23/1/23

Igrexa de san Pedro de Alperiz (Lalín, Pontevedra)



Tendo a Esther G., dos "Sabios do Afonso" como guía, achegámonos ata este fermOso exemplo do románico rural galego. Poño o texto de Rómanico Dixital:

Este modesto exemplar do  románico rural galego de reducidas dimensións, chegou lixeiramente modificado co paso do tempo. A fachada occidental viuse alterada na parte superior por un campanario moderno, así como a cabeceira que foi totalmente alterada por unha de maiores dimensións. A planta que presenta é a tradicional dunha soa nave e unha ábsida rematada cun  testero recto.



A fachada occidental remata cunha espadana moderna de troneira única. A portada é apuntada, dunha única arquivolta moldurada cinguida por unha estreita  chambrana  taqueada. As columnas sobre as que voltea son monolíticas e lisas. As basas son  áticas e os  plintos, aínda que están enterrados, no seu parte dereita apréciase unha bóla no extremo. Os capiteis entregos teñen decoración vexetal, nas arestas dispoñen tres grandes follas apuntadas das que penden, no dereito, bólas e, no esquerdo, séguese o modelo do anterior e ten unicamente unha flor na folla central. Sobre eles disponse un  cimacio en curva de nacela que se prolonga ao longo de parte do muro.




O  tímpano é o elemento máis particular pola súa forma lixeiramente apuntada e as prolongacións en media cola de  milano no lintel. Estes apéndices serven de salmeres dun falso arco de descarga composto por seis doelas. Este particular  tímpano sostéñeno dúas  mochetas  cóncavas que descansan directamente nas  xambas. Os tres elementos están percorridos por unha liña  biselada. Sobre a porta ábrese unha  saeteira de derrame interno rematada nun arco de medio punto. (…)





Nos muros laterais da nave, na zona alta, ábrense senllas  saeteiras. Rematando as paredes hai vinte e tres  canzorros, once no sur e doce no norte. Córtanse en curva de nacela e reciben decoración con bólas, formas xeométricas, unha cabeza humana moi basta,  estrías, rolos, placas superpostas e en proa de barco, forma que abunda sobre todo no muro setentrional. Acubíllalas do beirado son en curva de  nacela, con bólas na zona achafranada.



Na fachada meridional ábrese unha porta moi estreita e moito máis simple que a principal, ao carecer de arquivoltas; con todo o  tímpano repite o perfil apuntado e o falso arco de descarga da porta principal, que é sostido por mochetas en curva de nacela sen os bordos  biselados. No muro hai, a media altura, dúass  mochetas lisas que son en testemuño da existencia dun primitivo pórtico.

No interior o sistema de cuberta realízase do modo habitual nas igrexas rurais, utilizándose unha armadura de madeira a dobre vertente en cada un dos espazos. (…)










O emprego de decoración exclusivamente vexetal e xeométrica, coa excepción dun canzorro, unido ao  apuntamiento dos arcos, levan a pensar no impacto dos edificios  cistercienses. No caso de Alperiz a proximidade e a relación coa abadía de Santa María de Oseira (San Cristovo de Cea, Ourense) xustifica a aparición de motivos como o  zigzag  na base, os  arquiños de medio punto decorando o  plinto e o modelo dos capiteis. O tímpano, con apéndices en media cola de  milano con arco de descarga superior, é un motivo pouco frecuente pero presente tamén en igrexas da zona central de Galicia próximas xeograficamente a Alperiz. Atopámolo nas igrexas de San Pedro de Vilanova (Dozón) e Santa Baia de Augada (Carballedo, Lugo), ou con prolongacións lisas no de San Vicente de Rodeiro e Oseira, sendo este último o punto de irradiación. Como xa comentou Valle Pérez, Alperiz ha de considerarse como o último edificio construído pola escola de canteiros derivada da fábrica de Oseira que traballaron en Vilanova de Dozón e en San Martiño de Asperelo (Rodeiro). Un epígrafe no  testeiro da cabeceira desta última igrexa fixa como data de consagración do edificio o ano 1225. Esta inscrición sérvenos para marcar unha cronoloxía aproximada para o templo de San Pedro de Alperiz. A relación con Oseira faise evidente se, tal e como sinalou  Bango, tense en conta que o mosteiro tiña intereses na zona.

Fotos: INICIARTE

16/1/23

A mesquita de Bal al Mardum ou igrexa do Cristo da Luz (Toledo): interior.

 


Texto adaptación de Toledo Monumental.

 

A planta con esquema en  T

A súa planta é practicamente cadrada de pequenas dimensións, ao redor dos 8 metros cadrados, distribuída mediante catro columnas en 3 naves paralelas cruzadas por outras 3 naves en sentido transversal, quedando o espazo dividido en 9 tramos cadrados, cubertos con bóvedas totalmente distintas.  










As columnas son  reaproveitadas, sen basea e con capiteis  visigodos de labra basta en tres delas, e o cuarto, reconstruído tras a restauración de 1909, como ben lembra a data rexistrada nel. Sobre eles, os cimacios cruciformes distribúen arcos de ferradura en todas as direccións.






Un segundo corpo contén  paramentos horadados por vans adecuados ao redor dos eixos do edificio: un eixo lonxitudinal na nave central e outro transversal paralelo ao muro da  quibla situado no lenzo sueste.

  

As pinturas  románicas

O presbiterio no seu interior decórase con pinturas ao fresco, hoxe moi deterioradas. De acordo coa iconografía do  románico na bóveda represéntase o Pantócrator ou Cristo en maxestade rodeado polo  Tetramorfos, os catro símbolos dos evanxelistas. Nos muros laterais figuras de santas e un personaxe masculino revestido no que se quixo ver ao arcebispo ou clérigo comitente da obra. Aínda é ben visible a representación duns anxos levando a alma dun defunto, en forma de nena, pintura posterior, máis próxima ao mundo gótico do século  XIV.












 Cúpulas de  Cruceiría

É moi probable que a anómala altitude dos nove tramos, xa sinalada por Gómez-Moreno, sobre todo o central de 10,30 metros para tramo de dous metros de latitude (na alxama de Córdoba os lucernarios de diante do  mihrab de dous a tres de altura o ancho da planta), sexa consecuencia das dúas xornadas construtivas que defendemos tivo a mesquita, unha anterior ao ano 999 cando se constrúe o primeiro corpo e sepáranse os nove tramos por piares e outra a de 999 forzada e inédita tanto en altura do interior como no reforzamento do exterior.




Facemos novas observacións sobre as cupuliñas: en primeiro lugar as nove cupuliñas de tradición califal de Córdoba, son todas diferentes entre si, sen que se vexa aquí o 2-1-2= 1 con acompañamento de dúas figuras iguais, que vemos no tramo de cúpulas de diante do mihrab da mesquita alxama de Córdoba, anomalía que xa detectamos nos arcos da fachada da rúa. Respecto a Córdoba, a trasgresión toledana resulta evidente: desorde na localización dos dous modelos únicos plaxiados de Córdoba: no eixo da rúa de no medio a  cupuliña central e a extrema de noroeste; esta última que en Córdoba goza máxima xerarquía pola súa centralidade e ir diante do  mihrab que dá agora manifestamente descolocada e baleirada de contido simbólico ou sacro, pois lla sitúa aos pés do oratorio, elixíndose para o centro o modelo das laterais do  mihrab cordobés, aínda que con  trasgresión na adaptación da estrela de oito puntas ao marco  octogonal: as puntas incidindo no centro das trompas, en lugar de facelo nos vértices do octógono, modelo que fixo fortuna no postcalifal. E outro uso moi particular ten este modelo que nos ocupa na cupuliña da esquerda do testeiro, esta vez sen trompas, cos puntas da estrela incidindo nos vértices e no centro dos lados de base cadrada.



Logo está a cupuliña da dereita do  testeiro imitación do modelo da Capela de Villaviciosa da mesquita alxama de Córdoba con debuxo de nove tramos iguais dous a dous, o central maior,  modelo que pasa a unha das bóvedas de  mocárabes da igrexa de Santo André de Toledo. O modelo engade unha aspiña no centro. Novo é igualmente a cupuliña do centro do testeiro significado por unha cruz de brazos iguais, os nervios desta e dos arcos das trompas con debuxo de arco lobulado, modalidade presente por primeira vez na falsa cúpula da Capela Real de Córdoba. Ao parecer segundo Ewert esa cruz está a sinalar  ao mihrab.

FOTOS: INICIARTE.

9/1/23

A mesquita de Bab al Mardum ou igrexa do Cristo da Luz (Toledo): Orixes e exteriores


Na miña última visita a Toledo entrei, por fin, nesta mesquita.

O texto é unha adaptación de Toledo Munumental.

Situada xunto a unha das portas do recinto amurallado é un dos monumentos máis importantes da arquitectura hispano-musulmá e mudéxar en España. Este valioso edificio milenario, supón un exemplo único da pervivencia da arte da Al-Ándalus: unha mesquita ou pequeno oratorio de época califal á que dous séculos despois, ao ser transformada en igrexa vai engadir unha ábsida seguindo o estilo do edificio primitivo dando lugar á arte mudéxar.



A inscrición descuberta en 1899 permitiu datar o edificio no ano 999 da nosa era e vinculalo á prestixiosa familia dos Banū l- Hadīdī:

“Basmala. Fixo levantar esta mesquita Ahmad ibn Hadidi, do seu peculio, solicitando a recompensa ultraterrea de Allah por iso e terminouse, co auxilio de Allah, baixo a dirección de Musa ibn Ali, o arquitecto, e de Saada, concluíndose en  Muharraq do ano trescentos noventa” (Inscrición fundacional, 13 de decembro do ano 999/11 de xaneiro do ano 1000).

 


A historia dos seus nomes

A Mesquita recibe o nome árabe de Bab ao- Mardum pola próxima porta deste nome, tal como chamáballa no momento da conquista de Toledo por Afonso VI (1085) aínda que un século despois pasou a ser dos Cabaleiros da Orde de San Xoán como ermida da Santa Cruz.



Pero o nome máis habitual que recibe: do Cristo da Luz, débese a distintas historias sen base documental que forman parte da tradición desde a conquista cristiá e das que tan só quedan os testemuños da talla dun Cristo chamado da Luz, actualmente no Museo de Santa Cruz e dunha desaparecida imaxe da Virxe da Luz.



Conversión en igrexa cristiá

Un documento de 1183 incluído no Libro de Privilexios da Orde de San Xoán de Xerusalén dános noticia da doazón por parte de Domingo Pérez e a súa muller Xuliana da chamada casa da Santa Cruz “que fose mesquita de mouros xunto á porta de Beni  Abardom” a esta Orde militar para que a convertan na súa capela e oratorio.

Tres anos despois, o arcebispo Gonzalo consagra este lugar que pasa a ser chamado igrexa de Santa Cruz, dos irmáns hospitalarios. A súa peculiar estrutura arquitectónica complicaba a súa adaptación ao uso parroquial polo que finalmente converteuse en capela privada ao engadírselle unha ábsida no seu costado oriental.

 


Unha copia en miniatura da mesquita de Córdoba

Os seus elementos construtivos e decorativos, como bóvedas, arcos de ferradura con  peralte,  dovelaje,  arquerías, cimacios de planta cruciforme…, teñen unha inspiración clara na Mesquita de Córdoba, e especialmente na ampliación da sala de oración ordenada polo califa Al- Hakam II, tan só 30 anos antes. As bóvedas son réplicas fragmentadas ou completas das bovediñas trazadas na capital da Al-Ándalus. Con todo aquela construíuse en pedra e nesta, os muros constrúense en ladrillo con morteiro de cal, as fachadas con cachotería encintada e o muro de  quibla, ao sueste e o muro suroeste reutiliza a  sillería.


Fachadas debuxadas en ladrillo

A fachada da rúa do Cristo da Luz que é a que ostenta a inscrición, está formada por tres arcos: de medio punto o central,  pentalobulado o esquerdo, e de ferradura prolongada o dereito. Segundo os arqueólogos en orixe nunca foron portas senón xanelas da fachada lateral. Por encima, un segundo corpo con arcos de ferradura cegos entrecruzados, e sobre eles, unha franxa calada de ladrillos formando unha rede de  rombos, enmarcada por ladrillos en esquina que serve de base á inscrición en letra cúfica.




A que fose fachada principal, hoxe ao noroeste ten tres arcos de ferradura prolongada, acubillados por tres arcos de medio punto enmarcados con cintas de ladrillo, en referencia ás múltiples e dobres  arquerías da Mesquita de Córdoba. No terceiro corpo unha franxa de arcos de ferradura cegos baixo arcos trilobulados é coroada por unha dobre franxa de ladrillos en esquina.




FOTOS: INICIARTE

19/12/22

Igrexa de São Miguel do Castelo (Guimaraes, Portugal)

 


A Igrexa de São Miguel do Castelo, tamén referida como Capela de São Miguel do Castelo, localízase xunto ao Castelo de Guimarães, na freguesía de Oliveira do Castelo, cidade e concello de Guimarães, distrito de Braga, en Portugal.



De acordo coa lenda aquí foi bautizado o primeiro rei de Portugal, D. Afonso Henriques, o que parece carecer de fundamento, dado o templo dátase do século XIII. Aínda así, gárdase aquí a pretendida pía bautismal que foi utilizada na ceremonia xa que hai unha lápida na que pon “Nesta pía foi bavtizado El-Rey Dom Afonso Henriques pelo Arcebispo S. Geraldo no anno do Senhor 1106”.



O templo foi mandado construír pola Colexiata de Nossa Senhora da Oliveira, tendo sido consagrada polo entón bispo de Braga, Silvestre Godinho, en 1239. Pola súa datación, o románico xa estaba pasara do seu esplendor, e parece preanunciar en algúns aspectos a ascensión do gótico.






Ao longo dos séculos foi caendo en ruínas, estado no que se encontraba a mediados do século XIX, cando a Sociedade Martins Sarmento decidiu restaurala.




Encóntrase clasificada como Monumento Nacional desde o 16 de xuño de 1910, ao mesmo tempo cos veciños Castelo de Guimarães e Pazo dos Duques de Bragança, formando así un complexo de grande importancia non só histórica, como tamén arquitectónica.








Ten unha fermosa sinxeleza decorativa e no seu interior, no chan, contén un conxunto de lápidas con motivos guerreiros e relixiosos; unha talla de madeira policromada de San Miguel e unha escultura que representa á Virxe con Neno, realizada en pedra caliza policromada.










Información da Wikipedia, Visit Portugal e Turismo en Portugal.

Fotos: INICIARTE