21/1/19

Igrexa de Santa María de Meira: exteriores




No exterior da cabaceira, as capelas laterais rematan o muro unitario, con ventas baixo arcos de medio punto, con canzorros en proa e cubertas en nacela. A capela maior sobresae en planta e alzado, e nela diferéncianse perfectamente a parte recta do presbiterio da cabeceira semicircular. O tramo recto, da mesma altura có cruceiro, remata no extremo oriental coas vertentes do Tellado, que perfila, igual ca nos laterais,  unha colección de canzorros nos que se labraron desde cabezas de animais ata motivos vexetais e xeométricos, todos dunha rusticidade considerable. 

Sobre o Tellado da cabeceira atópase a ventá, vista xa polo interior, que por este lado tamén presenta o arco perfilado por un semicírculo en bocel e esteado en columnas esveltas de fustes lisos con capiteis fitomorfos.

Por outra parte, o semicírculo da cabeceira, dividido en tres fragmentos por dúas columnas encaixadas con capiteis vexetais, ten as ventas laterais con arcos de medio punto dobrados, con aresta en bocel e apoiados nun par de columnas por lado, que rematan en sobrios e curtos capiteis de follas; estes capiteis nas esquinas resólvense nunha bóla ou nunha voluta pesada. Tamén se moldura o van destas ventas. O beirado desta parte organízase cunha sucesión de arcos pequenos de medio punto coa aresta moldurada, que estean nos capiteis das columnas citadas e, sobre todo, en canzorros con decoración variada, case sempre xeométrica, ás veces vexetal e mesmo con motivos xeométricos. Este tipo de beirado era habitual nas obras galegas de finais do século XII e principios do XIII, tanto entre as relacionadas coa arte do mestre Mateo como naquelas outras ligadas ao Císter, que é o que ocorre aquí.

Os muros das naves son dunha austeridade total. Están percorridos por contrafortes de remate gradual que desapareceron no lado sur por estar o claustro apegado (obra renacentista que deixou a indeleble pegada dos arcos e bóvedas)  e no norte son dobres. A existencia deste claustro obrigou a cegar ventas da nave sur e a facer algunas modificacións máis. En cada tramo da nave norte  e na nave central ábrense as tales fiestras grazas á notable diferencia de altura existente entre as naves. A central cóbrese con Tellado a dúas augas e as laterais a unha soa. Os beirados son máis simples ca na cabeceira e no cruceiro, e a maioría dos canzorros, un ou dous por tramo, córtanse en proa ou en cuarto de círculo; as cubertas córtanse en nacela.

No primeiro tramo da nave sur ábrese a porta que comunicaba co claustro dos monxes, e diante dela consérvase o único tramo do claustro que chou ata nós, só que convertido en capela anexa. A porta ten tripla arquivolta de medio punto, con chambrana arredor, molduradas en bocel e medias canas que, agás na rosca da menor e no tornachuvias, quedan lisas. Naquela dispóñense botón e cuadrifolios e nesta, follas estilizadas.


Ramón Yzquierdo Perrín. “A arte do Císter”. En Galicia. Arte. Arte medieval (II). Tomo XI. A Coruña, Hércules, 1993, pp. 19-69. Texto das páxinas 32-39.

Fotos: Francisco Méndez García e Jesús García Devesa.

14/1/19

Igrexa de Santa María de Meira (Lugo): interior



A igrexa ten planta de cruz latina cun desenvolvemento amplo das tres naves e do cruceiro, ao que se abren cinco capelas; as dúas de cada brazo, rectangulares e con remate exterior único; a central, semicircular  na cabeceira. Esta cóbrese con bóveda de forno, e o presbiterio,  igual có resto das capelas, o cruceiro e a nave maior cóbrense con bóveda de canón apuntado, mentres que as laterais utilizan bóvedas de arestas. O tramo central do cruceiro, de proporcións cadradas, cóbrese con bóveda cuatripartita cuns nervios moldurados (os boceis non se interrompen nin sequera na clave) que se insiren entre os arcos dobrados que limitan o tramo. A menor altura que alcanzan as naves colaterais, pouco máis da metade da central, permiten a iluminación directa de cada unha mediante ventas abertas nos muros extremos, pero as xanelas do sur estaban condicionadas polo claustro apegado; ábrense sobre os arcos formeiros e introducen o remate na bóveda da nave central formando lunetas. O cruceiro ten ventas nas beiras e tamén no brazo sur dos muros laterais. Por outra parte, as capelas abren fiestras nos remates orientais. Todas estas ventas están baixo arcos de medio punto sen ornamentación; as únicas ventas que molduran en bocel as arestas son as de semicírculo da capela maior, e só a que se abre sobre o arco de ingreso á cabeceira, ademais de moldurar o arco, rodéao de chambrana abocelada e apóiao en columnas con capiteis de follas estilizadas.
Interior. Foto de Turismo.gal

Os arcos faixóns apuntados da nave central estean en columnas encaixadas que non chegan ao chan e rematan en sobrias ménsulas; pola contra, as do cruceiro álzanse sobre bases de tipo ático. Por outra banda, os formeiros, de igual directriz, son dobrados e estean sobre piares compostos nos que tamén apoian os das naves menores. Os capiteis decóranse con follas estilizadas ou con entrelazos de cintas sinxelos, a miúdo perladas, aínda que a maioría quedan lisos. En xeral, os capiteis ornamentados, sobre todo os máis ricos, están nas capelas e nos primeiros tramos das naves. Os cimacios córtanse en caveto ou en bisel, aínda que nun deles labráronse follas reviradas para a fronte. A pesar da súa sinxeleza, estes motivos ornamentais (en particular os capiteis) teñen moito interese, xa que coñeceron unha difusión importante en diversos monumentos lugueses, entre os que podemos mencionar a catedral de Mondoñedo, Santa maría de Ferreira de Pallares e San Salvador de Vilar de Donas, proba da magnitude que acadou o obradoiro artístico de Meira.

En diversos puntos das naves e do cruceiro ábrense portas que, na maior parte dos casos, responde ás  necesidades da comunidade cisterciense que construíu o templo, por iso ao destruírse o mosteiro varias delas foron cegadas. Pola parte interior case todas teñen un arco de medio punto simple en aresta viva, igual cós demais do edificio, e só a que no brazo norte do cruceiro servía para acceder á torre que se alzaba entre este e as naves, ou a que no extremo sur da fachada occidental levaba á torre da fachada, presentan un lintel sobre sinxelos ángulos salientes en caveto na primeira e con rolos na segunda.

No interior, a fachada principal destaca pola amplitude de ocos, en especial polo rosetón, que inunda de luz a nave central. Os tramos inmediatos a ela foron alterados pola construción posterior dun coro alto.
Foto de Turismo.gal

No cruceiro destaca a simplicidade das liñas e a pureza do volume, que segue así os pasos iniciados na cabeceira. Nel, o máis salientable son os contrafortes prismáticos que se alzan onde estean os arcos do interior, con algunhas variacións entre eles, e os beirados cuns canzorros similares aos das ábsidas. No extremo norte ábrese unha porta pequena que  comunicaba  co cemiterio monacal. Esta porta presenta dobre arquivolta de medio punto, coa aresta labrada en bocel, seguido na rosca e no intradorso por cadansúa media cana. A mesma molduración advírtese nas xambas e no lintel do tímpano, que carece de decoración. Sosteñen os arcos un par de columnas acobadadas a cada lado, de fustes lisos e monolíticos, que se alzan sobre bases áticas con plintos ornamentados con motivos xeométricos diversos. 
Foto de Turismo.gal

Os capiteis repiten a decoración con follas estilizadas de tratamento e remate diferentes;  a pouca altura deses compensa co maior desenvolvemento dos cimacios nos que se labra unha nacela dobre. 

Das dúas portas tapiadas do frontispicio sur, a inferior permitía o acceso á sancristía e a superior comunicaba a igrexa co dormitorio da comunidade; as dúas carecen de interese artístico e a primeira está reconstruída. Tamén debe ser posterior á fábrica medieval a espadana que coroa este muro; no muro predomina a cachotería, mentres que a cantería quedou reservada para as esquinas e demais elementos arquitectónicos. Esta alternancia de materiais tamén se observa no brazo norte e no brazo maior da cruz.

Ramón Yzquierdo Perrín. “A arte do Císter”. En Galicia. Arte. Arte medieval (II). Tomo XI. A Coruña, Hércules, 1993, pp. 19-69. Texto das páxinas 32-39.

Fotos de Turismo.gal, Jesús García Devesa e Francisco Méndez García.

7/1/19

Igrexa de Santa María de Meira (Lugo): Orixes e cronoloxía



Foi un dos mosteiros principais do Císter en Galicia, aínda que a súa orixe queda algo confusa: uns pensan que existiu aquí un mosteiro bieito anterior e outros cren que os monxes do Císter partiron de cero.  Segundo as Táboas de Cîteaux, Meira facía a filiación número 43 de Clairvaux; este acontecemento produciuse o primeiro de xuño do ano 1143. Un pouco antes, Anno Momini MCXLII (1142), fixaba un epígrafe desaparecido o initium domus Meire, datos que resultan difíciles de casar coa doazón que lle fixo o rei Afonso VII da vila despoboada de Meira a don Álvaro Rodríguez en agosto de 1151. A primeira mención segura relativa a un abade aparece nun documento do ano 1154 no que se alude a don Vidal, tradicionalmente admitido como o primeiro abade de Meira.

Deste xeito resultan tres opinión, dúas delas difíciles de conciliar, postura que intenta a terceira. A primeira correspóndelles a aqueles que estiman que a incorporación de Meira ao Císter se produciu entre 1142 e 1143 e, tendo en conta a máis ca posible desaparición da comunidade bieita que aquí residía anteriormente, trataríase, de feito, dunha fundación. A segunda opinión participa desta idea fundacional, aínda que a atrasa ata unha data que vai do ano 1151 ao 1154. Finalmente, a terceira considera que don Vidal e os monxes que o acompañaban foran enviados polo propio San Bernardo para realizar unha fundación nun lugar axeitado. Este grupo debeu saír de Clairvaux entre o 1142-1143, pero o asentamento en Meira non se produciría ata o 1151-1154; certamente, fanse coincidir as datas aínda que os dez anos que separan unha da outra non son fáciles de xustificar de maneira satisfactoria. Sexa coma for, don Álvaro Rodrigo e a súa muller dona Sancha Fernández, condes de Sarria, considéranse fundadores do cenobio, aínda que a construción dos edificios monásticos demorou algún tempo, xa que, segundo a inscrición antes citada, a igrexa non se consagrou ata o ano 1258; sen embargo, algunhas inexactitudes fan dubidar da veracidade absoluta desta data.

A partir do ano 1154 Meira goza das doazóns e privilexios reais de Afonso VII, de Fernando II e de Afonso IX, que comezan a esmorecer cos seus sucesores Fernando III, Afonso X e Afonso XI. Outras doazóns procedían de particulares ao mesmo tempo que medraba o patrimonio do mosteiro aumentaba tamén a cobiza dalgúns señores e empezaron os problemas, que se intensificaron a medida que avanzaba a Idade Media, sobre todo a partir de mediados do século XIV; todo isto mesmo levou a vender unha parte dos bens e a aumentar de maneira considerable os foros de novas terras, aínda que o problema dos encomendeiros e a conflitividade social do período impídelles aos monxes obter os beneficios esperados. Quizais por iso nos primeiros anos do século XVI Meira uniuse á Congregación de Castela, que trala reforma de estudos do ano 1582, instala no mosteiro un Colexio de Filosofía no que se formaron os membros máis destacados da orde ata as graves crise de principios do século XIX, que culminaron coa expulsión desamortizadora de 1835. A partir dese momento derrúbase a maior parte dos edificios monásticos e a igrexa salvouse por se converter en parroquial.

(...) A construción desta igrexa suscitou diferentes opinión e cronoloxías. Parece, sen embargo, que se edificou entre os últimos anos do século XII. As obras deberon empezar arredor de 1190, xa que no ano 1193 faise unha doazón para a  obra de Meira, e puideron concluír contra o 1225, aínda que a a consagración non se efectuou ata o ano 1258, segundo a inscrición que mencionamos antes.

Nas obras interviñeron, posiblemente, varios obradoiros que tiveron unha importancia notable para a arte galega da primeira metade do século XIII.

Ramón Yzquierdo Perrín. “A arte do Císter”. En Galicia. Arte. Arte medieval (II). Tomo XI. A Coruña, Hércules, 1993, pp. 19-69. Texto das páxinas 32-39.

Fotos cedidas por Jesús García Devesa.

24/12/18

Sen comentarios: Molinaseca I (O Bierzo)

Na fermosa vila de Molinaseca




17/12/18

Igrexa de san Vicente de Elviña (A Coruña)




Unha das xoias arquitectónicas do concello da Coruña é a igrexa parroquial de san Vicente de Elviña (ata 1912 pertencente ao concello de Oza). Xa saberedes que na súas proximidades hai mámoas e o castro de Elviña así como un salientable cruceiro.

Hai especialistas que tendo en conta que algúns capiteis e basas da ábsida foron realizados polos canteiros que traballaran na igrexa de santa María de Cambre, entenden que a igrexa de Elviña ten que ser datada a partir de 1180. Non obstante, outros, pola fachada occidental, tenden a pensar que a obra sería rematada en torno ao 1200.

A edificación que hoxe podemos contemplar procede, no fundamental, do arranxo feito entre 1940 e 1942, para amañar entre outras cousas as pegadas do incendio de 1933.


Fachada occidental
A igrexa está orientada, como non podería ser doutro xeito, de Leste ao Oeste na ladeira dunha pequena coliña. De feito para ver a súa fachada occidental hai que subir unha boa cantidade de chanzos o que magnifica a súa visión.

Esta fachada está dividida en dous por unha liña de imposta.




A porta é abucinada con tres arquivoltas de medio punto sostidas por columnas acubilladas de fustes monolíticos moi esveltos. Son columnas con basas áticas moi deterioradas. Os capiteis son de decoración vexetal e xeométrica. Tan só o segundo do lado esquerdo presenta rostros de  persoas. O tímpano, na actualidade, é liso.


A parte superior da fachada, claramente de menor antigüidade, está culminada por unha espadana de dous vans e cunha xanela central alintelada e lixeiramente abucinada. Nas esquinas e sobre a cornixa a decoración é con senllas volutas realmente chamativas.




Ábsida
Igrexa comezaríase a levantar polo leste. Desde o exterior a súa ábsida levántase sobre un zócalo escalonado cunha xanela centrada,  cegada e decorada cunha liña de billetes ou o famoso taqueado xaquense. Sobre ela, o tellado a dúas augas e no piñón unha ante-fixa que representa a un carneiro acostado.




Nas cornixas laterais son de salientar os canzorros. Os lado norte que non se poden contemplar desde o exterior ao estaren dentro da sancristía, representan unha cabeza de bóvido, un cuadrúpede de longa cola e sen cabeza, un contorsionista e dúas follas superpostas.








Canzorros do lada meriodional

Os canzorros do lado sur podemos contemplar a outro bóvido, un con decoración vexetal,  unha figura humana e outro semellante a un modillón de rolos.


No tellado, e sobre o arco triunfal, vese, moi deteriorada, unha cruz de brazos iguais e extremos ensanchados inscrita nun círculo. Realmente curiosa e chamativa.






No exterior do lado norte tan so podemos contemplar un contraforte. O seu acceso está tapiado.





No lado sur, con  catro contrafortes, a porta non está tapiada, senón que ten un arco de medio punto (nas súas doelas pódense apreciar marcas de canteiros) que apoia nunha imposta. Ademais o  seu tímpano, liso, apóiase sobre dúas mochetas, a máis chámate coa cabeza dun bóvido mentres ca outra é xeométrica.

Fonte: páxina web de Alberto García.

Fotos: INICIARTE.