A mesquita de Córdoba

A Alhambra por National Greographic

Bote de Zamora

Museo Arqueológico Nacional. Madrid.

Bote de marfil, que aproveita a forma cilíndrica do colmillo, con tapa en forma de cúpula que se articula e pecha con bisagra e broche de prata nielada. Está elaborado cunha delicada talla que orixina efectos de claroscuro cos motivos que o adornan: ataurique de follas e palmetas, pavóns, gacelas e outras aves que recrean o ambiente pacífico propio dun xardín palatino. 

Na base de táapa corre unha inscripción en carácteres cúficos que informa sobre a data de ejecución da peza (353 da Héxira/ 964 d. C.), o autor (Durri a o-Saír) quen a mandou facer (o califa A o-Hakam II) e para quen estaba destinada (Subh, favorita da o-Hakam II).

Bote de Zamora en 3D

A mesquita de Córdoba pedra a pedra

El País publica unha interesante reportaxe sobre esta obra.

La Mezquita vista piedra a piedra

Tras 30 años de trabajos de restauración, el arquitecto Gabriel Ruiz Cabrero dibuja en toda su inmensidad el monumento cordobés por primera vez en 12 siglos
ELSA FERNÁNDEZ-SANTOS - Córdoba - 31/01/2010

Las piedras también hablan. Incluso gritan a quienes quieren escucharlas. Gabriel Ruiz Cabrero lo cree firmemente y por eso cuando toca una columna de la Mezquita de Córdoba, donde desde hace 30 años se encarga de las labores de restauración y conservación junto a su colega Gabriel Rebollo, afirma sin sonrojarse que esa columna no es de las amorosas, "ésta es de las frías y arenosas". Su piel de granito parece tersa, pero siglos de sombra y esquinazo han agriado su carácter, "no es de las acariciables", remata el arquitecto. Ruiz Cabrero (Madrid, 1946) acaba de reunir en el libro Dibujos de la Catedral de Córdoba. Visiones de la Mezquita (editado por This side Up y el Cabildo Catedral de Córdoba) todas las secciones, plantas y alzados del monumento tal y como lo conocemos hoy.

Por primera vez en su historia aparece cada piedra, "las que se ven y las que no", afirma el arquitecto. "He dibujado el edificio para conocerlo de verdad. Solamente si lo haces con absoluta precisión puedes responder a determinadas preguntas y sobre todo puedes llegar a las preguntas adecuadas. Hemos visto cosas que sencillamente, si no las dibujas, no las ves".

Rafael Moneo, que en el prólogo del libro analiza la historia y la función del dibujo de arquitectura, se sorprende por la precisión de las "hermosas láminas" de Ruiz Cabrero, a quien define como un guía privilegiado de un monumento que resume como ningún otro la historia de España y, por lo tanto, la de su arquitectura. "Y nuestro guía", añade Moneo, "cuenta con buenos mapas para que nos adentremos en la intrincada selva arquitectónica que es la Mezquita Catedral".

Una selva cuyos secretos son infinitos. Lo asegura Ruiz Cabrero que, sin admitir respiros, entra en la laberíntica historia de la Mezquita para salpicarla de anécdotas, intrigas y batallas. De Abderramán I al eunuco Chafar; de Alfonso X el Sabio al obispo Alonso Manrique -hermano de Jorge Manrique y el hombre que encargó nuevos trabajos al arquitecto goticista Hernán Ruiz-; de los mármoles que llegaron de Siria, Egipto, Grecia e Italia a la piedra franca (así la llaman los albañiles de la zona) con la que está construido la mayor parte del monumento. "Hoy es una catedral, pero ayer fue una mezquita y antes de mezquita fue un conjunto de templos y edificios cristianos". Ruiz Cabrero defiende el carácter mestizo del lugar y como precisamente su cruce de tradiciones, técnicas arquitectónicas y construcciones la ha salvaguardado de las cornadas de la historia. La Mezquita -o Catedral- de Córdoba es sagrada y lo es por muchos motivos.

Artigo completo e ilustración en El País.

Arte e literatura: Medina Azahara

Reconstrucción literaria do día da inaguración da cidade-pazo de Medina

Azahara:

Dos filas de columnas brotaban del damero de mármol rosa y blanco crudo que cubría el suelo. Las basas y los capiteles estaban incrustados de diamantes, y losarcos bicolores sostenían enormes vigas de madera de cedro del Líbano.

Al fondo, delante de la pared principal, sobre un amplio estrado cubierto de coloridas alfombras y pieles de animal, había un suntuoso “suffa” custodiado a ambos lados por ciervos de bronce.

Entre las columnatas y las paredes laterales habían preparado sendos espacios amenizados con vegetación frondosa y fuentes en cascadas; uno para los músicos y el otro, lujosamente amueblado alrededor de una gran chimenea, para los invitados.

En el centro del edificio, bajo unos artesones completamente pintados a mano con arabescos, guirnaldas y rosetones dorados con pan de oro, el ancho disco de una bandeja de plata brillaba sobre una mesa baja de ébano, reservada al almuerzo del califa y sus huéspedes distinguidos.

Unos objetos preciados, colocados en el suelo o sobre consolas de marquetería fina, atraían las miradas con su magnificencia. Candelabros de oro macizo, estatuillas de marfil, jarrones de porcelana china y figuras de vidrio con reflejos tornasolados completaban con un gusto exquisito el lujo incomparable del lugar.

Jacques Cardona e Gérard Soliveres. El arquitecto de los cielos. Madrid, Temas de hoy, 2009, páx. 265.

Créditos da imaxe.

Podedes facer unha visita virtual a este impresionante conxunto arqueolóxico.

Arquitectura Hispanomusulmana: Alhambra (IV) A Alcazaba

Alcazaba é, xunto con Torres Bermejas, a parte máis antiga da Alhambra. Pénsase que antes da súa construción e a chegada dos musulmáns a Granada existiron diversas edificacións na mesma zona. A primeira noticia que temos da existencia da Alcazaba granadina data do século IX, no que se supón que foi construída por Sawwar ben Hamdun durante a loita entre árabes e muladíes.

O conxunto actual debémosllo a Mohamed I, quen amurallou o anterior castelo, levantou defensas, tres novas torres (a Crebada, a da Homenaxe e a da Vea), co que converteu á Alcazaba nunha auténtica fortaleza, onde o monarca establecería a residencia real, función que conservou no reinado do seu fillo Mohamed II ata que os palacios foron terminados. A partir de entón quedou como fortaleza de índole puramente militar.

Fotos: INICIARTE.

Arquitectura Hispanomusulmana: A Alhambra (III) Os Xardíns do Xeneralife

Foron mandados construír por Muhammad II. O Palacio e os xardíns eran a residencia de descanso dos sultáns, tendo así maior independencia e un maior achegamento á natureza. O conxunto estivo formado por unha finca agrícola en dúas terrazas, tendo a inferior dous patios rectangulares. Ao fondo do segundo patio ábrese a porta da área palatina, organizada en torno ao patio da Acequia. Aos lados do patio estaba o edifico destinado ás lexítimas esposas do sultán.

A pesar das moitas modificacións padecidas, o Xeneralife continúa a ter o aspecto dun xardín no senso coránico do mesmo, é dicir, dun xardín do paraíso. Aquí a vexetación e a auga apodéranse da arquitectura.

Fotos: INICIARTE.

Arquitectura hispanomusulmana: A Alhambra (II)

O Mexuar é o máis antigo e incluso pudidera ser almohade. Os zócalos do muro van alicatados con cerámica vidriada de lacerías, as lacerías é outro elemento decorativo nazarí, líneas que se entrecruzan formando polígonos e organizacións simétricas e puras. Con estes arabescos ou lacerías preténdese achegarse ao "horror vacuí”. A cuberta sempre é de madeira, decorada con lacería ou ataurique o ben repuxada ou labrada.

Patio dos Arraiáns. Patio rectangular con estanque rodeado de setos nos lados longos e con dous pórticos nas frontes sobre columnas e arcos peraltados con decoración de xesería calada. Sobre as columnas hai piares que separan cada arco e que forman, cunha moldura horizontal baixo o aleiro, sendos alfices. Ao fondo a torre de Comares. Este é uno deses conxuntos de espazos aillados que teñen vida propia, que non necesitan dos demais para dar sensación de unidade. En cada conxunto estúdase o efecto de perspectiva contando con diferentes elementos: vexetación, auga e arquitectura, a real ea reflectida. Os dous primeiros son tradicionais no Islam por ser un ben escaso en Arabia.

Salón dos embaixadores da Torre de Comares. Torre de grosos muros de ladrillo (vese nas xanelas que son case cámaras tras o arco peraltado, nunca delas, aloxábase o trono). Os muros cóbrense con zócalo de alicatado xeométrico. Na zona media aparece o ataurique enchendo todo o espazo e unha banda de escritura cúfica (versículos do Corán) no centro. Arriba unha ringleira de xanelas cubertas con fina celosía entre outros dos frisos de decoración epigráfica.

Patio dos Leóns. Posterior, do século XIV. Patio rectangular con pórticos nos catro lados. Nos curtos avanzan senllos porches. Todo isto sostido sobre columnas moi finas, con basa de escocia, numerosos colaríns superiores, capiteis con dous corpos, cilíndrico e cúbico con ataurique en xeso. Os soportes son en lintel e os arcos só colgan como decoración en xeso, peraltados ou en uve invertida. No centro unha fonte (hoxe en restauración) circular sostense sobre uns leóns de torpe execución. O efecto de luz tamizada entre a xesería calada, auga e perspectiva convirte esta obra nunha das mellores de todos os tempos.

Sala dos Mocárabes. O arco de mocárabes é outra aportación nazarí que eles retoman dos abásidas. É un elemento barato e espectacular, tacos de madeira cubertos con estuco de xeso e pintura. Son como estalactitas de ensoño. Vemos tamén os zócalos alicatados, muros de ataurique, xambas e alfiz con escritura cúfica e todos os elementos máis xenuínos da arte nazarí.

Sala das dúas irmáns. Bóveda de mocárabes. Tamén serven estes tacos para formar bóvedas imposibles, de marabilloso efectos ornamentais. Os artistas non se preocupan dos elementos construtivos sempre simples; teitos de madeira, linteis, muros de ladrillo- e todo o talento vólcase nunha decoración que encobre a pobre estrutura.
Interésalles só o sensual da arquitectura, a beleza perceptible polos sentidos. Esta bóveda está confeccionada con miles de tacos e é (todo) moi sólido porque se conserva perfectamente. Nos vértices hai unas falsas trompas de mocárabes, só decorativas, e una banda de ventás inundan de luz a bóveda creando xogos de luces e sombras.

Texo adaptados dun artigo de Enrique Valdearcos en Clio, Rediris.

Fotos: INICIARTE.

Arquitectura Hispanomusulmana: Alhambra (I)

“(…) A Alhambra foi máis que un palacio, era unha cidade real a escala reducida, cos seus edificios para vivendas e oficinas administrativas, os seus cuarteis, cortes, mesquitas, escolas, baños, cemiterios e xardíns. De todo iso, só se conserva a parte que representa a residencial real propiamente dita. E case é un milagre que se conserve, pois a pesar de todo o seu esplendor, a súa construción é tan lixeira, feita con tanta despreocupación. A fortaleza como tal é forte, tiña que selo, pero os edificios interiores non foron levantados para durar eternamente. Isto contrastaría con todo o pensamento islámico, coa súa conciencia da caducidade das cousas; a vivenda do soberano é unha casa para certo espazo de tempo. Esta é só unha das moitas contradiccións que ofrece a Alhambra, se partimos das regras ás que estamos acostumados nas construcións principescas do resto de Europa. Pero precisamente este “ser distinto” esconde o sentido da arquitectura granadina.

Contrastando con todas as residencias principescas da Europa cristiá, a Alhambra non ten fachada, non ten eixe principal, arredor do cal estean dispostos os edificios; non hai aliñamento de salas polas que se vai pasando dunha noutra, desde o preludio ata a apoteose final. En lugar diso, éntrase en cada un dos patios interiores, arredor dos cales se agrupan os cuartos como por casualidade, pasando por corredores esvaídos; nunca se pode sospeitar que mundos poden ocultarse aínda tras os muros. É case como no conto oriental do camiñante que é lanzado a un pozo de sal e encontra nel un palacio subterráneo con verxeis e virxes, onde vive felizmente durante doce anos ata que un día abre unha portela esquecida que o conduce a un palacio aínda máis magnífico…”

Titus Buckhardt. A civilización hispanoárabe. Madrid, Alianza, 1995, pp. 229.

Máis información na páxina web oficial, na web do Patronato, en Arteguías ou na Wikipedia. Tamén podedes facer unha visita virtual en 3D.

<

A Arte Islámica: a imaxinación abstracta na decoración

"A prohibición de imaxe, aínda que teórica, influíu no espírito dos artistas musulmáns, ou máis ben correspondeu a determinada tendencia. Levounos a fuxir da imitación da natureza, invitándoos a esaxerar os aspectos xeométricos e a obedecer unha lei de simetría que facía ás follas prisioneiras das curvas concibidas por unha imaxinación desbordante. Non considerar o modelo vivo era todo un problema; o debuxante pechábase en si mesmo para crear unha obra de arte e non miraba no seu contorno. Os musulmáns cultivaron unha arte de visionarios, non de observadores. De aí sae esa fauna, ás veces heráldica e ás veces tan fantástica, case descoñecida pola natureza.

O seu canon de beleza inspirouse uniformemente nas mesma preferencias. Vemos como o realismo cede sitio á estilización. (…) En xeral os musulmáns inspiráronse no repertorio bizantino, co acanto, a viña e os pámpanos.

Se estas decoracións florais, polas súas harmoniosas curvas, son un elemento de movemento, a xeometría nos leva á calma e á inercia. Este xénero decorativo non foi inventado polo Islam pero ía ser tratado con progresos inesperados.

(…) Atopamos entrelazados en trenza ou en nó, espirais, rodas, zigzags, franxas ou arquivoltas en dentes de serra, etc. A ornamentación ten predilección polas combinacións de polígonos, estando presentes en tódalas partes, nas paredes, nas portas, nos mihrabs, en todos os obxectos, nas miniaturas coránicas.

(…) Ante todo acumulación, pois a arte musulmán ten horror ó baleiro; sen embargo nestas composicións non se podería quitar nada sen danar a harmonía do conxunto.
(…) Rexeitase a innovación por un dobre motivo: sería unha ruptura coa tradición e un desafío á comunidade."

Gaston Wiet. "El Islám y el arte musulmán". En El Arte y el Hombre. Vol 2, páx.73-74

Fotos de INICIARTE: Detalles do Xeneralife de Granada.

Arquitectura islámica: A mesquita

"A oración cara a Kaaba facíase xa en tempos de Mahoma na súa propia casa de Medina, primeiro oratorio da nova relixión máis concretamente baixo o cobertizo que mandara construir ao longo dun dos muros do patio, sostido por troncos de palmeiras. Esta construcción rudi­mentaria estaba, sen dúbida, desprovista de todo carácter arquitectónico. E non obstante fixaba xa o esquema da futura mesquita coas súas partes esenciales: o patio moi amplo e a sala hipóstila que o bordea e prolonga pola parte da qibla, sala moi ancha e pouco profunda, a súa proporción loxicamente está determinada pola ordenación da oración colectiva.

Este programa admite variacións pero casi constantemente se afirman os mes­mos elementos esenciales: unha sala ampla no sentido lateral e abríndose ao ancho a un vasto patio. Polo demáis non hai unha diferencia moi clara entre patio e sala. Órase tanto nunha como noutro; non hai ningún lugar reservado nin inaccesible. O único órgano que sobresale de dito templo sen altar nin santuario é un nicho baleiro o mihrab, que se horada na parede do fondo da sala e precisa a qibla. Por modesto que sexa este motivo de arquitectura convírtese no punto central en torno ao que se organiza toda unha decoración, o núcleo de onde irradia a belleza. O mobiliario da mesquita é tambén moi sinxelo, sendo o elemento principal o mimbar, púlpito para orar, que só existe nas grandes mesquitas onde se celebra a oración solemne do venres.(...) A maqsura, a verxa que en certas mesquitas de cidades capitais delimitaba o recinto onde o príncipe asistía á oración pública, sitúase fronte o mihrab. (...)

Aos accesorios hai que engadir os dous anexos característicos destas casas de oración: o minarete, torre dende o alto de que o muecín lanza a súa chamada cinco veces ao día, e a midha, letrinas e sala de abluciones, onde os fieles poden purificarse antes de entrar na mesquita."

Marçais, G.- El Arte musulmán. Cátedra. Cuadernos nº 16. Madrid 1983. págs.15 - 16.

Arte Islámica

View Upload your own

A inseparable alianza do espiritoal e o temporal. A busca da propia identidade fronte ás grandes civilizacións.

Nova mesquita en Medina Azahara

Na edición do pasado 17 de novembro, o xornal El País, daba conta do achádego dunha mesquita na cidade de Medina Azahara. Dita mesquita, situada a 600 metros das dependencias califais obriga a reformular as dimensións que ata agora víñanse atribuíndo á urbe palacega.

Trátase dunha mesquita de barrio na que oraban os fies de a pe que vivían dentro de Medina Azahara e extramuros. O edificio ten unhas dimensións de 25 metros de longo e 18 de ancho. Atopouse o mirab, a zona máis sagrada do edificio, e o alminar, ou torre do templo desde a que se chamaba á oración.

Das crónicas escritas polo periodista Manuel Planelles e polo experto Manuel Pimentel pódese extraer a seguinte información:

É o xacemento medieval máis importante de Europa. Este pazo e cidade administrativa foi mandada construir por Abderramán III a oito quilómetros de Córdoba no século X. Causou admiración de todos os habitantes de Al-Andalus e de calquera visitante da Córdoba islámica.

Construida sobre niveis e terrazas, a súa traza constitúe un alarde tanto na súa estética como nas súas solucións técnicas constructivas e polo seu revolucionario concepto de arquitectura do poder.

A vida desta cidade-pazo foi breve, abandonouse no século XI e sufríu un expolio que durou séculos. Os materiais da cidade empregáronse para outros edificios de Córdoba e doutras urbes.

A Medina Azahara que hoxe contemplamos é froito de décadas de escavacións, consolidacións, reconstruccións e postas en valor, realizadas con distintos graos de acerto. Hoxe só podemos observar entre un 10 e un 30% do que en realidade foi.