23/5/22

Exposición Julio González e as Vangardas no IVAM


Reportaxe fotográfica da exposición.




Esta exposición sitúa a obra de Julio González (Barcelona, 1876-París, 1942) no centro do debate estético, político e social da súa época e pretende xerar un discurso que relacione todos estes aspectos a partir das obras e a documentación que o IVAM conserva del e doutros artistas das vangardas históricas. Á súa vez ten a vontade de permitir unha aproximación á realidade artística e cultural das metrópoles onde desenvolveu o seu traballo creativo: Barcelona e París.






No percorrido da exposición destácanse algúns momentos sobranceiros na súa traxectoria como o seu período de formación no círculo modernista catalán e a relación co seu irmán Joan; a amizade con Joaquín Torres-García (Montevideo, Uruguai, 1879-1949) e o contacto con algúns dos artistas que formaron parte de Cercle  et Carré, a súa partícipación no Pavillón da República na Exposición Internacional de París de 1937, e o carácter innovador da súa escultura a partir da Muller ante ao espello (1937).









Texto:
IVAM

Fotografías: INICIARTE

16/5/22

Jordi Teixidor, "Final de partida" no IVAM


Reportaxe fotográfica da visita ao IVAM




A exposición Final de partida, dedicada a Jordi  Teixidor ( València 1941), está concibida como unha exploración da gramática pictórica desenvolvida por este artista no terreo da abstracción, durante máis de seis décadas. A mostra incorpora obras realizadas desde os seus inicios como pintor, vinculado aos grupos de vangarda Nueva Generación e Antes del arte, así como unha coidada selección de pinturas das series máis significativas da súa longa traxectoria, en diálogo coas obras pertencentes á colección do  IVAM.



Neste sentido, a exposición presta unha especial atención á produción máis recente e inédita de  Teixidor, e rastrexa, a través da inclusión de obras de Barnett Newman, Ad Reinhardt ou Juan van der Hamen, algunhas das fontes que inspiraron as súas investigacións no campo da pintura abstracta.



Final de partida complétase cunha serie de materiais  procesuales escasamente coñecidos, procedentes do arquivo do artista: cadernos de notas e debuxos,  polaroids, ou esquemas e organigramas que dan fe dos complexos procedementos ideados por Teixidor para levar a cabo a súa pintura e as súas diversas exposicións ao longo do tempo. A obra de Teixidor indaga de maneira obsesiva na  fisicidad mesma da pintura, na investigación do espazo e na tensión vibrante entre a xeometría e o xesto.



Texto: IVAM
Fotografías: INICIARTE

9/5/22

Antonio Palacios. Central Hidroeléctrica do Tambre (Noia, A Coruña)

 


D
espois de varios intentos, por fin, puiden achegarme ata esta obra de Antonio Palacios, o chamado “construtor de Madrid”.




Situada nunha contorna marabillosa, preto da desembocadura do Tambre, a escasos quilómetros damedieval Ponte Nafonso, atópase este conxunto de edificios que orixinariamente, ademais de central hidroeléctrica, incluía a chamada “ Casa do Xefe”, a dos mestres e unha pequena escola para os fillos e fillas dos traballadores. Hoxe en día conforman un conxunto de hostalería.







A principios dos anos 20 o xa exitoso arquitecto recibiu o encargo de remodelar un antigo secadoiro de peixe dos monxes cistercienses ás beiras do Tambre que fornecía ao Mosteiro de Toxosoutos.





O resultado foi unha central hidroeléctrica, de marcada linguaxe rexionalista e non modernista, con certos aires de edificación relixiosa que o arquitecto rematou en 1924.

Segundo nos conta GCiencia:

A central hidroeléctrica abastécese do encoro de Barrié de la Maza sobre o río Tambre e foi promovida pola Sociedade Galega de Electricidade. De feito, está considerado o primeiro aproveitamento industrial de Galicia destinado os grandes consumos. O resultado, fronte ás grandes presas que produciron un inmenso impacto ambiental en ríos como o Miño ou o Sil, é unha integración na paisaxe dunha maneira moi afastada da posterior tradición dos saltos hidroeléctricos construídos durante o chamado ‘desenvolvismo’. Por desgraza, se o río Tambre foi en tempos rico en  lampreas e salmóns, a construción do encoro rematoou con esta fauna fluvial”.








O conxunto de edificios están incluídos no Plan Nacional de Turismo Industrial. Ademais a central está en funcionamento.




No catálogo da exposición “Antonio Palacios. Constructor de Madrid” , Iglesias Veiga afirma que nesta central hidroeléctrica é onde por vez primeira o arquitecto amosa a súa linguaxe rexionalista pois “para esta parcela da súa creación Antonio Palacios busca un expresionismo primitivista, marcado polo brutal tratamento do granito e unha poderosa acumulación de volumes que, nunha virulenta evolución, acada nas últimas obras un vigor desbordante” (páxina 220)





O mesmo autor  afirma "O pintoresco emprazamento das instalacións da centrl eléctrica do Tambre (Noia) levouno a aplicar o rexionalismo a unha edificación industrial, concibida coma unha rústica igrexa románica" (páxina 227)




Información de:

José Ramón Iglesias Veiga: “Antonio Palicios: arquitecto metropolitano y arquitecto regionalista”. En Antonio Palacios. Constructor de Madrid. Madrid, 2001, pp.202-230.

GCiencia e Una idea de viaje.

Fotografías: Inicarte.

2/5/22

Antonio Palacios: Templo da Veracruz (O Carballiño, Ourense)

 


Este templo ten como reliquia importante un anaco da Cruz de Cristo que chegou desde Terra Santa en 1901 como agasallo do Patriarca de Xerusalén, reliquia que fora do papa Pío IX.




Na web do concello do Carballiño pódese ler o seguinte:

O proxecto do Templo da Veracruz foille encargado no ano 1942, aproveitando unha viaxe do arquitecto a Ourense, por Evaristo Vaamonde, párroco da vila, e unha comisión de veciños que consideraban insuficiente o templo parroquial e tentaban construír un novo.




O 26 de xuño de 1943 colócase a primeira pedra e en xullo do mesmo ano inícianse as obras baixo a tutela do mestre canteiro  carballiñés Adolfo Otero Landeiro, que interpreta perfectamente o sentido da obra. Tras a morte de Palacios, dous anos despois de presentar o proxecto, Otero Landeiro co asesoramento dos enxeñeiros Marcelino  Enriquez e Roberto de Agostina, leva adiante a construción, finalizando a rotonda en 1946. O aparellador Rafael Jorreto Calpe e outros interveñen na obra, asinando por esas datas, 1948, a liquidación dos traballos o arquitecto de Ourense Manuel Conde Fidalgo, colaborando na interpretación do resto do proxecto o enxeñeiro do Carballiño, Marcelino  Parrondo, amigo de Palacios. En 1949 comezan as obras da torre, que se prolongarían, tras deterse e reiniciarse en 1956, ata xullo do ano seguinte, en que concluirían. Coa torre a medio facer, o templo abriuse oficialmente ao culto o 17 de setembro de 1952, festividade de San Cibrán, patrón da vila.


A finais desa década  iníciase a construción do arco  parabólico cos Doce Apóstolos, obra do mestre canteiro do Carballiño, Xesús González. Cando o templo quedou concluído nos seus elementos máis importantes -milagrosamente, se se teñen en conta a infinidade de dificultades financeiras que se houberon de superar-, en xullo de 1957, dos tres artífices orixinais, tan só D. Evaristo, o promotor, vivía para velo. Luciano Evaristo Vaamonde da Cortiña, o párroco do Carballiño do últimos trinta anos, falece o 18 de abril de 1961, deixando como legado o templo xa concluído.

Construído na súa totalidade con materiais da comarca, en especial granito e lousa, o Templo da Veracruz representa a obra máis grandiosa e identificadora da vila.

 O estilo, no seu conxunto, é de difícil definición, por canto trátase dunha amálgama de moi diversas formas arquitectónicas e escultóricas. Con todo, o historiador carballiñés Felipe Senén Gómez, erudito da obra  palaciana, que estudou  profusamente neste caso, xeneralizando acerca da súa arquitectura relixiosa, di que “os seus templos son como unha suma teolóxica da arquitectura histórica de Galicia, en relación tamén coa arquitectura do Camiño de Santiago, coa arquitectura inglesa, o atlantismo e, cos modelos e admiración de Palacios á Escola Vienesa”. Así, obsérvanse influencias e trazos de todas estas formas de construción: pazos, mosteiros (Oseira, Melón), catedrais, igrexas, castelos… A simboloxía está presente en cada un dos elementos do templo e, no seu conxunto, a  Veracruz é todo un símbolo expresionista da época.





No catálogo da exposición “Antonio Palacios. Constructor de Madrid” pódese ler o seguinte sobre a súa obra relixiosa en Galicia:

Na obra de temática relixiosa, propón (Antonio Palacios) tamén nas plantas orixinais solucións nas que o posible modelo histórico é manipulado con total liberdade. No Templo do Mar de Panxón utiliza un sinxelo esquema cruciforme, mentres que para o Templo da Paz de Vigo adopta unha planta circular en rotonda, sinalando como fonte de inspiración a Igrexa do Santo Sepulcro de Xerusalén. Referencia que tamén parece estar presente no deseño da rotonda central da complexa planta da Veracruz do Carballiño, na que se intúe unha mirada ás igrexas templarias de Eunate e Torres do Río en Navarra, Veracruz de Segovia ou Santo Cristo en Tomar (Portugal). Esta última, do mesmo xeito que o templo do Carballiño, presenta unha nave encostada á rotonda. As fachadas buscan tamén a singularidade. Nuns casos teñen entidade propia, como a torre situada nun extremo, como sucede en Panxón. Noutros, como na Veracruz, a torre axigántase (52 metros de altura), constituíndose en fachada principal.






O templo de Panxón foi o único no que se completou todo o proceso construtivo, xa que na  Veracruz do Carballiño non se chegaron a executar as decoracións. (…) Co paso do tempo estas obras, pensadas para ambientes afastados do cosmopolitismo da gran cidade, adquiriron, co desenvolvemento das localidades onde se emprazan, unha vocación urbana, converténdose en referentes de gran valor. As obras de Palacios en Porriño, Baiona, Panxón, O Carballiño, etc., son hoxe o emblema ou logotipo identificador destas localidades.








Persoalmente é un estilo e unha obra que non valoro moito. A concepción da arquitectura como froito historicista de estilos con éxito no pasado non me gusta nada. É unha obra que mira ao pasado, entendendo que a súa época (década de 1940) non era especialmente moderna. Pero existían outros referentes arquitectónicos, incluso no franquismo, para facer nesta obra un templo fillo do seu tempo arquitectónico e non un sen-sentido arquitectónico.



Bibliografía:

José Ramón Iglesias Veiga, “Antonio Palacios: arquitecto metropolitano y arquitecto regionalista” en Antonio Palacio. Constructor de Madrid. Madrid, Ediciones La Librería, 2001, páxinas 222-227.

Fotos: INICIARTE.