9/12/19

Porta do Perdón de San Isidoro de león


Chámase así porque era a porta por onde entraban os peregrinos que ían facendo o Camiño de Santiago, para conseguir nesta igrexa as indulxencias correspondentes e o perdón dos pecados.

Ábrese na fachada sur do cruceiro. Pertence á época do  románico pleno (mediados do século XII) , e os seus relevos están atribuídos ao mestre Esteban, que traballou nas catedrais de Pamplona e de Santiago de Compostela. A súa execución é posterior á Porta do Cordeiro. O mestre Esteban  esculpiu por primeira vez unha serie de temas  evanxélicos que serían reproducidos despois na portada da catedral de Compostela, na Catedral de Santa María de Pamplona e na de  Toulouse.



Unha cornixa  axedrezada divide esta fachada en dous corpos. No corpo superior hai tres grandes arcos de medio punto, sendo cegos os dous laterais. As columnas do centro son  xeminadas e as súas basas son  áticas. A ventá central está pechada por unha reixa  románica. O corpo inferior está ocupado pola portada propiamente dita.
 
Tímpano do Perdón
O  tímpano está dividido en tres  doelas que mostran tres relevos diferentes con temas que xa están lonxe de toda influencia  mozárabe e que artistas anteriores nunca se atreveron a tratar. Con todo nas enxoitas si se mostra unha reminiscencia  mozárabe, non polo tema senón pola posición que se dá ás esculturas de San Pedro e San Paulo; a San Paulo concédeselle o lugar da dereita (esquerda do espectador, dereita da porta), o preferente, costume moi hispánico que tamén pode verse en Silos. 


San Paulo naquela época era moi venerado en España onde aínda se seguía a liturxia hispánica ou  mozárabe.


As tres escenas son: Ascensión,  Descendimento e Sepulcro baleiro que contemplan as tres Marías. As  arquivoltas son de moldura en  bocel, moi  peraltadas, con columnas acobadadas. Todo está rodeado dunha moldura axedrezada. O  lintel apóiase sobre cabezas de león e de can.


A escena da esquerda, a Ascensión de Cristo, chama moito a atención pola forma en que está tratado o tema, xa que parece que Cristo é axudado ou empuxado cara aos ceos polos dous Apóstolos. Polo  nimbo de Cristo vese a inscrición:

"Ascendo  ad  patrem  mevm  et  patrem  vestrvm"

Dous anxos -que o son porque se advirten as ás en segundo plano- portan a Cristo quen apoia os seus pés nos xeonllos interiores de ambos os mentres que coas súas mans aférrase á parte superior das anxelicais ás. O seu rostro enmarcado por  nimbo  crucífero vólvese cara ao alto. Unha vez máis reclamo a atención no anxo máis externo. É tan redonda a súa cara que se o vise en consulta, diagnosticaría  paperas. Unha última consideración sobre esta escena da Ascensión: non parece que o Mestre Esteban tivese moi claro que Cristo podía facelo polos seus propios medios. Porque os anxos, máis que escoltalo transpórtano con eficiencia e El colabora.


No centro represéntase a escena do Descendimento, de gran realismo, acompañada por dous anxos turiferarios (que portan  incensarios) sobre o brazo horizontal da cruz. Un personaxe con longas  tenazas está a retirar o cravo da man esquerda de Cristo, mentres que a Virxe suxeita o brazo xa liberado da Cruz. A pesar do dramatismo intrínseco do momento, os personaxes da escena transmiten sensación de serenidade. Por encima, a ambos os dous lados da cruz, senllos anxos  turiferarios de aspecto orondo encáixanse no espazo existente


Á dereita ven ás tres Marías ante o sepulcro baleiro acubillado nun arco  románico  peraltado. Un anxo desenvolve grandes ás que resgardan todo o conxunto. Da situada xunto ao anxo só  esculpiuse a cara, quedando en segundo plano e transmitindo sensación de profundidade á escena. Un anxo mostra o sepulcro baleiro porque Cristo resucitou. Do mesmo xeito que na escena anterior os aspectos transmiten  hieratismo fóra da figura central que parece iniciar un leve sorriso. O sartego represéntase baixo un  arcosolio de medio punto apeado en columniñas decoradas con cordón e  bezantes e os capiteis locen coidadas  volutas e follas de  acanto. Tras del, do  arcosolio emerxe un anxo que retira a tapa do sartego mostrando o interior baleiro. As súas alongadas ás enchen maxistralmente o oco do  tímpano, enmarcando a escena. Cara e  pliegues do manto son decididamente  convexos.

Estes temas expresados polo mestre Esteban foron moi estendidos polos escultores do Camiño de Santiago, que ao seu regreso levárono a Francia nunha cronoloxía posterior.

Texto da Wikipedia e de Arquivoltas.

Fotos: Iniciarte.


2/12/19

Porta do Cordeiro de San Isidoro de León


Exterior do edificio
Só pódense ver desde fóra a fachada meridional e a ábsida meridional. O resto do edificio está rodeado por outras construcións e a parte de poñente está oculta pola muralla (fóra da torre). Desde o exterior aprécianse as tres alturas das naves. A cornixa da nave central é  axedrezada e apóiase en  modillóns de influencia  mozárabe. As dúas portadas  románicas corresponden a esta fachada. A máis antiga é a do Cordeiro e a máis moderna, a do Perdón. Son dous exemplos do  románico pleno, o máis antigo que se construíu no reino de León.


Porta do Cordeiro.
Está dividida en dous corpos: o superior composto por peite barroco e rematado con San Isidoro dacabalo.

Na portada propiamente dita hai dúas  arquivoltas de medio punto con molduras de  baquetón sobre columnas. Unha terceira  arquivolta  doelada descansa sobre  xambas, rodeada de moldura  axedrezada. Entre as  arquivoltas hai tres molduras con  roleos e  palmetas. As columnas están acobadadas e teñen baseas  áticas sobre  plintos moi altos (que non son os orixinais). Os capiteis presentan figuras humanas con garras en lugar de pés e mans, personaxes  alados, en xeonllos e entre vexetais.



 É o primeiro  tímpano coñecido do Reino de León, contendo diversas escenas. Pertence ao  románico pleno do século  XI. Está  esculpido en mármore branco e apóiase en  xambas que están rematadas por cabezas de carneiro.

O  tímpano ten dúas metades. A inferior esta  esculpida nun só bloque  pétreo, mentres que a superior faio en tres. As dúas laterais son de forma triangular cun lado  convexo ao exterior. Nelas se  esculpen senllos anxos que teñen a cara volta cara ao alto, sinalando coa súa man exterior, mentres que na interior portan cruz. Entre ambas, outra peza rectangular irregular mostra ao  Agnus  Dei a dereita que coa súa pata anterior dereita porta a cruz que emerxe por detrás do lombo. Tras a súa cabeza hai un  nimbo  crucífero. Inscríbese en  mandorla de profunda labra cuxo bisel exterior enriquécese cunha coroa de perlas. É transportada por dous anxos ao modo dos xenios  alados que se advirten nalgúns sartegos romanos.

A zona central da escena inferior, detalla o sacrificio de Isaac. Abraham suxéitao polo cabelo coa man esquerda mentres que coa dereita disponse a afundir o seu coitelo no aberto oco  esternal buscando os grandes troncos vasculares desa zona. A man dereita de de Deus emerxe de entre os arbustos e chamando a súa atención, deteno e el volve cara a ese lado a cabeza. Un anxo, desde nosa lado esquerdo móstralle un carneiro cuxas patas anteriores áchanse enredadas na maleza, como vítima alternativa no sacrificio.

Represéntase o Sacrificio de Isaac co cordeiro místico suxeito por dous anxos, e a ambos os dous lados outros dous anxos portadores dos símbolos da Paixón de Cristo. Na  Hispania  mozárabe era moi común representar a escena do sacrificio de Isaac en lugar de Cristo crucificado.

 A ambos os dous lados da escena aparece outra en dous partes que debe interpretarse como unha soa: no noso lado dereito, un personaxe  togado áchase sentado á porta do que aparenta ser unha tenda de campamento romano. Outro dacabalo portando a vara representativa da súa autoridade,  galopa cara ao centro da escena. Un terceiro se  apresta a vestirse e  calzarse. Vémolo agachado e coas súas botas no chan. Por fin, desde o noso lado esquerdo, outras dúas figuras axexan: unha dacabalo co seu arco presto a lanzar a saeta e outra a pé, con dignidade marcada pola súa vara, dirixíndoo.

Abraham, tamén descalzo, escoita a voz que chega desde o ceo, simbolizada na “ Dextera  Domini”. 

O cordeiro do sacrificio está nunha matogueira e detrás del hai un anxo que fala. É unha representación que concorda co texto do Xénese, exceptuando a figura de Sara. No lado da esquerda hai outras dúas figuras do Xénese: Ismael e a súa nai Agar. Ismael está representado como tirador de arco:

"E Deus estaba co raparigo; e creceu, e habitou no deserto, e foi tirador de arco". (Xénese 21:20)

Estas representacións de Ismael con Agar só danse na  Hispania do século  XI.

Todo o relevo está executado en pedra procedente da rexión. Nas enxoitas do arco hai relevos e figuras en mármore reutilizadas que talvez procedan da igrexa de Fernando e Sancha. Non corresponden ao espazo en que están colocadas e hai nelas incoherencia e desorde. Crese que estiveron dispostas doutra maneira e que ao restaurar a porta movéronse esquecendo o seu primitivo lugar. Por iso a estatua do mártir Paio ten un libro que correspondería á estatua de San Isidoro, a cuxo costado se implantou un verdugo co coitelo, correspondente en realidade a Paio. San Isidoro ten xunto á cabeza a inscrición  Isidorus. No museo de San Marcos hai outra estatua compañeira desta que corresponde a San Vicente de Ávila, cuxas reliquias se trouxeron tamén en 1063. Por encima de San Isidoro ven os relevos de David e cinco músicos, máis un violinista dentro de círculos  concéntricos. Sobre Paio hai outro violinista igual, máis un  tamborilero.

Por encima destes personaxes hai un  friso interrompido pola rosca externa da  arquivolta que representa os símbolos do  zodiaco ordenado de dereita a esquerda. Foron identificados cos seus nomes, unhas inscricións con caracteres da segunda metade do século  XI das que aínda quedan algunhas fóra de lugar. Tamén estes relevos foron aproveitados da igrexa anterior.

Esta portada ten un segundo corpo a modo de peite levantado no século  XVIII, obra dos artistas de apelido Valladolid. Contén o escudo real e remátao San Isidoro dacabalo, seguindo a lenda do estandarte real de  Baeza (ou pendón de  Baeza) que se exhibe no museo.

Texto procedente da Wikipedia e de Arquivoltas.

Fotos: Iniciarte.

25/11/19

Ermida de san Xoán Bautista en Palencia



A ermida de san Xoán Bautista (coñecida tamén como igrexa de San Xoán) é un pequeno templo  arquetípico do  románico rural da provincia de Palencia.

Foi construída no século  XI na localidade palentina de Villanueva del Río, desaparecida pola construción do Encoro de Aguilar. Para evitar a súa perda, a ermida foi desmontada desde o seu lugar de orixe e trasladada á Huerta de  Guadián, un dos parques máis soados da capital palentina. Aínda hoxe é posible apreciar na cabeceira da igrexa a numeración coa que se serviron os conservadores para reconstruíla.

A ermida permaneceu en estado de obras desde 1972 ata o ano 1980 (oito despois do seu traslado). Foi declarada Monumento Nacional en 1981.


Exterior
A igrexa ten planta rectangular cunha cabeceira  semicircular.

Exteriormente, a ábsida está apontoado por dous  contrafuertes graduados. Horizontalmente está decorado con dúas liñas de  imposta con molduras. No centro ábrese unha pequena ventá decorada con dúas columnas de capiteis  historiados. 






A portada ocupa, tanto en anchura como en altura, a maior parte do muro meridional. O corpo en que se abre, moi resaltado, está rematado por un  pequeña tellado sobre canzorros. Consta de seis  arquivoltas con arcos abucinados, progresivamente apuntados cara ao interior, e sobre columnas que se van alternando saíntes ou non. As arquivoltas están formadas por molduras decoradas con combinacións de motivos; capiteis con follas  esquemáticas coroadas por piñas ou espirais.


No exterior, na ábsida destacan os contrafuertes que o separan da nave e nos que comezan dúas liñas de  imposta que percorren toda a ábsida e recollen o peso do arco triunfal; xunto á xanela da ábsida aparecen outro dous pero de media altura.

Como en moitas outras obras  románicas de Palencia, a escultura de capiteis e  canzorros destaca pola súa riqueza.



A cornixa atópase descansando sobre  canzorros lisos, agás aqueles da ábsida, entre os cales se poden contemplar figuras humanas, animais e motivos xeométricos variados.

A portada é moi abucinada, formada por seis  arquivoltas decoradas con dentes de serra, puntas de diamantes, bólas,... apoian en columnas cuxos capiteis están decoradas con follas de  acanto.



Interior
O interior destaca pola variedade de elementos decorativos  románicos que posúe. Toda a nave está percorrida por un  sotobanco sobre o que se apoian os soportes e as columnas. Teito con bóveda de canón apuntada, con dous arcos de faixa reforzándoa. No presbiterio a bóveda é de  cascarón mentres que a da ábsida é de cuarto de esfera. O arco triunfal é apuntado e apoia en semicolumnas sobre pilastras, con basea decorada con  arquerías de medio punto.

No interior as columnas da nave mostran motivos vexetais de cestería e tamén unha muller  orante. Destacan dúas arquerías cegas formadas por dous arcos, similar á que presentan outras como a Igrexa de Santa María de Piasca (Cantabria), que apoian sobre columnas con capiteis simples nos laterais e dobre no centro; unha delas presenta un dos capiteis mostra sirenas afrontadas, o central  acantos realizados con  trépano e unha persoa lendo un libro, e no outro lateral dúas figuras orantes que apoian os seus pés no  collarino do capitel. A outra arquería mostra un ave entre follas,  acantos no capitel dobre central e outros  orantes, home e muller neste caso, cos brazos no alto.

Na ábsida ábrense dúas xanelas, unha na parte meridional e outra no centro. A primeira, de forma un tanto atípica, cun corpo externo  arquitrabado e outro interno con arco de medio punto que apoia sobre columnas con capiteis decorados; o esquerdo decorado con follas bastas e o dereito cunha clara representación do pecado da luxuria, no que se mostra unha muller cos peitos mordidos por dúas serpes e dúas aves nos seus ombreiros que  picotean os seus ollos. A xanela absidal principal é de medio punto e ten dous  arquivoltas, a externa  provista de  dovelas talladas que dan un aspecto xeral de arco con numerosos  lóbulos, e a interna con  bocel, apoiando en columnas con capiteis decorados; o capitel dereito mostra a Adán e Eva coa árbore no centro en cuxo centro aparece a serpe (bastante erosionada), e o esquerdo dúas aves afrontadas  anudadas polo pescozo.

Son moi rechamantes as arcadas dobres e cegas que decoran os muros do presbiterio. De medio punto as meridionais, e de arcos  trilobulados moi apuntados, as setentrionais. Os capiteis sobre os que apoian, levan decoración fantástica.

Contorna
Un interese engadido ao puramente arquitectónico que posúe a ermida é, precisamente, o da súa disposición. A reconstrución do templo levou a cabo no medio da Huerta de Guadián, un parque romántico do centro da cidade de Palencia poboado de castiñeiros de indias e outras árbores exemplares. Ao redor da edificación atópanse outras construcións notables como un reloxo de sol de grandes dimensións, fontes ou un par de panteóns  decimonónicos que acrecentan o ambiente romántico do conxunto.

Texto da Wikipedia e de Asturnatura.

Fotos do exterior de Iniciarte.

18/11/19

Capela de san Cosme (Irixoa, A Coruña)



Nunha das longas saídas coa bici fixen una paradiña na capela de San Cosme de Irixoa, non sei ben se pola beleza da capela e da súa carballeira ou polos quilómetros de subida que levaba nas pernas.

É una capela dun románico serodio, do século XIII. Na súa contorna é tradicional o xantar dos parroquianos de Mántaras pois o lugar é ben fermoso. O primeiro que chama a atención é a súa ubicación a uns cincocentos metros de altura sobre o val do Mandeo e, logo, o macizo da súa construción pois practicamente non ten vano ningún que aporte luminosidade á edificación.

A súa portada, o máis ornamentado do seu exterior ademais dos canzorros, ten dobre arquivolta lixeiramente apuntada sobre columnas de capiteis ornamentados con temas vexetais na esquerda e animais na dereita.







O tímpano representa tres figuras que habitualmente adoitan ser identificadas como san Cosme e san Miguel adorando a Xesús. A figura central, a de pé, vai acompañada dun animal, parece ser que é un porco, relacionable con santo Antonio e que podería simbolizar a luxuria e a tentación. As figuras laterais están axeonlladas.

Pero hai outro elemento decoración que sempre me cha a atención, son os corenta e seis canzorros que soportan a cornixa. Pódense apreciar elementos xeométricos, rostros humanos e cabezas de animais.







O interior, que non puiden observar, din que ten una estrutura románica nos escasos elementos ornamentais e na súa escuridade, pois a seteira sobre a porta pouca claridade pode ofrecer ao coro (elevado e con estrutura de madeira).




O espazo entre a única nave e a ábsida atópase delimitado polo arco triunfal apoiado sobre columnas adosadas e estrutura aérea con armazón de madeira o cal reduce a altura da nave. O presbiterio está máis elevado.

Hai anos esta fermosa capela estivo nos medios de comunicación polo sistema empregado polo sacerdote do lugar para tratar de solvetar os problemas que ocasionaban as polillas na estrutura da cuberta de madeira. Parece que a solución non foi a máis axeitada. Hai moitas referencias na Voz de Galicia sobre a cuestión e mesmo algún vídeo.