Igrexa de São Miguel do Castelo (Guimaraes, Portugal)

 

A Igrexa de São Miguel do Castelo, tamén referida como Capela de São Miguel do Castelo, localízase xunto ao Castelo de Guimarães, na freguesía de Oliveira do Castelo, cidade e concello de Guimarães, distrito de Braga, en Portugal.

De acordo coa lenda aquí foi bautizado o primeiro rei de Portugal, D. Afonso Henriques, o que parece carecer de fundamento, dado o templo dátase do século XIII. Aínda así, gárdase aquí a pretendida pía bautismal que foi utilizada na ceremonia xa que hai unha lápida na que pon “Nesta pía foi bavtizado El-Rey Dom Afonso Henriques pelo Arcebispo S. Geraldo no anno do Senhor 1106”.

O templo foi mandado construír pola Colexiata de Nossa Senhora da Oliveira, tendo sido consagrada polo entón bispo de Braga, Silvestre Godinho, en 1239. Pola súa datación, o románico xa estaba pasara do seu esplendor, e parece preanunciar en algúns aspectos a ascensión do gótico.

Ao longo dos séculos foi caendo en ruínas, estado no que se encontraba a mediados do século XIX, cando a Sociedade Martins Sarmento decidiu restaurala.

Encóntrase clasificada como Monumento Nacional desde o 16 de xuño de 1910, ao mesmo tempo cos veciños Castelo de Guimarães e Pazo dos Duques de Bragança, formando así un complexo de grande importancia non só histórica, como tamén arquitectónica.

Ten unha fermosa sinxeleza decorativa e no seu interior, no chan, contén un conxunto de lápidas con motivos guerreiros e relixiosos; unha talla de madeira policromada de San Miguel e unha escultura que representa á Virxe con Neno, realizada en pedra caliza policromada.

Información da Wikipedia, Visit Portugal e Turismo en Portugal.

Fotos: INICIARTE

Igrexa de san Xiao de Coirós (Coirós, A Coruña)

Tras pasar moitas veces onda ela decidín, o verán pasado, facer unha paradiña coa bicicleta na baixada cara a Betanzos. Non é que sexa un templo espectacular pero ten o encanto do pequeno románico galego rural. Segundo nos conta Turismo de Galicia e , é unha construción  de estilo  románico de finais do século  XII ou principios do  XIII. Na súa planta rectangular desenvólvese unha soa nave da que sobresae a ábsida rectangular.

No interior o espazo entre a nave e o presbiterio resólvese mediante un arco triunfal apuntado, sobre dúas  semicolumnas de fuste curto e capiteis ornamentados con entrelazados, volutas e debuxos.

Á nave accédese mediante tres portas rematadas con arcos de medio punto ao interior, unha en cada muro lateral e outra aos pés, pero a meridional está tapiada.

Ao realizar unha limpeza dos paramentos apareceron restos de pinturas murais, das que só se conserva unha imaxe de gran tamaño de Santa Catalina. Catalogouse como obra do Renacemento.

Por fóra, na ábsida, ábrese unha xanela de medio punto rematada por dúas arquivoltas. Baixo o beirado dispóñense cinco canrrozos de proa e outro cunha folla rematada nunha bóla.

A porta norte, cuxas  xambas rematan en sinxelas mochetas cortadas en proa, ten un enorme lintel sen decoración; con todo, na do mediodía é pentagonal, liso e está sostido por  mochetas con  pomas.

Os canzorros que sosteñen os beirados mostran diferentes perfís e motivos ornamentais: en proa, a bisel, con  nacela, con follas, rolo, etc., e posiblemente foron incorporados en diferentes momentos, aínda que a maioría reproducen modelos habituais en edificios  románicos tardíos.

A fachada occidental reconstruída no século  XVIII, ten unha sinxela porta rematada en arco de medio punto e un  tímpano liso. Sobre ela ábrese unha xanela alintelada e no piñón construíuse unha espadana.

Porta do Perdón de San Isidoro de león

Chámase así porque era a porta por onde entraban os peregrinos que ían facendo o Camiño de Santiago, para conseguir nesta igrexa as indulxencias correspondentes e o perdón dos pecados.

Ábrese na fachada sur do cruceiro. Pertence á época do  románico pleno (mediados do século XII) , e os seus relevos están atribuídos ao mestre Esteban, que traballou nas catedrais de Pamplona e de Santiago de Compostela. A súa execución é posterior á Porta do Cordeiro. O mestre Esteban  esculpiu por primeira vez unha serie de temas  evanxélicos que serían reproducidos despois na portada da catedral de Compostela, na Catedral de Santa María de Pamplona e na de  Toulouse.

Unha cornixa  axedrezada divide esta fachada en dous corpos. No corpo superior hai tres grandes arcos de medio punto, sendo cegos os dous laterais. As columnas do centro son  xeminadas e as súas basas son  áticas. A ventá central está pechada por unha reixa  románica. O corpo inferior está ocupado pola portada propiamente dita.

 

Tímpano do Perdón

O  tímpano está dividido en tres  doelas que mostran tres relevos diferentes con temas que xa están lonxe de toda influencia  mozárabe e que artistas anteriores nunca se atreveron a tratar. Con todo nas enxoitas si se mostra unha reminiscencia  mozárabe, non polo tema senón pola posición que se dá ás esculturas de San Pedro e San Paulo; a San Paulo concédeselle o lugar da dereita (esquerda do espectador, dereita da porta), o preferente, costume moi hispánico que tamén pode verse en Silos. 

San Paulo naquela época era moi venerado en España onde aínda se seguía a liturxia hispánica ou  mozárabe.

As tres escenas son: Ascensión,  Descendimento e Sepulcro baleiro que contemplan as tres Marías. As  arquivoltas son de moldura en  bocel, moi  peraltadas, con columnas acobadadas. Todo está rodeado dunha moldura axedrezada. O  lintel apóiase sobre cabezas de león e de can.

A escena da esquerda, a Ascensión de Cristo, chama moito a atención pola forma en que está tratado o tema, xa que parece que Cristo é axudado ou empuxado cara aos ceos polos dous Apóstolos. Polo  nimbo de Cristo vese a inscrición:

"Ascendo  ad  patrem  mevm  et  patrem  vestrvm"

Dous anxos -que o son porque se advirten as ás en segundo plano- portan a Cristo quen apoia os seus pés nos xeonllos interiores de ambos os mentres que coas súas mans aférrase á parte superior das anxelicais ás. O seu rostro enmarcado por  nimbo  crucífero vólvese cara ao alto. Unha vez máis reclamo a atención no anxo máis externo. É tan redonda a súa cara que se o vise en consulta, diagnosticaría  paperas. Unha última consideración sobre esta escena da Ascensión: non parece que o Mestre Esteban tivese moi claro que Cristo podía facelo polos seus propios medios. Porque os anxos, máis que escoltalo transpórtano con eficiencia e El colabora.

No centro represéntase a escena do Descendimento, de gran realismo, acompañada por dous anxos turiferarios (que portan  incensarios) sobre o brazo horizontal da cruz. Un personaxe con longas  tenazas está a retirar o cravo da man esquerda de Cristo, mentres que a Virxe suxeita o brazo xa liberado da Cruz. A pesar do dramatismo intrínseco do momento, os personaxes da escena transmiten sensación de serenidade. Por encima, a ambos os dous lados da cruz, senllos anxos  turiferarios de aspecto orondo encáixanse no espazo existente

Á dereita ven ás tres Marías ante o sepulcro baleiro acubillado nun arco  románico  peraltado. Un anxo desenvolve grandes ás que resgardan todo o conxunto. Da situada xunto ao anxo só  esculpiuse a cara, quedando en segundo plano e transmitindo sensación de profundidade á escena. Un anxo mostra o sepulcro baleiro porque Cristo resucitou. Do mesmo xeito que na escena anterior os aspectos transmiten  hieratismo fóra da figura central que parece iniciar un leve sorriso. O sartego represéntase baixo un  arcosolio de medio punto apeado en columniñas decoradas con cordón e  bezantes e os capiteis locen coidadas  volutas e follas de  acanto. Tras del, do  arcosolio emerxe un anxo que retira a tapa do sartego mostrando o interior baleiro. As súas alongadas ás enchen maxistralmente o oco do  tímpano, enmarcando a escena. Cara e  pliegues do manto son decididamente  convexos.

Estes temas expresados polo mestre Esteban foron moi estendidos polos escultores do Camiño de Santiago, que ao seu regreso levárono a Francia nunha cronoloxía posterior.

Texto da Wikipedia e de Arquivoltas.

Fotos: Iniciarte.

Porta do Cordeiro de San Isidoro de León

Exterior do edificio

Só pódense ver desde fóra a fachada meridional e a ábsida meridional. O resto do edificio está rodeado por outras construcións e a parte de poñente está oculta pola muralla (fóra da torre). Desde o exterior aprécianse as tres alturas das naves. A cornixa da nave central é  axedrezada e apóiase en  modillóns de influencia  mozárabe. As dúas portadas  románicas corresponden a esta fachada. A máis antiga é a do Cordeiro e a máis moderna, a do Perdón. Son dous exemplos do  románico pleno, o máis antigo que se construíu no reino de León.

Porta do Cordeiro.

Está dividida en dous corpos: o superior composto por peite barroco e rematado con San Isidoro dacabalo.

Na portada propiamente dita hai dúas  arquivoltas de medio punto con molduras de  baquetón sobre columnas. Unha terceira  arquivolta  doelada descansa sobre  xambas, rodeada de moldura  axedrezada. Entre as  arquivoltas hai tres molduras con  roleos e  palmetas. As columnas están acobadadas e teñen baseas  áticas sobre  plintos moi altos (que non son os orixinais). Os capiteis presentan figuras humanas con garras en lugar de pés e mans, personaxes  alados, en xeonllos e entre vexetais.

 É o primeiro  tímpano coñecido do Reino de León, contendo diversas escenas. Pertence ao  románico pleno do século  XI. Está  esculpido en mármore branco e apóiase en  xambas que están rematadas por cabezas de carneiro.

O  tímpano ten dúas metades. A inferior esta  esculpida nun só bloque  pétreo, mentres que a superior faio en tres. As dúas laterais son de forma triangular cun lado  convexo ao exterior. Nelas se  esculpen senllos anxos que teñen a cara volta cara ao alto, sinalando coa súa man exterior, mentres que na interior portan cruz. Entre ambas, outra peza rectangular irregular mostra ao  Agnus  Dei a dereita que coa súa pata anterior dereita porta a cruz que emerxe por detrás do lombo. Tras a súa cabeza hai un  nimbo  crucífero. Inscríbese en  mandorla de profunda labra cuxo bisel exterior enriquécese cunha coroa de perlas. É transportada por dous anxos ao modo dos xenios  alados que se advirten nalgúns sartegos romanos.

A zona central da escena inferior, detalla o sacrificio de Isaac. Abraham suxéitao polo cabelo coa man esquerda mentres que coa dereita disponse a afundir o seu coitelo no aberto oco  esternal buscando os grandes troncos vasculares desa zona. A man dereita de de Deus emerxe de entre os arbustos e chamando a súa atención, deteno e el volve cara a ese lado a cabeza. Un anxo, desde nosa lado esquerdo móstralle un carneiro cuxas patas anteriores áchanse enredadas na maleza, como vítima alternativa no sacrificio.

Represéntase o Sacrificio de Isaac co cordeiro místico suxeito por dous anxos, e a ambos os dous lados outros dous anxos portadores dos símbolos da Paixón de Cristo. Na  Hispania  mozárabe era moi común representar a escena do sacrificio de Isaac en lugar de Cristo crucificado.

 A ambos os dous lados da escena aparece outra en dous partes que debe interpretarse como unha soa: no noso lado dereito, un personaxe  togado áchase sentado á porta do que aparenta ser unha tenda de campamento romano. Outro dacabalo portando a vara representativa da súa autoridade,  galopa cara ao centro da escena. Un terceiro se  apresta a vestirse e  calzarse. Vémolo agachado e coas súas botas no chan. Por fin, desde o noso lado esquerdo, outras dúas figuras axexan: unha dacabalo co seu arco presto a lanzar a saeta e outra a pé, con dignidade marcada pola súa vara, dirixíndoo.

Abraham, tamén descalzo, escoita a voz que chega desde o ceo, simbolizada na “ Dextera  Domini”. 

O cordeiro do sacrificio está nunha matogueira e detrás del hai un anxo que fala. É unha representación que concorda co texto do Xénese, exceptuando a figura de Sara. No lado da esquerda hai outras dúas figuras do Xénese: Ismael e a súa nai Agar. Ismael está representado como tirador de arco:

"E Deus estaba co raparigo; e creceu, e habitou no deserto, e foi tirador de arco". (Xénese 21:20)

Estas representacións de Ismael con Agar só danse na  Hispania do século  XI.

Todo o relevo está executado en pedra procedente da rexión. Nas enxoitas do arco hai relevos e figuras en mármore reutilizadas que talvez procedan da igrexa de Fernando e Sancha. Non corresponden ao espazo en que están colocadas e hai nelas incoherencia e desorde. Crese que estiveron dispostas doutra maneira e que ao restaurar a porta movéronse esquecendo o seu primitivo lugar. Por iso a estatua do mártir Paio ten un libro que correspondería á estatua de San Isidoro, a cuxo costado se implantou un verdugo co coitelo, correspondente en realidade a Paio. San Isidoro ten xunto á cabeza a inscrición  Isidorus. No museo de San Marcos hai outra estatua compañeira desta que corresponde a San Vicente de Ávila, cuxas reliquias se trouxeron tamén en 1063. Por encima de San Isidoro ven os relevos de David e cinco músicos, máis un violinista dentro de círculos  concéntricos. Sobre Paio hai outro violinista igual, máis un  tamborilero.

Por encima destes personaxes hai un  friso interrompido pola rosca externa da  arquivolta que representa os símbolos do  zodiaco ordenado de dereita a esquerda. Foron identificados cos seus nomes, unhas inscricións con caracteres da segunda metade do século  XI das que aínda quedan algunhas fóra de lugar. Tamén estes relevos foron aproveitados da igrexa anterior.

Esta portada ten un segundo corpo a modo de peite levantado no século  XVIII, obra dos artistas de apelido Valladolid. Contén o escudo real e remátao San Isidoro dacabalo, seguindo a lenda do estandarte real de  Baeza (ou pendón de  Baeza) que se exhibe no museo.

Texto procedente da Wikipedia e de Arquivoltas.

Fotos: Iniciarte.