A mesquita de Bal al Mardum ou igrexa do Cristo da Luz (Toledo): interior.

 

Texto adaptación de Toledo Monumental.

 

A planta con esquema en  T

A súa planta é practicamente cadrada de pequenas dimensións, ao redor dos 8 metros cadrados, distribuída mediante catro columnas en 3 naves paralelas cruzadas por outras 3 naves en sentido transversal, quedando o espazo dividido en 9 tramos cadrados, cubertos con bóvedas totalmente distintas.  

As columnas son  reaproveitadas, sen basea e con capiteis  visigodos de labra basta en tres delas, e o cuarto, reconstruído tras a restauración de 1909, como ben lembra a data rexistrada nel. Sobre eles, os cimacios cruciformes distribúen arcos de ferradura en todas as direccións.

Un segundo corpo contén  paramentos horadados por vans adecuados ao redor dos eixos do edificio: un eixo lonxitudinal na nave central e outro transversal paralelo ao muro da  quibla situado no lenzo sueste.

  

As pinturas  románicas

O presbiterio no seu interior decórase con pinturas ao fresco, hoxe moi deterioradas. De acordo coa iconografía do  románico na bóveda represéntase o Pantócrator ou Cristo en maxestade rodeado polo  Tetramorfos, os catro símbolos dos evanxelistas. Nos muros laterais figuras de santas e un personaxe masculino revestido no que se quixo ver ao arcebispo ou clérigo comitente da obra. Aínda é ben visible a representación duns anxos levando a alma dun defunto, en forma de nena, pintura posterior, máis próxima ao mundo gótico do século  XIV.

 Cúpulas de  Cruceiría

É moi probable que a anómala altitude dos nove tramos, xa sinalada por Gómez-Moreno, sobre todo o central de 10,30 metros para tramo de dous metros de latitude (na alxama de Córdoba os lucernarios de diante do  mihrab de dous a tres de altura o ancho da planta), sexa consecuencia das dúas xornadas construtivas que defendemos tivo a mesquita, unha anterior ao ano 999 cando se constrúe o primeiro corpo e sepáranse os nove tramos por piares e outra a de 999 forzada e inédita tanto en altura do interior como no reforzamento do exterior.

Facemos novas observacións sobre as cupuliñas: en primeiro lugar as nove cupuliñas de tradición califal de Córdoba, son todas diferentes entre si, sen que se vexa aquí o 2-1-2= 1 con acompañamento de dúas figuras iguais, que vemos no tramo de cúpulas de diante do mihrab da mesquita alxama de Córdoba, anomalía que xa detectamos nos arcos da fachada da rúa. Respecto a Córdoba, a trasgresión toledana resulta evidente: desorde na localización dos dous modelos únicos plaxiados de Córdoba: no eixo da rúa de no medio a  cupuliña central e a extrema de noroeste; esta última que en Córdoba goza máxima xerarquía pola súa centralidade e ir diante do  mihrab que dá agora manifestamente descolocada e baleirada de contido simbólico ou sacro, pois lla sitúa aos pés do oratorio, elixíndose para o centro o modelo das laterais do  mihrab cordobés, aínda que con  trasgresión na adaptación da estrela de oito puntas ao marco  octogonal: as puntas incidindo no centro das trompas, en lugar de facelo nos vértices do octógono, modelo que fixo fortuna no postcalifal. E outro uso moi particular ten este modelo que nos ocupa na cupuliña da esquerda do testeiro, esta vez sen trompas, cos puntas da estrela incidindo nos vértices e no centro dos lados de base cadrada.

Logo está a cupuliña da dereita do  testeiro imitación do modelo da Capela de Villaviciosa da mesquita alxama de Córdoba con debuxo de nove tramos iguais dous a dous, o central maior,  modelo que pasa a unha das bóvedas de  mocárabes da igrexa de Santo André de Toledo. O modelo engade unha aspiña no centro. Novo é igualmente a cupuliña do centro do testeiro significado por unha cruz de brazos iguais, os nervios desta e dos arcos das trompas con debuxo de arco lobulado, modalidade presente por primeira vez na falsa cúpula da Capela Real de Córdoba. Ao parecer segundo Ewert esa cruz está a sinalar  ao mihrab.

FOTOS: INICIARTE.

A Xiralda de Sevilla: de minarete a icona da cidade

Na cima da torre da catedral de Sevilla podemos ver unha representación da Fe, en forma de muller vestida pola vella clásica romana cun escudo nunha man e unha palma na outra. Ademais é un catavento xiratorio. Por iso denominouse Xiralda á torre e á estatua. Actualmente coñécese á torre como Xiralda e á representación escultórica como Xiraldillo.

Situada nun estremo do Patio dos Laranxos, orixinariamente esta edificación foi minarete da mesquita de Sevilla, sendo no seu día,segundo conta, a torre máis alta do mundo e tras engadidos chega aos 97 metros de altura (101 co Xiraldillo).

Foi mandada edificar en 1184 polo califa marroquino Abu Yacub Yusuf e deseñada por Gever. Da súa edificación foi encargado Ahmed Ben Baso quen xa construiría outros alminares semellantes no norte de África (Marrakech, Rabat). As obras remataron no 1198. Como a romana Torre de Hércules, en realidade son dúas torres cunha rampla, de 35 tramos, entre elas, e a través da cal o muecín subía a cabalo para chamar á oración. A torre interior, que actúa como gran machón central, non é macizo senón que ten sete habitacións superpostas.

Debe o seu valor artístico á eficacia con que se resolveu o problema estrutural da súa altura e á súa excepcional decoración ao empregar o ladrillo tanto como elemento construtivo como decorativo.

Para a súa cimentación e nos primeiros tramos empregáronse restos romanos, mesmo actualmente apreciables na rúa Placentines. A súa altura orixinal era de 76 metros e estaba rematada con catro grandes bolas douradas que podía ser vistas a máis de 40 quilómetros de distancia. É de planta cadrada de 13,6 metros.

Na súa decoración exterior presenta muros lisos nos primeiros metros con vans de arcos lobulados e de ferradura con alfices. O seguinte do bloque decorativo ten tres rúas, a central coas xanelas con parteluces, de orixe romanas, enmarcadas polos alfices e as laterais con arquearías cegas e panos de sebka, formando o fermoso tapiz de rombos.

Conta a lenda que cando os musulmáns estaban tratando de redactar as súas capitulacións pretenderon que se lles permitirá derrubar o minarete, o infante don Afonso respondeu cunha frase famosa “Por un ladrillo que lle quitaren os pasaría a todos a coitelo”.

No século XVI, xa en época cristiá, foi engadido un corpo para 25 campás, sobre o que se asenta o terceiro con catro xarras de azucenas de bronce nas súas esquinas. O último corpo, de arquitectura renacentista, culmina a edificación coa representación da Fe, coñecida popularmente como Xiraldillo (de dúas toneladas e catro metros de altura)

Como curiosidade, e ao igual que outros importantes monumentos, a Xiralda tivo outros usos como foron: vivenda para o alcaide da torre e dos campaneiros, graneiro, lugar de rogativas (en 1626 pregouse que deixara de chover despois de 40 días de facelo dun xeito continuo), catavento, reloxo, atalaia, pararraios ou luminaria.



Entrada dedicada a Paco Hidalgo, docente e blogger sevillano.

Kairuan: a Gran Mesquita

É unha das máis antigas do mundo e un dos monumentos máis afamados de todo o norte de África. Foi unha mágoa non poder entrar na sala de oración.

Ubicada no norte de Tunicia, o templo foi fundado no 670 polo xeneral árabe Oqba Ibn Nafi quen decidiu construír aí a primeira mesquita do Magreb. Foi reconstruída na súa actual forma no 836, na época da dinastía Aghlabídes, un tempo de prosperidade onde Kairuan era a capital dunha extensa provincia.

É un templo enorme, posto que case alcanza os nove mil metros cadrados (forma un cuadrilátero irregular onde o lado máis longo mide 138 metros e o menor 71 metros). Destaca o seu fermoso patio das ablucións que está parcialmente pavimentado de mármore, un minarete moi macizo e unha sala de oracións.

O patio está rodeado por unha arquearía dobre con columnas de mármore e granito, reaproveitadas de épocas anteriores (sobre todo da romana Cartago). Tamén é moi visible o gran colector de augas para a cisterna situada baixo o patio. Pola súa banda o minarete ou alminar ten tres andares decrecentes, medindo algo máis de 31 metros de altura e dez de lado na súa base. É dos séculos VIII e IX, sendo, polo tanto, o máis antigo do mundo islámico. O haram, ou sala de oracións, ten dezasete portas de acceso dunha madeira moi ben labrada, é, tamén, de dezasete naves e oito tramos con máis de catrocentas columnas. O seu mimbar é do século IX polo que tamén é o máis antigo conservado, mentres que o mihrab está decorado con mármores e azulexos, sendo considerada a súa decoración como unha das máis harmoniosamente conseguida.

Esta obra foi a inspiración, ou o modelo, para outras mesquitas do Magreb e constitúe unha testemuña excepcional dos primeiros séculos da presenza musulmán esta rexión africana polo que foi incluída pola UNESCO dentro do seu catálogo de obras “Patrimonio da Humanidade”.

Máis información en Qantara.

Fotos: INICIARTE .

Arquitectura musulmá: partes da mesquita

Gran Mesquita de Kairouán (Tunicia)

"A oración cara a Kaaba facíase xa en tempos de Mahoma na súa propia casa de Medina, primeiro oratorio da nova relixión máis concretamente baixo o cobertizo que mandara construir ao longo dun dos muros do patio, sostido por troncos de palmeiras. Esta construcción rudimentaria estaba, sen dúbida, desprovista de todo carácter arquitectónico. E non obstante fixaba xa o esquema da futura mesquita coas súas partes esenciales: o patio moi amplo e a sala hipóstila que o bordea e prolonga pola parte da qibla, sala moi ancha e pouco profunda, a súa proporción loxicamente está determinada pola ordenación da oración colectiva.

Este programa admite variacións pero casi constantemente se afirman os mes¬mos elementos esenciales: unha sala ampla no sentido lateral e abríndose ao ancho a un vasto patio. Polo demáis non hai unha diferencia moi clara entre patio e sala. Órase tanto nunha como noutro; non hai ningún lugar reservado nin inaccesible. O único órgano que sobresale de dito templo sen altar nin santuario é un nicho baleiro o mihrab, que se horada na parede do fondo da sala e precisa a qibla. Por modesto que sexa este motivo de arquitectura convírtese no punto central en torno ao que se organiza toda unha decoración, o núcleo de onde irradia a belleza. O mobiliario da mesquita é tambén moi sinxelo, sendo o elemento principal o mimbar, púlpito para orar, que só existe nas grandes mesquitas onde se celebra a oración solemne do venres.(...) A maqsura, a verxa que en certas mesquitas de cidades capitais delimitaba o recinto onde o príncipe asistía á oración pública, sitúase fronte o mihrab. (...)

Aos accesorios hai que engadir os dous anexos característicos destas casas de oración: o minarete, torre dende o alto de que o muecín lanza a súa chamada cinco veces ao día, e a midha, letrinas e sala de abluciones, onde os fieles poden purificarse antes de entrar na mesquita."

Gran Mesquita de Kairuoán (Tunicia)

Marçais, G.- El Arte musulmán. Cátedra. Cuadernos nº 16. Madrid 1983. páxs.15 - 16.

Sidi Bou Said: as portas

Esta poboación cercana á capital de Tunicia, Sidi Bou Said é un importante foco turístico. Foi un aristócrata francés quen, a principios do século XX, convenceu ás autoridade locais de que a vila era merecedora de protección. Na actualidade non hai turista que visite o país e non pase por aquí. Un dos aspectos máis salientable da vila son as súas portas. Déixovos una selección.