18/12/14

Igrexa de Santa Mariña Dozo en Cambados (Pontevedra)

Unha das edificacións que máis me ten prendado é esta igrexa, ou o que queda dela, en Cambados. O seguinte texto procede da Galipedia.

As ruínas da igrexa de Santa Mariña Dozo, en Cambados, son os restos que quedan dunha igrexa gótica construída no século XV por dona María de Ulloa, señora de Cambados e nai de Alonso III de Fonseca, sobre unha edificación románica do século XII. Desde 1943 é Monumento Histórico-Artístico.

Érguese na base do monte da Pastora, nas inmediacións dun antigo castro. É de estilo gótico mariñeiro con influencias renacentistas. Comezou a construción Lope Sánchez de Ulloa, sendo a súa filla María de Ulloa quen a ampliou e rematou. Parece que tamén interveu na súa construción Xoana de Hungría, muller de Paio Gómez de Soutomaior, aínda que outros autores dubidan desta contribución. Algúns elementos decorativos poñen en evidencia que os mestres construtores pertencían ó círculo que traballaba en Santiago, repetindo en Cambados os modelos utilizados, como tal, no Hospital Real de Santiago.

O cardeal Jerónimo del Hoyo e Caamaño Bournacell datan o inicio da construción no século XV, concretando este último nos anos 1470-1490. Outros autores (como A. del Castillo, Filgueira Valverde, Álvarez Limeses) dan diversas datas comprendidas entre 1502 e 1541. No transcurso das obras de restauración de 1977 apareceu nunha das capelas laterais unha inscrición coa data de 1590, data que só indica que esa capela é posterior ás outras.

Da existencia da igrexa anterior hai constancia xa en 1421, segundo consta nun documento procedente da Casa de Lantaño no que se escritura a partición do porto de Cambados, e existe documentación anterior que menciona unha "villa de Sta. Mariña", o que fai pensar nunha igrexa con esta advocación.

Consérvase a planta da nave, catro arcos transversais, de medio punto, a ábsida e mais cinco capelas laterais, ademais da que cumpría funcións de sancristía. Tiña unha soa nave, cunhas dimensións de 24 por 11,4 metros, sendo os tres primeiros tramos da nave máis anchos cós restantes. Na decoración dos arcos e das capelas destacan os relevos da Encarnación, Cristo e os doce apóstolos, a Expulsión do Paraíso e as imaxes dos sete Pecados capitais. Na clave dun dos arcos vémo-lo relevo da Preguiza, representada por un home que, coa cabeza entre as pernas, aliméntase dos seus propios excrementos. Este tema repítese na decoración dos canzorros nas igrexas e edificios da época, como na igrexa de Santa Columna, en Rianxo. González Montañés lembra que, de feito, preguiza designa tamén os propios canzorros nalgunhas zonas de Galicia ou de Portugal.

A ábsida, de planta cadrada, ábrese cun arco apuntado e posúe bóveda de crucería, formando unha estrela de catro puntas, e cun sol na clave, que representa a Cristo. Quedan aínda algúns restos, moi deteriorados, das pinturas murais do século XVI que recubrían as paredes ata a liña da imposta. López Ferreiro di o seguinte sobre estas pinturas: "A pesar de su pésimo estado de conservación, aún es dado observar el vigor de los tonos y la suavidad y armonía del colorido". No primeiro tramo da ábsida había dous altares de pedra con retablos de cantería dos que xa non quedan restos.

Na sancristía, no lado da epístola da capela maior, existen tamén restos de pinturas murais e houbo un Calvario nunha fornela que se coñece porque foi descrito por López Ferreiro. Esta sancristía, o mesmo cás cinco capelas laterais, foron construídas con posterioridade ó corpo principal da igrexa, encaixándoas entre os contrafortes. As dúas primeiras, unha a cada lado contando desde o pé da igrexa, so teñen uns 2 metros de profundidade e fan pensar nun uso meramente funerario; nunha delas exponse unha imaxe típica dos petos de ánimas e dúas tampas de sartegos xa inexistentes. As capelas poden datarse no segundo terzo do século XVI e existe documentación de 1549 que avala a existencia de, canto menos, unha capela, a de Alonso Fariña, veciño de Pontevedra, para a que se encarga nesa data a construción dun retablo. Unha última capela foi construída cara 1600.

A capela da Encarnación, no lado Norte, é a que aparece datada en 1590, se ben contén pezas decorativas anteriores. Chámase así porque o arco de acceso está decorado por relevos que representan este momento e que lembran a mesma imaxe nos baldaquinos galegos. Na clave do arco, unha imaxe de Deus en maxestade, bendicindo ós fieis. Fronte a esta capela hai outra na que destacan as figuras de Cristo e os doce apóstolos ó longo do arco de acceso.

Na fachada existía un rosetón, desaparecido a principios do século XX: López Ferreiro descríbeo en 1897 pero Álvaro de la Iglesia menciona que os restos estaban ciscados polo chan da igrexa. Consérvase tamén unha das torres da fachada, semiderruída.

A igrexa mantivo o culto ata mediados do século XIX. En 1838, ante a ameaza de ruína, trasladouse provisionalmente o culto á igrexa do convento de San Francisco, extinguido en 1835. Sacouse o teito da igrexa, de madeira e a dúas augas, pero a restauración paralizouse e non se fixo máis nada, polo que a ruína foi cada vez a máis: derrubouse a fachada, perdéndose o rosetón; retablos e altares foron trasladados ou, simplemente, desapareceron, e o uso como cemiterio deixou de ser unicamente nobiliario para pasar ó común da parroquia.

Máis información en Patrimonio Galego.

As fotos son de INICIARTE.

15/12/14

Igrexa de san Francisco de Betanzos (A Coruña)


É un templo gótico pertencente ao mosteiro fundado en 1219 pero reedificado  dende 1387 por orde de Fernán Pérez de Andrade, O Boo que desexou ser soterrado alí. En 1919 foi declarado Monumento Nacional e despois Ben de Interese Cultural. O  mosteiro franciscano desapareceu coas desamortizacións decimonónicas, especialmente o seu claustro gótico. Chegou ter 47 monxes mendicantes. Trala desamortización de 1835, o mosteiro quedou abandonado e boa parte das súas instalacións, como a sala capitular ou o claustro, desapareceron en 1880.

Os monxes volveron ocupar o templo e o que quedaba do mosteiro en 1914, inaugurando a nova residencia en 1919, pero foi queimada o 22 de  xullo de 1936. Tamén nese día foi queimado un retablo atribuído a Ferreiro. Na actualidade e no muro sur hai outra residencia.

Fachada e Exterior
A porta principal é apuntada con arquivoltas decoradas con motivos vexetais e xeométricos. Hai unha Adoración dos Reis no tímpano e a recepción por parte de san Francisco  dos estigmas do monte Alverna. Nas xambas, tres pares de columnas con capiteis animados. Pódense ver algúns signos gremiais dos canteiros nos laterais. No lateral da entrada hai unha Anunciación.

No lintel pódese unha abreviatura de Martiño, probable autor  do traballo escultórico da fachada o do nome do mestre canteiro.

Tamén ten unha porta lateral sen tímpano cunha moldura en zigzag.As arquivoltas son sostidas  por dous pares de columnas acodilladas con capiteis  de motivos vexetais. A cada lado da porta hai unha Anunciación, sobre ménsulas, e ao outra un san Gabriel con hábito franciscano.

O exterior do templo, que nalgún momento tivo pinturas, presenta volumes escalonados en altura. A parte máis alta é a correspondente ao remate do cruceiro, con tres xanelas, dúas delas góticas. O exterior da ábsida ten contrafortes escalonados e decorados con escudos do Andrade e con animais. A salientar a variedade e calidade dos canzorros.

Nos seus muros son salientables os contrafortes para soster a fábrica. No cumio do tellado dun dos brazos da igrexa, unha cruz sostida por un xabaril.

Interior
A igrexa é de planta latina cunha soa nave e unha ábsida central poligonal con bóveda nervada, franqueada por dúas capelas laterais rectangulares. Nas paredes da ábsida central, como nas dos laterais, hai fantásticos sepulcros da liñaxe dos Andrade. Sobre a ábsida central, no arco triunfal, pódense contemplar relevos que representan a un anxo pesando a alma de Fernan Pérez de Andrade. Ao seu carón está san Miguel, de maior tamaño e un demos con outras figuras. O contido desta escena é o semellante ao dos capitel dereito da fachada da igrexa de Santa María de Cambre.

Cinco longos ventanais iluminan a ábsida, ademais do rosetón. As xanela, tanto ao interior como ao exterior, cobíllanse con chambranas.

No arco triunfal, ademais da decoración de cabezas de clavo, botón florais, etc., que se aprecian por todo o templo, hai anxos trompeteiros.

Aos extremos do cruceiro abríronse dúas capelas que se ben non estaban no deseño orixinal, si son coetáneas co resto do templo.

No seu interior, na capela maior, hai un relevo que representa a Deus en maxestade rodeado dos catro evanxelistas. Nos nervios da bóveda, anxos tocando distintos instrumentos, e entre eles un tocando a gaita. Tamén se poden observar diversos capiteis con animais fantásticos pero sobre todo destaca a ampla colección de sartegos de diferentes membros da familia dos Andrade, ata un total de 16, que constitúen o elemento histórico artístico máis interesante do templo.

No brazo maior, xunto ao cruceiro, ábrense dúas capelas, unha do século XV, con bóveda estrelada de cinco claves, con arco de ingreso apuntado, cun par de sepulcros. Fronte a esta capela hai outra con frontón e medallóns renacentistas, do século XVI, con bóveda estrelada de cinco claves que apoia en ménsulas unidas por unha imposta.

A única nave ten cuberta de madeira a dúas augas. Ao fondo hai unha tribuna sobre arcos rebaixados que se proxectan sobre columnas de curtos fustes, de comezos do XVI e con capiteis de gusto románico.

Sepulcro de Fernán Pérez de Andrade

O máis interesante é o do propio Fernán Pérez, considerado como precedente da escultura funeraria medieval. Orixinalmente estivo colocado na capela maior, xunto ó da súa dona Sancha, pero en 1782 foi trasladado ó pé da igrexa, baixo o coro.

O sartego está levantado do chan sobre os animais representativos dos Andrade: un oso e un xabaril, a modo de basas. Á cabeceira e no pé, o escudo de armas dos Andrade, e, nos laterais, diversas escenas de caza do xabaril.

Sobre o sartego, a lauda representa a figura xacente do cabaleiro, vestido de armadura e en posición de repouso. O busto descansa sobre dous coxíns e os pés sobre dos cans  caza que agochan baixo eles outros dous cans; aínda hai outros tres cans, dous no costado dereito da figura e un no esquerdo. Catro anxos axeonllados velan o cadáver, un sostendo un incensario e os tres restantes lendo libros de salmos. A man dereita de Fernán repousa sobre o corazón e a esquerda sostén a empuñadura da espada, que mostra no seu pomo o risco de Salomón, símbolo máxico e protector.

Os catro lados do sartego están percorridos pola seguinte inscrición:

Aquí jaz Fernan Perez Dandrade cavaleiro que fezo este moesteiro anno do nascemento do Noso Sennor Ihesuxristo de mil e CCC et oyteenta et sete anos.

Nótese que a data desta inscrición alude á do remate da reconstrución da igrexa, xa que o Señor de Andrade non morreu ata agosto de 1397.

Sobre o peito da figura consta unha segunda inscrición que identifica o cabaleiro: "Fernan Pz Dandrade".

Fontes documentais:
“Betanzos” na Gran Enciclopedia Galega”, T-3.

Ponce Couce e Sánchez García. Galicia. Guía do Patrimonio Arquitectónico. Oleiros, Vía Láctea, 1998.
Fotos: INICIARTE

10/12/14

8/12/14

Santa María do Azogue de Betanzos (A Coruña)


Levantada na segunda metade do século XIV e a inicios do XV. Fernán Pérez de Andrade, O Boo mandou levantar, na segunda metade do XIV, as tres capelas absidiais, como o acredita o porco e un escudo cunha lenda relativa ao acontecemento que se pode ver na enxoita do arco triunfal. O seu sucesor, Fernán Pérez O Mozo, completouna no século seguinte ademais de facer doazón do retablo máis antigo. Foi consagrada, tal como di unha borrosa inscrición da fachada en 1447 xunto co seu cemiterio. Este Andrade estaba casado cunha Moscoso polo que os emblemas de ámbalas dúas familias pódense ver por todo o interior do  templo. Foi declarada Monumento Nacional en 1944.

Ten planta basilical, tres naves, máis ancha a central cas laterais, con cuberta de madeira a dúas augas. Ten tres capelas absidais, sendo a maior heptagonal e as laterais cuadrangulares, tendo todas bóveda de cruzaría. Esta igrexa substituíu a outra anterior románica.

Os piares, que repousan sobre un pedestal, teñen semicolumnas pegadas e dividen ao templo en catro tramos. Os arcos transversais descansan sobre tres semicolumnas. Os capiteis do interior presentan reminiscencias románicas, con diversas escenas animadas e motivos vexetais máis ou menos estilizados.

Da acceso á capela maior un arco triunfal apuntado, con baquetóns no intradós, decorado ase mesmo con flores ou cabezas de clavo e botón florais. Esta capela conta columnas acubilladas que sosteñen a bóveda, unidas na súa metade por unha imposta. Está iluminada por dúas xanelas circulares con rosetón, ademais de dúas longas aberturas con parteluz e óculo na enxoita, se ben están cegadas desde mediados do XVIII cando foi erixido o actual retablo.

As capelas laterais teñen acceso de arco apuntado. A igrexa ten un coro sostido por un arco rebaixado na nave central  e por arcos apuntados nas laterais, aínda que na actualidade estes xa non sosteñen nada. Son góticos e están decorados con anxos e outras figuras mais probablemente non fora ese o seu lugar orixinal.

A portada principal está lixeira saínte con respecto á fachada ten unha ampla porta  protexida por un gran arco de medio punto decorado con arquiños. As arquivolta son apuntadas can variados motivos xeométricos e vexetais así como 22 figuras humanas que poderían representar o xuízo final. No tímpano tamén é de salientar a presenza dunha Epifanía e dunha Anunciación. Oito columnas acubilladas con escenas nos seus capiteis de estética románica e nos lenzos paralelos hai decoración con castelos, gabletes e arcos lobulados, todos en baixo relevo.

A porta lateral norte, tapiada, presenta no tímpano un xuízo final moi sumario: san Miguel sostén unha balanza con dúas cabezas humanas en senllos pratiños, mentres  un demo intenta presionar para inclinar a balanza ao seu favor, impedíndoo o arcanxo co extremo inferior da súa longa cruz. Hai unha figura no chan. Catro columnas acubilladas con decoración vexetal esquemática nos seus capiteis completan esta portadas.

A porta lateral sur ten arquivoltas lobuladas con catro columnas acubilladas con capiteis de motivos semellantes e no tímpano hai tres cruces, as laterais de lazo. Estas dúas portas laterais son apuntadas.

Catro xanelas con parteluz iluminan o templo, así como outras máis recentes iluminan a capela maior e outra a capela do Evanxeo.

Esta igrexa chámase “do Azogue” en lembranza do mercado que tivo ao seu carón tempos atrás. Outra versión afirma que é por unha minas que houbo nese lugar. A Virxe á que está adicada o templo foi declarada copatrona da cidade de Betanzos en tempos do Nacional-catolicismo, o 3 de agosto de 1954 nun pleno do municipio.

Fontes documentais:
 “Betanzos” na Gran Enciclopedia Galega”, T-3.
Ponce Couce e Sánchez García. Galicia. Guía do Patrimonio Arquitectónico. Oleiros, Vía Láctea, 1998.

Fotos: INICIARTE.

5/12/14

O matrimonio Arnolfini... nunha recreación

Na interesante páxina italina Didatticarte fixeron unha boa entrada sobre esta obra e na que se inclúe o seguinte vídeo:


24/11/14

Igrexa de santa María de Baiona (Pontevedra)


Cunha certa regularidade (“deportiva”)  visito a vila de Baiona e, sempre, a súa fermosa igrexa de santa María, colexiata entre os anos 1482, baixo o mandato do bispo don Diego de Muros,  e 1850. Ademais na última ocasión tiven a fortuna de que o párroco acompañoume nun percorrido polo interior.

Mirade como é esta edificación.

Coa influencia cisterciense do espectacular mosteiro de Oia, foi levantada a igrexa no século XIII sobre os cimentos doutra anterior. Os especialistas cualifícana de varios xeitos: románico de transición, gótico inicial ou gótico mariñeiro. Probablemente sexa un dos primeiros edificios góticos de Galicia.  Imos por partes.


Fachada
Monumental e sobria. Conta con rosetón e arquivoltas lixeiramente apuntadas na porta. Dous contrafortes marcan a porta occidental e crean a sensación de tres rúas, anticipando a división en naves do seu interior. Nas arquivoltas temos decoración xeométrica nas interiores e florais na exterior. Están sostidas sobre tres pares de columnas con capiteis moi desgastados de decoración animal e vexetal. O tímpano é liso e conta para o seu soporte con sendas figuras de cans (ou leóns?) nas ménsulas. A fachada está limitada por dúas torres nas esquinas, se ben unha delas non foi rematada. O fermoso rosetón central, de orixe románica, non é suficiente para rachar coa sensación de pesadez e de macizo que predomina nesta fachada. O conxunto parece estar máis inspirada no século XII e que no XIII.


Exterior
Destaca a sensación de fortaleza. Persoalmente gústanme moito os seus “peculiares canzorros”. Mais un aspecto que me desgusta especialmente. 

No seu lateral norte, onde hai unha capela do século XVI con bóveda estrelada e outra torre cadrada, aínda se pode ler aquela barbaridade imposta nos inicios do Franquismo pola que había que gravar obrigatoriamente o nome de José Antonio Primo de Rivera con mortos da parroquia correspondente rodeando unha cruz. Mortos dun bando da Guerra Civil. Pois ben, nesta fermosa igrexa de Baiona aínda non foron borrados. Aínda a lei de Memoria Histórica non foi cumprida.


Interior
De planta basilical, conta con tres naves, divididas en seis tramos, que rematan en ábsidas rectangulares. Os elementos sustentantes son piares de sección cadrada con columnas adosadas.  Sobre eles destacan os fermosos arcos apuntados. A cuberta é de madeira a dúas augas.

Na cabeceira, con tres ábsidas rectangulares como xa quedou dito, é de salientar a ábsida central pois está moito máis desenvolvida. Ten tres xanelas románicas. As tres ábsidas están cubertas con bóvedas de canón apuntadas

No seu interior tamén son moi salientables os seus capiteis xa que contan cunha ampla gama de recursos estéticos pois hainos vexetais, xeométricos ou historiados. Ademais sobre eles cóntase cunha gran moldura cadrada, tamén decorada con motivos xeométricos,  que sirve de soporte para o arranque dos arcos de faixa e dos formeiros. Unha moldura que lembra aos modillóns de rolo.

A pureza decorativa do seu interior lembra ben a influencia cisterciense do mosteiro de Oia.

Ademais pódense contemplar fermosas marcas de gremios, ademais das típicas dos canteiros.

En 1841 trasladáronse ao seu atrio varios cruceiros da vila.

As fotos son de INICIARTE.

17/11/14

Colexiata de santa María do Sar en Santiago de Compostela


Este mosteiro foi fundado polo cóengo de Santiago e bispo dimisionario de Mondoñedo, Munio Afonso, como resposta a decisións que considerou erradas (traslado da capital da diocese de San Martiño de Mondoñedo a Vilamaior –actual Mondoñedo-, ou acordos con Xelmírez). Para levantar este templo, Munio Afonso adquiriu unha propiedade con destino ao seu retiro e para unha comunidade de cóengo regulares de Santo Agostiño, a primeira comunidade desta orde en Galicia.

A escritura fundacional está datada o 1 de setembro de 1136, ano no que morre o comitente. As obras rematarán a principios do século XIII. Este mosteiro recibirá numerosos privilexios e doazóns ata o século XIV. En 1548 os cóengos regulares foron substituídos por clero secular xa que a igrexa foi convertida en colexiata. Carlos IV, en 1791, designou prior a Pedro de Acuña e Malvar. Un ano despois sería nomeado secretario de Estado. En 1895 foi convertida en parroquia e en 1895 declarada Monumento Nacional.


As obras principiaron pola cabeceira, logo levantáronse os muros perimetrais e comezáronse as naves. Antes tes de rematar as obras, Xelmírez consagrouna. Desta primeira época son os capiteis e canzorros dos beirados das capelas laterais que son relacionables co obradoiro de Praterías ou da igrexa de Santa Salomé. Son algo máis tardíos os traballos correspondentes á capela maior, relacionables co obradoiro do Mestre Mateo (por exemplo as figuras sedentes dalgúns canzorros ou o peso das almas dalgún capitel)


Esta igrexa presenta novidades salientables. É de planta de tres naves rematadas en tres ábsidas, esquema que en Galicia só foi empregado en obras senlleiras. A capela maior é de planta poligonal mentres que as laterais son semicirculares, todas teñen arcadas cegas no seu interior. Conta con piares cruciformes que dividen o templo en cinco tramos. A nave central é a máis longa pero a súa altura é practicamente a mesma ca das laterais. A cubrición é con bóveda nas tres naves algo que acentuará os gravísimos problemas de contrarrestos. Conta con arcos formeiros dobrados e levemente peraltados.

As naves ilumínanse con fiestras abertas nos muros laterais de sobreidade ornamental con arcos de medio punto sobre columniñas e con capiteis de motivos vexetais. A nave central recibe luz grazas aos dous rosetóns que se abren na parte superior da fachada principal e sobre o arco de ingreso á capela maior.


INTERIOR

A cabeceira posúe a maior riqueza dorativa do templo. As tres capelas teñen arco de ingreso de medio punto, dobrado e de sección prismática. Dentro de cada capela hai unha arcada cega e todas presentan sen ornato e con derramo cara ao interior. A capela maior ten unha dobre arcada, sendo a inferior cega. Na superior hai unha alternancia de vans abertos e pechados e tanto neses coma na bóveda de cuarto de esfera que cobre a ábsida aínda se ven restos de pinturas murais ao fresco do século XVI.

Os capiteis dos arcos de ingreso ás capelas laterais teñen modelos no brazo norte do cruceiro da catedral. Os capiteis dos tres primeiros tramos tamén remiten á catedral e ao obradoiro de Praterías. A partir do cuarto tramo, as follas dos capiteis están vencellados á estética mateana.


Tamén nos arcos das bóvedas das naves laterais acontece algo semellante. Os arcos torais da nave central teiman no vinculación mateana tanto polos eixes peraltados como polos puntos trepanados.


EXTERIOR
Da construción primitava, a fachada principal só conserva a metade inferior. A porta, de dobre arquivolta de medio punto adornada con molduras, conta con senllos contrafortes prismáticos. A parte superior da fachada carece de interese pois o antigo rosetón foi sustitído. Sobre o remate das vertentes do tellado hai unha espadana, con dous vans baixo arcos de medio punto e coroada por un Agnus Dei con cruz.

Os muros laterais contan con arcos de medio punto, coma na catedral. Tanto a portada do lado norte como a principal teñen unha decoración sobria e un lintel pentagonal. A metade superior da fachada occidental foi refeita nas restauracións do século XVIII, acabando co rosetón do que falan os textos e do que se conservan algúns restos nos corredores do claustro.


Na fachada norte destancan os imponentes arcobotantes do século XVIII. Tamén neste lado hai unha nova porta semellante á principal. A salientar os seus canzorros de ornamentación xeométrica.

A cabeceira é a parte do exterior máis decorada. A capela maior destaca en planta e en alzado. As ábsidas laterais contan cunhas seteiras como fiestras.

REFORMAS
Un dos aspectos máis chamativos deste templo compostelán foi a súa constante restauración. Basicamente debidas aos graves defectos de construción que deformaron o templo ata convertelo nun edificio peculiar.


Arredor do 1500 o prior Gómez González do Canaval iniciou a tarefa de cubrir a bóveda do templo. A mediados do século XVII xa se constata a necesidade de facer reparacións polo mal estado do coro, da bóveda, do rosetón…. A principios do XVIII continúa constatándose o seu lamentable estado mesmo con risco de derrubamento. Sería necesario embargar os bens do prior para entre 1727 e 1732 garantir a súa supervivencia con importantes obras. Non obstante na II República tratouse e recuperar o nivel do pavimento, uniuse con arcos de ladrillo a cimentación dos piares. Eses traballos continuaron  desde 1946. ata os anos 60 da man de Pons Sorolla e de Chamoso Lamas.



Obviamente os problemas do templo veñen dados pola proximidade do río Sar, xa que a súa cimentación está feita sobre un solar pantanoso. Esta circunstancia foi a que obrigou a facer os salientables reforzos e drenaxes para tratar de corrixir a forte inclinación dos piares e dos muros do edifico cara ao eixe central. Tamén hai autores que defenden que a inclinación dos muros procenden desde os tempos da súa construción ao seren feita conscientemente.

Bibliografía: 
Galicia. Arte medieval (I). A Coruña, Hércules Edicións.
"Santa María do Sar" en Gran Enciclopedia Galega. Vol. 40. 

As fotos do interior son de Fran Méndez para Iniciarte.

14/11/14

Igrexa de san Cebrián de Mazote

Non sei cantos centos de veces teño pasado pola A6 ao carón do indicador de “San Cebrián de Mazote”, na provincia de Valladolid, sen coller o desvío pertinente. Pois ben, hai pouco tempo, collímolo.

Nunha pequeña vila duns cen habitantes, preto dun antigo convento amurallado, hoxe convertido en residencia particular, atópase a igrexa de san Cebrián, tamén coñecida como san Cipriano. Habitualmente catalógase como unha obra mozárabe,termo enormemente discutido e discutible.

Non están moi claras as súas orixes posto que carecemos de datos certos sobre a súa orixe. Polo perímetro da planta, parece ser que sobre unha igrexa central visigoda do século VII, reconstrúese unha estrutura basilical prerrománica a comezos do século X, con achegas mozárabes. Un documento de 952 indica que no ano 916, os monxes do monasterio de San Martín de Castañeda poboaron o lugar de “Monzoute” identificado coa localidade actual de San Cebrián de Mazote. Pese ás continuas campañas de Almanzor polos territorios circundantes, San Cebrián de Mazote non se viu afectado ao estar situado nunha paraxe illada.


Entre as primeiras empresas dos monxes mozárabes procedentes de Córdoba estivo a reconstrución desta igrexa de San Cebrián de Mazote, aproveitando columnas e capiteis de edificios romanos e visigodos. A igrexa de Mazote é unha singularidade de trazado en toda a arte cristiá español, posto que posúe dúas naves cruzadas con ábsides nos catro extremos, ao xeito dalgúns monasterios orientais; a igrexa máis próxima deste tipo é unha basílica norteafricana do século VI; desde logo, a forma non ten moito que ver cos monasterios medievais e si con igrexas martiriales de dobre ábside.


Nesta igrexa acumúlanse moitas reformas e restauracións de mala calidade que ocultan o primitivo. Se se toman como orixinais os datos internos da planta, pode verse que o edificio estaba formado por dúas naves de 4,80 metros de ancho, con cimborrio cadrado; a nave de crucero medía doce metros de lonxitude entre os centros das dúas ábsidas opostas, de 2,40 metros de radio, e a nave lonxitudinal é de 27,20 metros, de lonxitude interior con ábsides opostas de 2,40 e 3,20 metros de radio. A disposición e o sistema métrico son os normais nas igrexas centrais visigodas, aínda que aquí con maior riqueza de dimensións e de formas, pola agregación de ábsidas nos extremos das naves.


A disposición das naves interiores e dos arcos e bóvedas debe ser froito dunha reparación do século X, con materiais e técnicas moi pobres fronte á magnitude da planta e a riqueza dos fustes e capiteis amoreados desde procedencias distintas. Os fustes son de mármores, diámetros e alturas moi diversos, polo carrexo desde outras construcións; entre eles hai algún de estrías torsas, e os que se colocaron na restauración da porta do ábside oriental teñen unha trama reticulada e arquillos superpuestos como as peltas das celosías visigodas.


Hai capiteis romanos, visigodos de distintos tipos e un bo número dos bizantinos leoneses, moi parecidos aos de San Román de Hornija, que só dista trinta quilómetros cara ao sur. Non existe orde nin correspondencia entre os estilos e a colocación dos capiteis, que son habitualmente de distintos diámetros que os fustes sobre os que descansa, nin existen cimacios de ningún tipo. San Cebrián de Mazote parece o resultado de reconstruír sobre o perímetro dunha igrexa central do século VII, unha estrutura basilical con soportes traídos doutros monumentos, e técnicas de albañilería musulmá, que é o único atribuíble a época mozárabe.

Durante o século XVI cóbrense as naves por unha armadura de tirantes, a dúas vertentes, que non permiten distinguir as naves laterales, e inutilizando o claristorio da paredes da nave central. As últimas reformas do templo prodúcense nos séculos XVIII e XIX. A finais do século XVIII barroquízase o templo cubrindo o cruceiro cunha cúpula sobre pechinas e a nave central con bóveda de canón con lunetos, aparecendo pintado o ano 1778 na cúpula. No século XIX constrúese a portalada con espadana que se atopa aos pés do templo.
 
Mentres as naves cóbrense con teitume plano de madeira, o resto dos espazos está cuberto con bóvedas de arista e noutros con bóvedas gallonadas, de clara ascendencia cordobesa.

En canto ao seu decoración esculpida, o conxunto de capiteis que soportan os arcos de separación entre as naves, tallados a trépano, permite observar o desenvolvemento dun tipo de decoración novo e que chega a producir exemplares de gran calidade.

A antigüidade e importancia artística desta igrexa comeza a ser coñecida a partir do ano 1902, cando Agapito e Revilla y Lampérez trazan os planos e realizan un estudo do conxunto, e entre os estudiosos que se ocuparán do monumento será Gómez-Moreno quen o adscribe ao estilo mozárabe e quen propoñerá a forma orixinal do templo, proposta que será trasladada posteriormente, salvo algúns detalles, aos sucesivos proxectos de restauración.

Durante o periodo de 1932-1934 restáurase o monumento, interpretando a cabeceira e incluíndo a ábsida central de planta de ferradura, seguindo uns modelos considerados máis xenuinos, e deixan sen acabar as bóvedas e o cimborrio, por non ter claro o remate. Entre 1941 e 1944 finalízase a restauración, colocando as bóvedas e o cimborrio, e as partes restituídas constrúenas con ladrillos para diferencialas das partes orixinais. A cuberta da igrexa estaba moi deteriorada e en poucos lugares podíase apreciar a súa forma orixinal, pero do cruceiro non quedaba nada, e a reconstrución faise seguindo o modelo da igrexa de Santiago de Peñalba, utilizado como arquetipo. Durante o ano 1990 realízase a última intervención dirixida polo arquitecto Salvador Mata.

Textos procedentes de Artehistoria e da Wikipedia. Fotos de Iniciarte, agás a da planta.

11/11/14

Sen comentarios XLVII: Sada

Había tempo que non poñía nada nesta sección. Mirade estas fotos da Avenida da Mariña en Sada (A Coruña)