A fachada de Acibechería da catedral de Santiago de Compostela

 

En época medieval a entrada á Catedral de Santiago facíase pola Fachada do Paraíso, tamén coñecida como Porta Francíxena. A mediados do século XVIII substitúese pola actual que popularmente se coñece co nome de Fachada de Acibechería debido á presenza de artesáns do acibeche na praza onde se sitúa.

A Fons Mirabilis, no museo da catedral

Ante a súa porta estaba a fonte “Fons Mirabilis” na que, tanto composteláns como peregrinos, se aseaban antes de acceder á basílica, descrita con detalles no Códice Calixtino, que “non ten parella en todo o mundo”. Formada por unha cuncha de pedra e unha columna de bronce rematada por leóns de cuxas bocas manaba xeneroso caudal, mandouna construír o tesoureiro Bernardo en 1122. A súa auga “de bo padal, amornada no inverno e fresca no verán” era bálsamo para a sede e hixiene tanto de composteláns como de peregrinos, que se aseaban aquí antes de acceder á basílica.

Na praza situábanse os cambeadores que cambiaban a moeda aos peregrinos para os seus gastos na cidade, e atopábanse tamén numerosos postos de vendedores de cunchas, morrales, botas de viño, zapatos, correas ou cintos.

A primitiva fábrica medieval, moi danada tras tantos séculos orientada ao húmido norte e polo lume que a arrasou no século XVIII, estaba ademais “pasada de moda”. Así que entre 1757 e 1759 aprobouse a súa derriba e inicio da nova fachada nun estilo máis acorde cos tempos.

 

 Segundo o profesor López Vázquez:

“O punto de partida para a reconstrución da portada atopámolo no cabido do 16 de decembro de 1757, no se decidiu “hacer la fachada de la Azabachería por ser precisa y necesaria”. Ao día seguinte o cabido concretou máis os seus proxectos: “Se acordó el que se haga la obra de la fachada de la Azabachería, y se le principio en la cuarentena del año que viene de 1758 de los efectos de la fábrica, y no alcanzando los depósitos; y que el señor fabriquero disponga asistan a ella los oficiales precisos, a fin de que se concluya la obra con la brevedad posible: Que el Maestro Caaveiro le prevenga forme la planta sin dilación”.

Posteriormente o arcebispo que estaba no pazo de Lestrove, contestou o 29 de decembro dando “el más gustoso consentimiento para que se forme la planta de ella, y después se fabrique en el ámbito que hoy ocupa, extendiéndola hasta la que V.I. se sirva decirme” e comprometeuse a  que “si Nuestro Señor me diere vida, el mismo tiempo procuraré se fabrique la frontera del Palacio Arzobispal con el deseo de que sea uniforme la fachada, y que se mejoren la habitación del Provisor, la pieza de su Audiencia y los cuartos de los Pajes”.

Inaxe da Fe

O fabriqueiro, co beneplácito do arcebispo, instigou o seu mestre de obras, Lucas Caaveiro, para que realizase o plano da fachada no menor tempo posible, de maneira que, no cabido do 14 de marzo de 1758, deciden: “Habiéndose visto la planta hecha por el Maestro de Obras Lucas Ferro Caaveiro para la fachada de la Azabachería. Se aprobó por el Cabildo y se acordó que el Señor Fabriquero pase a manifestarle a S.I. y conformándose con ella disponga se le de muy breve principio, procurando se haga con el menos coste que pueda ser y uniforme a la Quintana de Muertos".

Lucas Caaveiro iniciou as obras por fin e tivo como aparellador o da propia catedral, Clemente Sarela. Estas obras debéronse facer con certa présa, pois no ano 1762 estaba construído todo o primeiro corpo e parte do segundo.

Posteirormente produciuse a ruptura entre o cabido e os arquitectos, probablemente, por motivos estilísticos, segundo López Ferreiro. Tras un tempo (…) o fabriqueiro seguiu manobrando ata conseguir que o cabido o facultase, o 20 de maio de 1765, “para que haga venir de Madrid un Maestro natural de este reino bien hábil según las noticias que se le comunicaron por las diligencias que puso”. (…) O fabriqueiro conseguiu que a academia remitise ó cabido a sorprendente carta de recomendación de Domingos Lois, con data 25 de abril.

(…) Queda suficientemente demostrado que Lois Monteagudo veu a Santiago máis por azar ca por unha vontade estética consciente de introducir a nova corrente clasicista na nosa arquitectrua.

Como apunta Otero Túñez: “Sen derrubar o que estaba construido, a pretensión de Ventura Rodríguez (o mestre do rei a quen se lle pediron os planos) e a de Domingos Lois foi a de rematala cunha apariencia máis ou menos clásica.

Para o conseguir, Lois empezou por susbtituír os salientes das ventás do primeiro corpo polos trofeos, que tanto contrastan cos elementos barrocos circundantes, pero que unifican a obra ata o ático, no que volven aparecer exenos.

Medallón representando á Igrexa

Medallón representado a Cristo

Moito máis decisivas foron as reformas do segundo corpo. As molduras exteriores das fiestras centrais cortáronse para proporcionarlle espazo ao desenvolvemento dos grandes medallóns coas correspondentes ménsulas que os sustentan, nas que destacan as cabezas de anxos. Os van laterais conservan os salientes barrocos, pero coróanse graciosa e hábilmente cun frontón semicircular con vaso acroterio. Os pedestais das columnas xónicas alisan as superficies en clara oposición aos do corpo inferior e incluso aos das piastras dos extremos. Os fontóns, aínda que en dous planos, permiten o apoio duns áticos, segundo a fórmula dalgúns proxectos e obras de Ventura Rodríguez.

O terceiro corpo, que se ergue sobre a rúa central da fachada, xa é totalmente novo. Catro atlantes, que destacan ante o muro liso e corrido sosteñen o frontón curvo, que tamén ten un ático detrás.

A fachada de Acibechería aínda hoxe está minusvalorada por varias razóns: a súa orientación cara ao norte proporciona unha pésima luz para pódela contemplar ou fotografar, (…) a imaxe deformada polo xuízo estético dos historiadores de finais do século XIX e principios do XX, que a vían, baixo unha óptica románica e anticlasicista, como o máximo expoñente  da funesta vitoria do estraño clasicismo académico fronte ao vigoroso e creativo barroco  autóctono. Sen embargo, se nos abstraemos de todas estas continxencias , a fachada aparece coma unha obra tremendamente orixinal e sen parangón na arte española do momento que proporciona, ademais, unha solución final moi creativa e mesmo se diría que xenial. Ventura Rodríguez e Lois Monteagudo conseguiron transformar un deseño barroco, que debía ser un híbrido entre os corpos inferiores da fachada do Obradoiro e o remate da fachada da Angustia de Abaixo (hoxe san Froitoso), noutro inequivocamente clásico que “parece evocar, aínda que sexa vagamente, as solución estructurais e compositivas dos antigos frons scenae dos teatros romanos”.

A súa iconografía componse dunha imaxe da Fe, dous medallóns (na nosa opinión non representan a Carlos III e a María Amalia de Saxonia, senón a Cristo e a Igrexa, como divina esposa), atlantes mouriscos e unha imaxe acroterio de Santiago peregrino entre as de Afonso III e Ordoño II. Isto débese relacionar coas razón que lle deu o cabido ao arcebispo Raxoi para empezar a reconstrución das fachadas da catedral pola da Acibachería e non pola de Praterías, xa que por esa porta recibían “la Santa Bula de la Cruzada y ofertas reales”.

O apóstolo Santiago, figura, polo tanto, como o principal defensor e propagador da fe, virtude esencial da Igrexa, que se representa por un busto feminino que fai parella co do seu divino esposo; é esa  defensa da fe, n caso español, o que xustifica o voto a Santiago; de aí tamén a representación dos monarcas como testemuño visible das “ofertas reales”.

Santiago pregrino e atlantes

J.M. López Vázquez. A arquitectura neoclásica. Galicia Arte. A Coruña, Hércules, 1995. ., pp. 29-85. Texto das páxinas 31-37.

Fotos: INICIARTE.

 

Igrexa de santo Estevo de Abelleira (Muros, A Coruña)

Nunha das saídas coa bicicleta achegueime a ver esta igrexa que, estando moi preto dunha estrada importante pola que teño pasado moitísimas veces, nunca me achegara onda ela. Na parroquia muradá de Abelleira (fermosas praias) atopamos este conxunto de igrexa, espadana e cemiterio.

A igrexa de Santo Estevo, de estilo neoclásico (séculos XVII-XVIII), ten planta de cruz latina que se marca en altura ao seren o brazo principal de máis desenvolvemento vertical que o transversal. Están cubertos con bóveda de canón e tellado a dúas augas.

Á capela maior engadíuselle unha sancristía con acceso a través de dúas portas nos dous lados do altar. Aos pes da nave hai un coro baixo cunha pía bautismal embebida no muro, baixo un arco de medio punto.

O espazo adicado ao altar destaca do resto da fábrica pola súa altura e cuberta a catro augas.

A fachada principal ten unha composición neoclásica formada por catro piastras que sosteñen un frontón triangular cun remate dunha cruz e pináculos nos extremos. Entre as dúas piastras centrais sitúase a porta que remata na parte superior cunha cornixa onde descansa a figura do santo, sobre o que hai un óculo circular.

A igrexa está rodeada polo cemiterio (onde destaca a parte máis antiga coas súas lápidas polo chan).

Sobre o muro de peche perimetral e na zona de acceso atópase unha espadana de dúas arcadas rematada en pináculos que probablemente deberon pertencer á igrexa e que mantén a función de campanario.

Información procedente de Turismo de Muros.

Fotografías de Iniciarte

Templo de Volta (Como. Italia)

A cidade de Como non é só unha fermosa localidade onde pasar unhas tranquilas vacacións afastados do  mundanal ruído da cidade, senón que é tamén un lugar rico de cultura, terra de xenios como o ilustre Alessandro Volta, un soado químico, físico, académico e reitor italiano, máis coñecido internacionalmente por ser o inventor do primeiro xerador estático de electricidade, a pila voltaica, predecesora da moderna batería eléctrica, inventada no 1799 xusto nesta bela localidade.

Percorrendo o precioso paseo marítimo do Lago de Como desde o centro histórico da cidade podemos chegar ao Templo Voltiano situado no  Viale  Marconi, a só 800 metros da Catedral de Como e a outros 10 minutos da Estación de Como San Giovanni en dirección norte.

Historia do Templo  Voltiano

O Templo Voltiano é unha obra do 1928 proxectada polo arquitecto  comasco Federico  Frigerio, financiada e ordenada polo político industrial Francesco Somaini propietario da fábrica da próspera fábrica de algodón do século XIX convertida hoxe nun parque arqueolóxico industrial de Lomazzo. O templo edifícase sobre os cimentos do que un día fose a casa do inventor  Alessandro Volta, en estilo neoclásico inspirado claramente no Panteón dos Homes Ilustres de París, que á súa vez estaba inspirado no  Panteón de Agripa en Roma, destinado a dar sepultura aos personaxes máis insignes da cultura, ciencia ou política. Só que no caso do templo de Como a función cambia de panteón a espazo museístico.

Descrición do edificio

Trátase dun edificio de planta cadrada realzada, realizado sobre cimentos de formigón e acabado en pedra branca de  aurisina con cuberta abovedada, montada sobre un tambor  cilíndrico. Seguindo a inspiración clásica, o acceso ao templo faise a través dun  peristilo de catro impoñentes columnas de estilo corintio. Flanqueando a porta de ingreso atopamos as estatuas que representan as virtudes da Fe e a Ciencia, obra do escultor, pintor e  escenógrafo milanés Lodovico Pogliaghi. Pasando ao interior atopamos un amplo salón de doce metros de diámetro con pavimentos policromados de mármore, ónice e alabastro, iluminado de forma  cenital pola cúpula e sostido por columnas corintias.

Presidindo a sala atopamos un busto do científico e decorando os balcóns do primeiro piso pódense observar escenas da vida de Volta en relevo obra do escultor  comasco Pietro  Clerici.

Exposición. Que ver no templo

O Templo  Voltiano é o museo máis visitado de Como desde que abrise as súas portas con motivo do centenario da morte do inventor, desde entón converteuse nun espazo para a memoria e recoñecemento do traballo científico de  Alessandro Volta a través da exposición permanente de instrumentos, premios e invencións que tiveron relevancia na vida do xenio.

Na planta baixa atópanse os instrumentos de experimentación, máquinas e varios aparellos que utilizou o científico nos seus estudos ao longo dos anos e que lle levaron ao descubrimento do metano ou á invención da pila. A exposición comprende tanto obras orixinais, como fieis reconstrucións distribuídas en 15 vitrinas organizadas en seccións ben diferenciadas para facilitar a comprensión do visitante.

En cambio, a galería do primeiro piso está dedicada á persoa detrás do científico como un relato que mediante a exposición percorre as distintas etapas da vida de Volta definindo a súa persoa no ámbito privado a través de cartas e citas de familiares. Tamén se expoñen os premios e recoñecementos recibidos polo seu labor científico.

Texto: Lago de Como.

Fotografías: Iniciarte.

A catedral de Milán

A catedral de Milán (en italiano,  Duomo dei  Milano) é unha catedral gótica emprazada na cidade homónima. É a sede episcopal da Arquidiocese de Milán. É unha das igrexas de culto católico máis grandes do mundo (ten 157 metros de longo e pode albergar 40.000 persoas no seu interior) cunha superficie de 11 metros cadrados e as xanelas do coro teñen a reputación de ser as maiores que se coñecen. De estilo gótico,  neoclásico e  neogótico.

Historia

A construción foi iniciada en 1386 e terminada en 1965. O plano da cidade de Milán, coas súas rúas que saen en forma de radio do  Duomo ou circundándolo, revela que este xa constituía na Antigüedad o centro da cidade, denominada Mediolanum polos romanos. A Basílica de  san Ambrosio foi construída neste sitio a comezos do século V, séndolle agregada en 836 outra basílica próxima. Cando o lume danou ambos os edificios en 1075 foron substituídas polo  Duomo.

O comezo da construción

En 1386 o arcebispo Antonio dá  Saluzzo comezou o novo proxecto en estilo gótico radiante; hai no edificio moitos aspectos insólitos en Italia, que pertencen á tradición arquitectónica gótica de Francia, como as dobres naves laterais.

O programa de construción foi regulado estritamente pola  Fabbrica do  Duomo, institución conformada por 300 empregados liderados polo arquitecto xefe Simone dá  Orsenigo. Galeazzo outorgou á  Fabbrica o uso exclusivo do mármore da canteira de  Candoglia e eximiuna de impostos.

En 1389 designouse como arquitecto xefe ao francés Nicolas de  Bonaventure, que deu á catedral o seu forte sinal gótico. Dez anos máis tarde, outro francés, Jean  Mignot, foi chamado desde París para avaliar e mellorar o traballo realizado, xa que os construtores necesitaban axuda técnica para levantar as pedras ata unha altura sen precedentes. Mignot declarou todo o traballo realizado ata entón como en pericolo dei ruína ('perigo de ruína') e feito sine  scienzia ('sen saber'). Nos seguintes anos comprobouse que os prognósticos de Mignot foron erróneos, pero de calquera xeito estimularon aos arquitectos de Galeazzo a mellorar os seus instrumentos e técnicas.

Os traballos continuaron rapidamente e á morte de  Gian  Galeazzo en 1402, completouse case a metade da catedral. Con todo, a construción quedou estancada ata 1480 debido á falta de diñeiro e ideas. En 452, baixo o goberno de Francesco Sforza, completáronse a nave e os corredores ata o sexto tramo.

Un dos feitos máis destacados da historia da catedral deuse a finais da década de 1480, coa estancia de Leonardo dá  Vinci en Milán ao servizo do duque  Ludovico Sforza. O gran mestre do Renacemento participou nas reunións e disputas achega do avance dos traballos, e proxectou varias solucións para o  cimborrio, que finalmente non foron levadas a cabo. Consérvanse varios debuxos da súa man que mostran parte das súas propostas, como a solución de dobre casco para o  cimborrio, que equilibraría forzas na delicada estrutura do edificio. Leonardo abandonou Milán en 1499.

Entre 1500 e 1510, baixo  Ludovico  Sforza, foi completada a cúpula octogonal e decorouse o seu interior con catro series de quince estatuas cada unha, que representan a santos, profetas,  sibilas e outros personaxes do Antigo Testamento. O exterior permaneceu na súa maioría sen decoración, excepto polo  Guglietto  dell’ Amadeo,  cimborrio cunha alta agulla que coroa o  transepto, construído de 1507 a 1510 por Giovanni Antonio  Amadeo. É unha obra mestra renacentista que con todo harmoniza ben co aspecto gótico xeneral do templo.

En 1577, Borromeo consagrou finalmente o edificio completo como un templo novo, distinto aos de Santa Maria  Maggiore e Santa Tegra (que foran unificados en 1549 despois de agres disputas).

Século  XVII

A comezos do século  XVII, o bispo Federico  Borromeo, primo de Carlo, contaba coas bases da nova fachada realizadas por Francesco Maria  Richini e Fabio Mangone. Os traballos continuaron ata 1638 coa construción dos cinco portais e as dúas xanelas centrais. Con todo, en 1649, o novo arquitecto xefe introduciu unha innovación notable: a fachada regresou ao estilo gótico orixinal, incluíndo os detalles xa acabados das grandes  pilastras góticas e os dous enormes campanarios. En 1682 demoleuse a fachada de Santa Maria  Maggiore e terminouse de cubrir a azotea da catedral.

En 1762 levantouse a agulla  Madonnina, dunha altura de 108,5  m, que agora é un dos trazos principais da catedral. Foi deseñada por Francesco  Croce e loce na cima unha famosa estatua dourada que representa á Virxe María.

Finalización da obra

O 20 de maio de 1805 Napoleón  Bonaparte, a piques de ser coroado rei de Italia, ordenou que a fachada fose terminada por Carlo  Pellicani. No seu entusiasmo, asegurou que todos os gastos recaerían sobre o tesouro francés, que reembolsaría á  Fabbrica por todos os inmobles que esta tivese que vender. Aínda que xamais se pagou este reembolso, iso axudou a que finalmente, en só sete anos, a catedral tivese a súa fachada terminada polo novo arquitecto, Carlo Pellicani fillo. En gratitude, colocouse unha estatua de  Napoleón na cima dun dos  pináculos.

Nos seguintes anos construíronse a maioría dos arcos e  chapiteles. Termináronse as estatuas da parede sur, mentres que entre 1829 e 1858 unhas novas vidreiras substituíron as preexistentes con resultados menos expresivos. Os detalles finais da catedral foron terminados xa no século  XX: a última porta foi inaugurada o 6 de xaneiro de 1965. Esta data é considerada como o termo do proceso que durou moitas xeracións, aínda que aínda quedan algúns bloques sen  esculpir esperando ser convertidos en estatuas.

Interior da catedral

A catedral de Milán é un templo de grandes dimensións, de cinco naves, unha central e catro naves laterais, con polo menos corenta alicerces, atravesada por un  transepto seguido polo coro e a ábsida. A nave central ten unha altura de 45 metros, só superada nun edificio similar pola incompleta nave central da catedral de  Beauvais, cunha altura de 48 metros. A construción é de ladrillo, recuberto de mármore.

Destacan no interior os grandes alicerces  fasciculados, de grandes dimensións e estraña forma, pois se rematan nunha especie de  dosel esculpido que alberga estatuas. Os arcos oxivais de separación entre as naves refórzanse mediante tirantes metálicos. As bóvedas, de  crucería sinxela, están decoradas nalgúns tramos por complicados motivos de  tracería.

Ao exterior, os tellados permiten unha observación próxima dalgunhas esculturas de gran calidade. É moi destacado o bosque de  pináculos, chapiteis e  cresterías que se pode observar desde os mesmos. O punto máis alto do templo é a A  Madonnina, obra en cobre dourado, de Carlo  Pellicani, inaugurada en 1774.

Texto adapatado da Wikipedia.

Fotos: Inicarte.