O Atlas Farnesio

O Atlas Farnesio é unha escultura romana do século II d. C. en mármore, que representa a Atlas soportando sobre as súas costas un pesado globo celeste. Trátase da máis antiga representación escultórica do titán Atlas. É tamén unha das máis antigas e completas imaxes do globo celeste cos signos do zodiaco que se coñece.

O nome Atlas Farnesio débese a que a escultura foi adquirida polo cardeal Alexandre Farnesio.

O Atlas Farnesio é de mármore cun 1,91 metros de alto, cargando un globo de 65 centímetros de diámetro. Cabeza, brazos e pernas corresponden a unha restauración realizada posiblemente xa no século XVI. Representa ao titán Atlas condenado por Zeus a soportar o peso do ceo, que carga sobre as súas costas, apoiando o xeonllo dereito sobre o pico dunha montaña. O globo mostra en superficie unha serie de baixorrelevos de aproximadamente seis centímetros con corenta e cinco constelacións (os doce signos del zodiaco máis 19 constelacións boreais e 14 austrais antropomorfas ou en forma animal).

Atópase no Salón da Meridiana noMuseo Arqueolóxico Nacional de Nápoles. Salón que orixinalmente estivo ocupado pola Real Biblioteca. O salón foi decorado con frescos no teito, obra de Pietro Bardellini, que mostran A Virtude coroando a Fernando e María Carolina. Nas paredes colocáronse 18 telas de Giovanni Evanxelista Draghi. O reloxo de sol que fai referencia ao nome del salón (iso es o que quere dicir meridiana en italiano) está debuxado no chan da sala e data del século XVIII, cando se pensaba instalar un observatorio astronómico no edificio.

O Arco de Adriano de Atenas

O Arco de Adriano ás veces denominado Porta de Adriano, é un arco monumental similar, nalgúns aspectos, a un arco de triunfo romano. Sitúase nunha antiga estrada que une o centro da antiga Atenas ao complexo de estruturas situado á beira oriental da cidade, incluíndo o Templo de Zeus Olímpico. Expúxose a hipótese de que o arco se construíse para celebrar o adventus do emperador romano  Adriano. Descoñécese quen encargou a construción e hai dúbidas sobre as inscricións que refiren a Teseo e Adriano como fundadores de Atenas, e sobre se servía para dividir a cidade en dous partes. O arco sitúase a 325 metros da Acrópole. Foi edificado en entre os anos 131 e 132.

Material e deseño

Está construído de mármore do Monte Pentélico, situado 18,2 km ao nordés do arco. Este mármore empregouse tamén no Partenón e outras construcións atenienses, aínda que a súa calidade pode variar, por exemplo o mármore usado para o arco é de menor calidade que o utilizado en mellores edificios. O arco foi construído sen cemento ou morteiro, utilizando só mármore sólido e abrazadeiras para unir os perpiaños.

  

O arco mide de 18 metros de ancho de altura e 13,5 x e 2,3 metros de profundidade. O seu deseño é totalmente simétrico de diante a atrás e de lado a lado. A luz do arco do nivel inferior é de 6,5 metros de ancho e está sostido por  pilastras de capiteis corintios. No superior, outros alicerces similares colocáronse nas esquinas da parte baixa. O espazo entre as  pilastras exteriores e a porta en arco encheuse con pedras cadradas con bordos elaborados para destacar o deseño. Cada lado do paso central decorouse cunha columna corintia de base elevada rectangular, proxectándose do centro da parede. O nivel máis baixo foi coroado cun  arquitrabe xónico cuberto con  dentículos e un geison saínte.

O nivel superior do arco (o ático) componse dunha serie de columnas corintias e pilastras que dividen o espazo en tres aperturas rectangulares. Cada unha das aperturas laterais está coroada por un  arquitrabe xónico con dentículos e un geison igual que o nivel inferior. A apertura central, está flanqueada por antae con medias columnas corintias que sosteñen un frontón triangular, que descansa sobre dos  dentículos, geison e cima que se unen ás das dúas ás. No alto do frontón, houbo unha acrotera vexetal. A apertura central do nivel superior pechábase inicialmente por unha delgada pantalla de pedra duns 7 cm de grosor. Só as ranuras para a súa montaxe consérvanse actualmente. O deseño deste  edículo do nivel superior é similar á arquitectura da fachada do escenario dos teatros antigos e evoca  edículos de segundo estilo de pintura  pompeana.

Unha rápida comparación deste arco con outros arcos de triunfo romanos mellor conservados, mostra as diferenzas de deseño entre estruturas. O número de aperturas  arqueadas do nivel inferior dos arcos triunfais romanos era variable, así como a presenza dunha historia conmemorativa secundaria ao longo do eixo lonxitudinal da estrutura. Os arcos triunfais romanos adoitan ter un ático, un  coronamento enorme e sólido no nivel superior, a miúdo cheo de inscricións de dedicatorias e decoración escultórica. Doutra banda, os arcos de medio punto na parte superior en xeral tiñan estatuas de bronce ou de pedra, a miúdo cuadrigas ou similares. Como sinala Willers, o deseño do arco de Adriano ten un nivel superior moi sofisticado, que non permitiría a adición de ornamentos pesados, como estatuas, na parte superior do ático.

Decoración escultórica

Propúxose que había estatuas situadas á parte superior do nivel inferior, unha a cada lado do  edículo, no nivel superior, como era habitual neste tipo de arquitectura. Teseo e Adriano son os candidatos con maior posibilidades para estas dúas estatuas, a xulgar polas inscricións. Ward- Perkins propuxo a idea que a parte superior albergaba numerosas estatuas, colocadas sobre das columnas corintias que sobresaían do nivel inferior. En oposición a esta proposta, Willers di que non hai evidencia deste tipo de instalación na parte superior da planta baixa, e que a pedra está moi pouco traballada na parte superior para que se poidan poñer estatuas. A pesar de que Willers fixo un excelente estudo sobre o nivel inferior do arco, non se lle permitiu estudar tamén o nivel máis alto, de forma que as súas declaracións sobre o nivel superior baséanse en plans e as medicións anteriores publicadas con anterioridade. Unha investigación completa do monumento, quizais coa escavación limitada das fundacións como Willers suxire, falta aínda por facer.

Inscricións e localización

Hai dúas inscricións gravadas no  arquitrabe do nivel inferior centradas a cada lado da apertura central. Mirando á Acrópole, en pártea noroeste a inscrición reza:

ΑΙΔ' ΕIΣΙΝ ΑΘΗΝΑΙ ΘΗΣΕΩΣ Η ΠΡΙΝ ΠΟΛΙΣ (Esta é Atenas, a antiga cidade de  Teseo).

Na do custado sueste, mirando ao  Olimpeión lese:

ΑΙΔ' ΕIΣΙΝ ΑΔΡΙΑΝΟΥ ΚΟΥΧI ΘΗΣΕΩΣ ΠΟΛΙΣ (Esta é a cidade de  Adriano, e non de  Teseo).

Un antigo escolio nun manuscrito de Elio Aristides afirma que o emperador Adriano, ao ampliar a muralla da cidade, escribiu no límite entre a nova e as vella áreas unha dobre inscrición que coincide co sentido, pero non as palabras exactas das inscricións no arco. Sobre a base dunha lectura combinada das inscricións arco- escolio, inicialmente aceptouse que o arco estaría na muralla de Temístocles marcando a división entre a cidade vella de Teseo e a nova de  Adriano.

Segundo esta hipótese, a segunda entrada refírese a unha nova sección urbana ao leste de Atenas, fundada por Adriano e, para maior comodidade, esta área denomínase Adrianópolis en estudos posteriores. Crese que esta nova área da cidade erixiuse durante a  pax romana.

Adams propuxo que, no canto de dividir Atenas nunha antiga cidade de Teseo e unha cidade nova de Adriano (Adrianopolis), as inscricións sinalarían unha refundación de toda a cidade polo emperador. Segundo esta idea, as inscricións teríanse que ler como: Isto é Atenas, a que foi a cidade de Teseo; esta é a cidade de Adriano, e non de  Teseo.

Adams cuestionou tamén a idea de que o arco seguía a liña da muralla de Temístocles, hipótese que foi amplamente aceptada en xeral. Cando se escavou unha porta da muralla de Temístocles a uns 140 metros ao leste do arco, a cuestión resolveuse. Stuart e Revett, que realizaron o primeiro e máis completo (e único) estudo de arquitectura sobre o arco entre 1751-1753, quedaron perplexos polo feito de que o arco non está aliñado co Templo de Zeus Olímpico, a pesar do feito que está a 20 metros do muro peribolos (muro de separación) deste complexo. As escavacións feitas desde entón demostraron que o arco se aliña cunha antiga rúa que ía polo mesmo lugar que a moderna rúa de Lysikrates. O arco enfronta co Monumento de  Lisícrates, situado 207 metros ao noroeste ao longo da mesma rúa.

Conservación

No momento en que se analizou  arquitectónicamente por Stuart e Revett a mediados do século XVIII, a base do arco só estaba enterrada baixo terra preto dun metro. Tendo en conta que nunca estivo protexido soterrado nos seus case 19 séculos de existencia, o arco conservouse en condicións extraordinarias. A pesar de perder as columnas da planta baixa, o arco consérvase en toda a súa altura, e domina a actual Avenia Amalias. Nas últimas décadas, a contaminación atmosférica danou o monumento. Hai gran decooración da pedra e degradación das inscricións.

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.

Columna Traxana: unha recreación

O Arco de Constantiño

Este é o terceiro arco de trunfo levantado nos foros romanos. Do máis antigo, o de Tito, xa falamos e do segundo, o de Septimio Severo falaremos noutra oportunidade. O arco de Constantiño está situado ao carón do Anfiteatro Flavio, o Coliseo, é foi  edificado co gallo da vitoria de Constantiño I O Grande na batalla da Ponte Milvio en 312 sobre Maxencio. A súa construción iníciase no 315 aproveitando elementos decorativos doutros lugares.

As súas medidas son as seguintes: 21 metros de alto, 25,7 de ancho e 7,4 de profundidade. Consta de tres arcos, sendo o central o máis alto (11,5 fronte a 7,4 metros dos laterais), repítese, xa que logo, o esquema compositivo do arco de Septimio Severo.  A parte externa do arco está realizada en mármore agás no ático onde é apreciable o uso de ladrillos e de mármore. Nun lateral distínguise a presenza dunha porta.

A partires do habitual podio, elévanse catro columnas adosadas de orde composta, sobre as que se asenta un arquitrabe  de tres platabandas, un friso sen decoración, unha pequena cornixa e o ático. Nesta parte superior do arco de trunfo destaca a fragmentación do espazo escultórico grazas a catro pequenas esculturas que dividen o espazo en tres: o central conta cunha inscrición e nos laterais figuran catro relevos. Dentro do traballo escultórico decorativo é de salientar o espazo situado sobre os arcos laterais xa que neles sitúanse sendos frisos corridos esculpidos e catro medallóns.

A principal inscrición, orixinariamente en bronce, di o seguinte:

"Ao Emperador César Flavio Constantiño, o máis grande, pío e bendito Augusto: porque el, inspirado pola divindade, e pola grandeza da súa mente, liberou o estado do tirano e de todos os seus seguidores ao mesmo tempo, co seu exército e só pola forza das armas, o Senado e o Pobo de Roma dedicáronlle este arco de trunfo".

Nos arcos menores hai outras inscricións que datan a obra. Nesta ligazón podedes informarvos máis ao respecto.

A importancia do Arco de Constantiño ven dada polas aportacións que facilita para o estudo da arte escultórica romana. Só as bandas decoradas sobre os arcos laterais e os zócalos son orixinais da época de Constantiño porque o resto das pezas escultóricas son doutros momentos anteriores da civilización romana. Así,  por exemplo:

-as columnas adosadas son da época dos Flavios,

-as esculturas do friso son época de Traxano,

-os medallóns son da era de Adriano,

-os baixo relevos do friso superior son da época aureliana.

En conxunto, as pezas escultóricas dos inicios deste cuarto século carecen da beleza de era de Augusto ou do realismo da era de Traxano, ao seren unas figuras recortadas secamente sobre o fondo, illadas unas doutras e establecendo a xerarquía pola “lei do respecto”.

Como xa vimos no Arco de Tito, este arco de trunfo tamén formou parte das fortalezas medievais de Roma. Foi restaurado por vez primeira no século XVIII e a última gran intervención nel data de finais dos anos noventa do pasado século.

Fotos de INICIARTE  e de Beni N.

A Columna Traxana

Vai ser durante a República e ata os Flavios (século II) cando, por influencia helénica, a escultura sexa a arte predominante en Roma. E dentro da escultura, o relevo acadará unha trascendencia e unha personalidade definitiva.

A Columna de Traxano esta situada no Foro de Traxano en Roma, foi inagurada no ano 113 d.C, deseñada por Apolodoro de Damasco, para inmortalizar as batallas do emperador Traxano contra os Dacios. A súa altura é de 42 metros, incluíndo o pedestal, posúe 200 metros de relevos que a modo de pergamiño en espiral contan as proezas das batallas. Consta dunha base simple tallada en forma de coroa de loureiro, un fuste cilíndrico e un capitel dórico.

A Columna de Traxano está composta por 28 enormes bloques de entre 25 e 77 toneladas cada un e 4 metros de altura de mármore da canteira de Lúa. Toda a escultura feita sobre a columna mide 200 metros e envolve a súa estrutura con 23 voltas ao redor dela. Dentro da columna existe unha escaleira de 185 chanzos a través da cal accédese a un miradoiro ou belvedere na súa parte superior onde actualmente pódese ver unha estatua de San Pedro xa que o papa Sixto V reemprazou a orixinal estatua de bronce do emperador hispánico.

A finalidade da Columna de Traxano era tripla: sinalar ata onde chegaba o monte desprazado polo foro, albergar as cinzas do emperador e conmemorar a conquista da Dacia como vitoria de Traxano. É, sen ningunha dúbida, un documento importante para o estudo da historia romana e un tributo á obra de quen foi o seu emperador.

O relevo que reflicte a columna coa técnica do “baixorelevo”, emprega varias perspectivas na mesma escena. Interprétase como as dúas vitoriosas batallas de Traxano contra os dacios, reflectíndose a primeira na metade inferior e a segunda na metade superior, ambas as separadas pola personificación da deusa da Vitoria da mitoloxía grega, portadora de boa sorte. Para facilitar o seu visionado , altura das franxas do relevo vai aumentando a medida que se gaña altura. Así a imaxe máis próxima mide 0,89 metros e a máis lonxana 1,25 metros.

Ademais da orixinalidade conceptual (a columna xa se viña empregando como monumento aillado pero agora faise como soporte narrativo) esta obra destaca polo tratamento plástico da escultura e pola composición e representación de tipos realista e popular. Ademais a linguaxe da escultura ten trazos metafóricos: obsérvase por exemplo o Danubio representado por un ancián.

As escenas desenvólvense cronoloxicamente reflectindo as campañas dacias, a vida no campamento, o ataque a unha cidade, todo iso con 2500 figuras humanas entre as que aparece o emperador máis de medio cento de veces.

O pedestal da Columna de Trajano

A columna descansa sobre un pedestal onde se atopa tallada a inscrición en “Quadrata”, ou maiúsculas elegantes, versión manuscrita das maiúsculas cadradas romanas que era unha forma de caligrafía solemne usada na antiga Roma e durante o Medievo:

“O senado e o pobo romano, ao emperador César Nerva Traxano Augusto Xermánico Dácico, fillo do divino Nerva, pontífice máximo, tribuno por decimoséptima vez, emperador por sexta vez, cónsul por sexta vez, pai da patria, para mostrar a altura que alcanzaban o monte e o lugar agora destruídos para como esta”.

Segundo a súa tradución pode entenderse que a Columna de Traxano é tan alta como o outeiro que foi desprazado para a construción do Foro de Traxano onde se erixe.

Outros datos de interese aportados por Georgina Gluman son os seguintes:

Adoita crerse que a columna era un monumento propagandístico, destinado a glorificar ao emperador. Con todo, é posible que a estrutura non puidese ser vista, xa que estaría rodeada doutras construcións no Foro de Traxano. Ademais, dada a evidente dificultade que entraña seguir o relevo de principio a fin, non parece ser moi eficaz como instrumento de propaganda. Segundo a inscrición, a columna puido ser un indicador de medidas para a construción do Foro.

O relevo estivo completamente policromado. As figuras talladas en mármore teñen o carácter dunha crónica, polo que non importa a técnica escultórica, senón a mensaxe que trata de transmitir. O escultor (ou escultores) presta pouca atención á perspectiva, utilizándose varias diferentes nunha mesma escena.

A linguaxe empregada ten trazos metafóricos, non só na representación dos deuses, senón que tamén aparece o Danubio representado por un ancián. É por isto polo que se observan moitas simplificacións, por exemplo a isocefalia. A crónica desenvólvese en forma helicoidal e cronoloxicamente, narrando escenas moi diversas das campañas dacias, entre as que poderiamos atopar a vida no campamento, a construción dun acueducto ou o asedio a unha cidade.

A maioría das escenas do friso non son de batallas senón que mostran temas construtivos, tales como viaxes, edificacións, submisións, saúdos ás tropas, sacrificios. Os relevos mostran aos soldados en control de si mesmos fronte aos aterrorizados habitantes de Dacia. Doutra banda, para lograr persuadir ao espectador da importancia da política de Traxano, os soldados romanos avanzan na dirección da espiral. Deste xeito, o espectador súmase ao movemento das tropas de Trajano.

Hai un total de 2.500 figuras humanas: o emperador aparece 59 veces, sempre visto de forma realista, non sobrehumana. O relevo constitúe unha valiosa fonte de información sobre o exército romano.

Tras a morte de Traxano, en 117, o Senado romano votou que as súas cinzas recibisen sepultura, dentro dunha urna de ouro, na base da columna (actualmente as cinzas xa non se atopan alí).

Un molde de xeso realizado no século XIX preside o Cast Court (Patio de Moldes) do Vitoria and Albert Museum, en Londres. Dividido en dúas seccións, permite estudar de cerca os relevos. Ironicamente, tras un século de polución en Roma, o molde é hoxe máis lexible en moitos detalles que o orixinal. Recordade que INICIARTE xa vos mostrou en fotos a Columna deste museo londinense. No século XX técnicos romaneses realizaron outro molde que se expón no Museo Nacional de Historia de Rumania en Bucarest. Probablemente este sexa o lugar onde se pode apreciar a columna con máis detalle, pois o molde móstrase aos visitantes do Museo escena a escena, a tamaño natural e á altura da vista.

Fotos da Columna de Traxano no Museo Victoria e Alberto:

Todas as fotos son de INICIARTE.

Ser escultor na Roma Imperial

Na antiga Roma os artistas eran considerados meros artesáns. Os tempos nos que na Grecia Clásica admirábase e retribuíase con abundancia aos máis afamados “artesáns” do bronce e do mármores xa pasaron. Lede, senón, este pequeno texto de Luciano (aprendiz de escultor, avogado e humorista sofista do século II).

“Se te fas escultor, non serás máis ca un peón, esgotarás o teu corpo (…), non percibirás máis ca un salario vil e módico (…), non serás nada máis ca un obreiro, un home perdido entre a multitude, axeonllado ante os grandes, humilde servidor dos que posúen a elocuencia; vivirás como unha lebre destinada a ser presa do máis forte. E, aínda que chegues a ser un Fidias ou un Policleto, aínda que realices mil obras mestras, o que se eloxiará de ti será a túa arte e entre aqueles que a contemplen non haberá un só que desexe emularte, xa que, por moi hábil que sexas, sempre serás considerado un artesán, un vil obreiro que vive do traballo das súas mans”.

Fotografía de Iniciarte: Detalle da Columna Traxana (Roma).

Augusto de Prima Porta

Esta páxina alemana amósanos como sería a escultura orixinal en mármore de Augusto de prima Porta. Gústavos?

A columna Traxana no Museo Victoria e Alberto de Londres

Como xa vos teño contado, un dos museos favoritos que teño en Londres e o Victoria e Alberto. É un museo autenticamente friki. Está adicado ao deseño e a todas aquelas pezas artísticas que por empeño dos seus donos non están en Londres a pesar dos intentos británicos. Unha desas pezas é a Columna Traxana, como que xa sabedes está en Roma. A ventaxa de ter unha copia en na capital londinense é que se pode fotografar desde varias alturas, comprbádeo nas seguintes fotos.

Arte romana: O Ara Pacis (II) o seu exterior

O cercado atópase sobre unha grande base marmórea, case enteiramente resataurada, dividida en dous rexistros decorativos: o inferior vexetal, o superior figurado, con representación de escenas míticas aos lados das dúas entradas e cun desfile de personaxes sobre os outros lados. Entre eles un feixe de separación cun tema a esvástica, amplamente reconstruída. Rexistro superior.

Lado Oeste Sobre o lado esquerdo da fachada do recinto, consérvase un panel coa representación do mito da fundación de Roma: Rómulo e Remo veñen aleitados pola loba á presenza de Fáustulo, o pastor que adoptará e crecerá os xemelgos, e de Marte, o deus que os procreou juntandose coa vestal Rea Silvia. . Sobre a árbore pódense distinguir as garras dun paxaro, no 1938 completado como un aguia, pero se cadra paxaro carpinteiro que, como a loba, é sacro para Marte. O deus está representado no seu rol de guerreiro, con lanza, yelmo crestado decorado cunha billa e coraza sobre a cal distínguese a cabeza dunha Gorgón. Á dereita da fronte do cercado se vee o relevo que representa Eneas, xa alá cos anos, que sacrifica aos Penados e polo tanto se retrae como sacerdote coa cabeza cuberta, no acto de facer unha ofrenda sobre o altar rústico. A parte final do bloque dereito perdeuse, pero case certamente sustentava unha pátera, unha copa ritual, como se deduce pola presenza dun jóven asistente do ritual (camillus) que leva unha bandexa con froita e pans e unha jarra na man dereita. Un segundo asistente ao ritual empuxa unha porca cara ao sacrificio, probablemente no lugar mesmo no cal fundarase a cidade de Lavinium se se interpreta a escena á luz do VIII libro do Eneidas. Recentemente, en cambio, hase ipotizado que o personaxe que sacrifica sexa Numa Pompilio, o segundo dos sete reis, que propio en eò Campo Marcio celebrou un sacrificio para a concordia entre Sabinos e Romanos, en ocasión da cal sacrificouse unha porca.

Lado Este: Á esquerda ao lado este de o cercado, atópase o panel coa representación da Tellus, a Terra Nai, é dicir, segundo unha distinta interpretación, Venus, nai divina de Eneas e proxenitora da Gens Iulia, á cal pertence o mesmo Augusto. Unha ulterior lectura interpreta esta figura central como a Pax Augusta, a Paz, que dá o nome ao Altar. A deusa senta sobre as rocas, vestida cun lixeiro quitón. Na cabeza velada, unha coroa de flores e de froita. Aos seus pés, un boi e un carneiro. A deusa sostén aos seus lados dous amorcillos, un dos cales atrae a súa mirada brindádole unha mazá. No seu ventre, un acio de uva e de granadeiros completan o retrato da divindade proxenitora, grazas á cal prosperan homes, animais e vexetación. Aos lados do panel dúas novas mulleres, as Aurae verificantes, a unha sentada sobre un dragón mariño, a outra sobre un cisne, símbolo respectivamente dos ventos benéficos do mar e da terra. Sobre o panel da dereita consérvase en cambio un fragmento do relevo da deusa de Roma. A imaxe representada, foi completada coa argamasa. Está sentada sobre un trofeo de armas, e isto indícanos que podería ser a deusa de Roma, cuxa presenza ten que lerse en estreita relación á de Venus-Tellus, xa que a prosperidade e a paz están garantidas por Roma vitoriosa. A deusa está representada como unha amazona: a cabeza co yelmo, o seo dereito espido, o cinto de coiro que cruza o busto sustenta unha curta espada, unha hasta na man dereita. Moi probablemente formaban parte da escena as personificaciones de Honos e Virtus, colocados aos lados da deusa, coas descricións de dúas xoves divindades masculinas.

Nos lados norte e sur, represéntanse dous multidudes de personaxes, que se moven de esquerda cara a dereita; entre eles aparecen sacerdotes, asistentes ao culto, maxistrados, homes, mulleres e nenos, cuxa identidade histórica reconstrúese soamente en via hipotética. A acción cumprida no desfile non é do todo certa: segundo algúns, a escena representa o reditus Augusto, é dicir a cerimonia de acollida en honra do princeps de regreso da súa longa estadía en Galia e en España; segundo outros, representa l'inauguratio da mesma Ara Pacis, é dicir a cerimonia ao longo da cal, no 13 a.C., procedeuse a delimitar e consagrar o espazo sobre o cal xurdiría o altar. O cortexo, en ambos os lados do cercado, ábrese cos litores, seguidos polos membros dos máximos colexios sacerdotais e se cadra polos cónsules. Enseguida despuès empezan a desfilar os membros da familia de Augusto.

No lado Sur, recoñecéronse con certeza o mesmo Augusto, coroado co loureiro, e os catro flamines maiores, sacerdotes co caraterístico chapeu con punta metálica, Agripa, representado coa cabeza cuberta pola extremidade da toga e cun rolo de pergamiño na man dereita e finalmente o pequeno Gaio César, o seu fillo, que se agarra ao traxe paterno. Agripa é o home forte do imperio, amigo e xénero de Augusto, do cal casou, en segundas vodas, a filla Giulia. É ademais pai de Gaio e Lucio César, adoptado polo avó e destinados a sucederlle no mando. Gaio parece dirixirse cara á imaxe feminina que o segue, na cal normalmente recoñecer Livia, a esposa do príncipe, representada coa cabeza velada e a coroa de loureiro que fan dela unha figura de alta clase. Segundo unha interpretación máis recente, esta figura debería identificarse con Giulia, que nesta ocasión aparecería seguindo o marido e o seu primoxénito Gaio. Na imaxe masculina que segue recoñécese xeralmente Tiberio, aínda que esta identificación ponse en dúbida considerando o feito que o personaxe viches calzados plebeyos, particular que non dáselle a Tiberio, descendente dunha das familias romanas da máis antiga nobreza. Ao chamado Tiberio segue un grupo familiar, probablemente formado por Antonia Minore, neto-sobriño de Augusto, polo seu marido Druso e polo seu hijito Germánico. Druso é o único retrato con traxes militares, a característica paludamentum: de feito no 13 a.C., el atopábase empeñado a loitar as tribos germánicas ao leste do reino. Segue un segundo grupo familiar, verosimilmente formado por Antonia Maggiore, sobriña de Augusto, polo seu esposo Lucio Domizio Enonarbo, cónsul no 16 d.C., e polos seus fillos Domicia e Gneo Domizio Enobarbo, futuro pai de Nerón.

Lado Norte: Iniciando a lectura a partir ao lado esquerdo, entre os personajen que desfilan foi recoñecido Lucio César, segundogénito de Agripa e Giulia, el tamén adoptado por Augusto. Aquí está representado como o máis pequeno dos nenos, conducido pola man. A figura feminina velada que segue podería ser a nai de Giulia, cara á cal diríxense as miradas dos que a rodean. Moitos, en cambio, cren que Giulia tería que ser recoñecida no outro lado do cortexo, no lugar de Livia que a sostituiría sobre este lado. A figura matronal colocada detrás de Giulia/Livia, recoñécese genralmente como Ottavia Minore, irmá de Augusto. Entre as dúas mulleres evidencíase en primeiro plano a imágen dun jóven, recoñecido como terceiro fillo de Agripa e da primeira esposa Marcella Maggiore. Ás costas de Ottavia é ben visible a pequena Giulia Minore que como neta de Augusto, goza do dereito de aparecer por primeira entre as nenas presentes á cerimonia. Queda en cambio moi dubidosa a identidade das imaxes ás costas da pequena Giulia.

Rexistro inferior.

Lado Norte e Sur. O rexistro inferior do cercado está decorado cun friso vexetal composto por zócalos que saen dunha frondosa macolla de acanto; desde o centro do acanto despréndese verticalmente unha candelero vexetal. Desde os zócalos representante o acanto se desarrolan follas de hiedra, de loureiro, de vide, desenvólvense zarcillos e palmeritas, e onde os talos afínanse, envolviendose en aspirales, brotan flores de todo tipo. Na espesa vexetación atopan hospitalidade pequenos animais e vinte cisnes con ás abertas, que destacan o ritmo da composición. Este relevo vexetal foi posto en relación coa IV Egloga de Virgilio, onde o seculum aureum, o regreso á idade feliz e pacífica, anúnciase coa produción copiosa e espontánea de froitas. Ademais da alusión génerica á fertilidade e á abundancia, consecuencia do regreso á idade do ouro, o friso pode lerse tamén como unha imaxe da pax deorum, da coniciliación das forzas divinas que aguantan o enteiro universo, e realizadas grazas ao advento de Augusto.

Texto vía: Museo dell´Ara Pacis.

Arte Romana: O Ara Pacis (I)

"Cando regresei a Roma da Galia e de España, baixo o consulado de Tiberio Nerón e Publio Quintilio, felizmente concluídas as empresas naquelas provincias, o senado decretou que había que consagrar un ara á paz augustea no Campo Marcio e ordenou que nela os maxistrados, os sacerdotes e as virxes vestales celebrasen cada ano un sacrificio". Con estas palabras Augusto transmitiu nas Res Gestae, o seu testamento espiritual, a vontade do senado de construír un altar á paz, logo de xestalas realizadas no norte dos Alpes entre o ano 16 e o 13 a.C.: a submisión dos retios e os vindélicos, o control definitivo dos pasos alpinos, a visita a unha Hispania finalmente pacificada, a fundación de novas colonias e a imposición de novos impostos.

A dedicatio do Ara Pacis, é dicir, a súa inauguración, celebrouse o 30 de xaneiro de 9 a.C. Segundo o testemuño do historiador Cassio Dione (LIV, 25.3), nun primeiro momento o senado propuxera edificar o altar no interior do seu mesma sede, a Curia, pero a idea non foi apoiada e escolleuse o Campo Marcio setentrional, recentemente urbanizado. A construción do altar, por decisión do propio Augusto, tivo lugar ao norte do Campo Marcio, nunha zona próxima ao confín sacro da cidade (pomerium) onde quince anos antes Octaviano quixo edificar o seu mausoleo.

O caudal do Tíber aumentou e houbo moitas inundacións, razón pola que se decidiu protexer o Ara Pacis cun muro, que non resultou demasiado efectivo: o destino do Ara Pacis parecía decidido e o seu esquecemento irreversible. Durante máis dun milenio o silencio envolveu o Ara Pacis e ata se perdeu a memoria do monumento.

A recuperación do Ara Pacis, iniciada no século XVI, avanzou entre achados fortuítos e escavacións pertinentes, concluíu catro séculos despois: en 1938. A primeira noticia do regreso do altar desde os cimentos do edificio de via Lucina (propiedade de Peretti e sucesivamente de Fiano e de Almagiá) chegounos grazas a un gravado de Agostino Veneziano realizado antes de 1536, que mostra un cisne coas ás estendidas cunha ampla porción do friso, sinal evidente de que naquela data xa se coñecía o friso do Ara Pacis. A seguinte recuperación é de 1566, ano en que o cardeal Giovanni Ricci de Montepulciano comprou nove grandes bloques de mármore esculpido pertencentes ao altar. Despois, non se teñen máis noticias do altar ata 1859, cando o palacio Peretti, que pasara a mans do duque de Fiano, requiriu obras de consolidación que sacaron á luz a base do altar e os numerosos fragmentos esculpidos máis. Non se extraeron todos "pola estreiteza do sitio e por temor a pór en perigo os muros do palacio". Naquela ocasión recuperáronse numerosos fragmentos do friso ornamentado. Só en 1903, tras o recoñecemento do Ara por parte de Friedrich Von Duhn, solicitouse ao Ministro da Pública Instrución poder reemprender as escavacións. Os labores das escavacións foron posible grazas á xenerosa oferta do novo propietario, Edoardo Almagià, quen ademais de autorizar a exploración, axudou xenerosamente a sufragar os gastos das escavacións e doou todos os achados. En xullo de 1903, coas obras en marcha, decidiuse que as condicións de traballo eran extremadamente complexas e que a longo prazo poderían afectar a estabilidade do edificio. Cando levaba explorada a metade do monumento e recuperáronse 53 fragmentos decidiuse interromper as escavacións. En febreiro de 1937, o Consello de Ministros en vistas ao segundo milenario do nacemento de Augusto, decretou a continuación das escavacións utilizando tecnoloxías vangardistas. Entre xuño e setembro de 1938 contemporáneamente ás escavacións, erixíase o pavillón de Lungotevere destinado a albergar a reconstrución do Ara Pacis. O 23 de setembro, o día mesmo de clausúraa do ano augusteo, Mussolini inaugurou o monumento.

Texto e fotos vía Museo dell´Ara Pacis.

A Loba de Roma non é etrusca, é medieval

Mirade a nova que publica La Vanguardia.

Roma. (Efe).- A soada estatua de bronce dos Museos Capitolinos de Roma que representa á Loba aleitando aos xemelgos Rómulo e Remo, fundadores da cidade segundo a tradición latina, foi esculpida na Idade Media e non no Século V a.C., como se cría desde hai máis de douscentos anos.

As probas do carbono 14 efectuadas na Universidade de Salento (sur) revelaron que a obra foi realizada ao redor do século XIII d.C., segundo desvelou hoxe o arqueólogo Adriano A Regina, ex responsable de Cultura do Consistorio romano, nun artigo publicado no diario "A Repubblica". A estatua mostra á "Luperca", como é coñecida, co rostro desafiante volto cara a quen a contempla e un tronco robusto baixo o que Rómulo e Remo álzanse sobre os seus xeonllos para poder mamar da loba. O resultado da análise do carbono 14 confirma o que desde hai anos sostiñan expertos como Ana Maria Carruba, encargada entre 1997 e 2000 da restauración da estatua, quen en decembro de 2006 fixo pública a súa certeza de que non foi realizada na antigüidade. A arqueóloga argumentou que a estatua foi fundida a partir de cera persa envorcada nun só chorro, técnica adoptada durante o período medieval, e que a superficie da peza non mostraba ningún dos signos característicos dos bronces antigos. Xa no século XIX, e baseándose en criterios estilísticos, especialistas de arte antiga de museos tan prestixiosos como o Louvre francés sostiveron que era unha obra medieval e non clásica, aínda que as súas formulacións caeron pronto no esquecemento, segundo A Regina.

Esta tese desmentía a crenza dominante sobre a orixe clásica da estatua, formulada en 1764 polo filósofo e historiador alemán Johann Joachim Winckelmann, considerado o fundador da historia da arte e da arqueoloxía. Winckelmann situaba a estatua na Antigüidade por algunhas características escultóricas como a representación achatada dos rizos e as mechas da pelame da Loba.

As probas científicas para acreditar cando foi esculpida a estatua realizáronse en febreiro de 2007 e os responsables municipais anunciaron en outubro que xa coñecían os resultados e que se reservaban o dereito de facelos públicos.

Fotografía: Iniciarte

Escultura romana

View Upload your own

A escultura romana está moi vencellada a dúas culturas precedentes: a etrusca e a grega. Da primeira tomará o realismo e da segunda o clasicismo.
O tema escultórico en Roma segue a ser o home, mais non baixo a idealización grega, senón cun carácter realista.
Dous xéneros son os fundamentais: o retrato e o relevo.