialista que data a súa orixe na época sueva, outros no século VII ou, tras un hipotético abandono, a finais do século IX, durante o reinado de Afonso III quen o doaría ao abade Reterico para posteriormente, entregarllo, no ano 930, ao rei Afonso IV en doazón. Algúns anos despois, no 955, o abade Gundesindo entrégallo ao bispo Sisnando, quen funda e dota o novo mosteiro de Sobrado (entre os seus bens estivo Mezonzo aínda que cunha certa independencia ata a extinción da familia fundadora) e permanecía baixo a súa xurisdición ata que pasaría depender do mosteiro de San Martiño Pinario, nos tempos de Sabela de Castela e a súa reforma eclesiástica.


A partir da Idade Moderna o mosteiro de Mezonzo viviría un lento e progresivo declive ata o punto de que, xa no século  XVII, constan como ruinosos a maioría de equipamentos  monásticos quedando só en pé e a salvo a igrexa abacial, baixo a protección dun único relixioso encargado de prestar servizos parroquiais. Foi declarada Monumento Histórico Artístico un 3 de xuño de 1931.

Un dos personaxes máis importantes no devir do vello mosteiro de Mezonzo foi o seu abade Pedro, quen pasou ao santoral católico como "San Pedro de Mezonzo" e é considerado un dos personaxes máis relevantes na historia de Santiago de Compostela en particular e da Galicia medieval en xeral.

Perdidos desde o século  XVII a práctica totalidade de equipamentos  monásticos máis aló dalgún resto illado e  reaprovechado na veciña casa reitoral, na actualidade o interese de Santa María de Mezonzo céntrase na súa igrexa abacial, levantada a base de perpiaños  graníticos perfectamente  escuadrados que colaboran a conferir ao conxunto un aspecto de gran harmonía e proporción, sendo sen dúbida una das construcións máis  fotoxénicas do románico galego. A utilización case xeral de arcos apuntados, incluso o comezo das bóvedas nervadas, así como a presenza de rosetóns e da sinxeleza ornamental, levan a situala arredor do 1200.

Practicamente libre de reformas e aditamentos tardíos, presenta a igrexa unha planta  basilical de tres naves (a central máis ancha e alta) de tres tramos cada unha separadas entre si mediante arcos  formeiros dobrados e lixeiramente apuntados que descansan sobre piares  cruciformes.

Referencia bibliográfica:

Izquierdo Perrín. Arte medieval (I). En Galicia Arte X. A Coruña, Hércules, pp. 428-431

Fotos: INICIARTE