O Templo de Hefesto ou Hefestión de Atenas (II): escultura

Debemos comezar lembrando a súa cronoloxía. A construción do templo comezou en 449 a.C., pero non foi acabado ata o ano 415 a.C., probablemente porque o acento fora posto na construción dos monumentos da Acrópole. O friso occidental foi terminado entre 445 e 440 a.C., mentres que o oriental, o frontón oeste e varias modificacións do interior do templo son  datables de 435 a 430 a.C. Ata a época da Paz de Nicias, de 421 a 415 a.C., non foi posta o teitume e erixidas as estatuas de culto. Foi inaugurado oficialmente en 416/415 a. C.

Friso  xónico.

As esculturas decorativas poñen de relevo o grao de mestura dos dous estilos,  dórico e  xónico na construción do templo. O  pronao e o  opistodomos foron decorados con  frisos  xónicos, en lugar dos máis típicos triglifos  dóricos, que xeralmente complementan ás esculturas nos frontóns e nas metopas (mestura de ordes seguramente inspirada no Partenón): o  friso oeste curto, entre as antas, por encima da fachada do opistodomos; ao leste, o friso prosegue por encima das galerías laterais ata as  columnatas exteriores.

O  friso leste, o do  pronao, mostra combates, interrompido por dous grupos simétricos de tres deidades sentadas sobre rocas. O grupo áchase virado cara á dereita, moi numeroso, diante. Hai dúas interpretacións posibles. Poderíase tratar dunha xigantomaquia (os xigantes son os únicos en principio en combater cos « roqueños»), pero é unha xigantomaquia estraña, posto que os deuses son espectadores. A outra interpretación é o  friso cortado por episodios sucesivos de Teseo loitando coas Palántidas en presenza dos deuses.

O  friso oeste representa a batalla dos centauros e dos lápitas. Non están presentes as mulleres lápitas nin os mobles que representan normalmente o banquete de voda de Pirítoo.

A reconstrución dos temas é dificultosa dada a natureza  fragmentaria dos restos  supérstites: unha antiga interpretación é a do nacemento de Erictonio no frontón este, e Heracles ante Tetis no oeste. Teorías ulteriores suxiren que o frontón oeste foi consagrado de novo á batalla entre os centauros e os lápitas, mentres que o frontón este representa a «deificación» de Héracles e a entrada do heroe no Monte Olimpo.

Metopas e  triglifos.

Só 18 das 68 metopas foron esculpidas, o resto estaban probablemente pintadas. As dez ao lado leste representan os doce traballos de  Heracles; as catro metopas orientais dos lados norte e sur describen as fazañas de Teseo.

Segundo Pausanias, o templo albergaba as estatuas en bronce de Atenea e de Hefesto. Unha inscrición contable menciona pagos, entre 421 e 415 a.C., por dúas estatuas de bronce, pero non precisa o nome do escultor. A tradición atribúeas a Alcámenes, pero non existen probas tanxibles.

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.

Poseidón, deus do cabo Artemisión

Bronce. 210 cm. Estilo severo, ca. 460 a.C. 

Dúbidas entre se é Zeus lanzando un raio ou Poseidón lanzando o seu tridente. Cando un viaxa, visita museos sempre ten a ilusión de atopar pequenos tesouros descoñecidos que incrementen a paixón pola arte pola historia. Tamén teño sempre a esperanza de que as expectativas sobre as obras que espera atopar véxanse superadas ao contemplalas. E de cando en vez iso acontece, como por exemplo ao atoparme co Poseidón do cabo Artesisión no Museo Nacional de Arqueoloxía de Atenas. Persoalmente gusto da súa harmónica composición, da perfección da representación do nu masculino así como da serena expresión do seu rostro. 

Deixo que a Wikipedia vos describa a obra. 

 "A escultura foi atopada en 1928 no fondo do mar preto do cabo Artemisio, preto de Histiaca, ao norte da illa de Eubea. Un dos brazos da estatua foi atopado dous anos antes, en 1926. A estatua viaxaba dentro dun barco datado entre fins do século I a. C. e comezos do século I. Tamén ía nese buque outra unha peza, O neno dacabalo. Na actualidade atópase no Museo Arqueolóxico Nacional de Atenas. 

A estatua foi datada polos expertos cara a 460 a. C., encadrada no estilo severo, período de transición entre o arcaísmo e o clasicismo. Abandonouse xa a frontalidad e o estatismo, propios de épocas pasadas, pero a figura séguese apoiando en ambos os pés, a pesar de que o dinamismo comeza a apuntarse. A obra representa a un deus no momento de lanzar coa man dereita un obxecto que se perdeu. O seu tamaño é maior do natural (2,10 m.), está espido e dando unha zancada. 

Discútese se o representado é Zeus lanzando un raio ou Poseidón lanzando o seu tridente. Argumentouse que a posición dos dedos da man, que está aberta, parece máis adecuada para soster un tridente mentres que un raio adoita ser representado asido coa man pechada. Con todo, a idea dun tridente arreboladizo resulta estraña e cando se tratou de reconstruír a estatua co posible tridente, a figura queda estragada.

A súa altura é a correspondente á escala habitual con que os gregos representaban aos deuses. Os homes, pola contra, adoitaban ser representados cunha altura duns 1,80 metros, como é o caso do Auriga de Delfos. A medida de 1,90 metros reservábase para a representación dos heroes. Con pouca seguridade, propúxose a autoría de Kalamis, cuxas obras se perderon e só se coñecen por copias e reproducións en moedas. Tamén foi asociada aos nomes de Onatas ou Mirón".

Para complementar a información aconséllovos o blog de Tom e Más arte aún.

Fotos: INICIARTE

Nike de Peonio en Olimpia

Vitoria ou Niké é unha escultura grega de mármore de Paros, cuxa autoría é atribuída por Pausanias ao escultor Peonio de Menda e fechada entre os anos 425 a. C. e 421 a. C., enmarcada, xa que logo, dentro do periodo clásico. Foi descuberta en 1875 durante as campañas de escavacións que dirixiron os alemáns por toda Grecia naqueles anos. Atópase no Museo Arqueolóxicode Olimpia.

Orixinalmente estaba situada diante do Templo de Zeus, en Olimpia, a uns 30 metros da súa esquina sureste. A parte conservada da escultura está esculpida dun só bloque de mármore de Paros, ten unha altura de 2,115 metros e coas ás despregadas, que se perderon na súa maior parte, debía medir case 3 metros. Estaba colocada sobre un pedestal triangular de 8,81 metros de alto formado á súa vez de 12 bloques tamén triangulares.

A imaxe representa á deusa Niké ou Vitoria descendendo á terra para agasallar aos vencedores cun ramo de oliveira que leva na súa man dereita, con ás despregadas e as roupas que se pegan ao seu corpo por efecto do vento e do seu movemento.

O escultor representa a unha nova deusa alada en toda a súa grandeza, no momento en que, baixando do ceo, chega á terra e pon o pé sobre un aguia, símbolo de Zeus. As ás e o, noutro tempo, himatión vermello, destruídos na actualidade, eran axitados polo vento cara atrás e cara arriba, dando así unha sensación de equilibrio e voo. O quitón da deusa está pegado sobre o corpo desvelando todos os detalles do corpo feminino. A Nike está apoiada na perna esquerda, lixeiramente adiantada, sobre un aguia. O rostro da deusa non se conserva, a causa da caída da estatua. Tamén falta parte das ás, do corpo, da vestimenta e as ás de metal do aguia.

Nunha das fiadas do pedestal os donantes gravaran unha inscripción: “os mesenios e os naupactios dedicaron como diezmo do botín de guerra a Zeus Olímpico”. Máis abaixo, con letra máis pequena, lemos: “realizouna Peonio de Mende, así como as acróteras do templo logo de concurso”.

Así coñecemos a causa do encargo desta singular obra. Os mesenios e os naupactios dedicárona a Zeus cando derrotaron ao exército máis forte da antigüidade, o dos lacedemonios. O acontecemento histórico ao que se refire a inscripción é a batalla do 421 a.C., do último ano da guerra de Arquidamo. Logo das batallas victoriosas, e 10% do botín de guerra, o chamado “diezmo”, dedicábase aos grandes santuarios. As estatuas con inscripcións que se conservaron son escasas e as inscripcións que nos chegaron son extraordinariamente importantes pola información que nos proporcionan. Na de Nike temos tamén a firma do artista, que xa sabe que creou unha obra de arte e a firma. Igualmente importante é a noticia de que Peonio esculpiu as acróteras do templo de Zeus logo dun concurso.

A Nike de Peonio é quizá a estatua máis viva da arte grega antiga. O gran escultor de Mende (Calcídica) logrou domar un enorme cubo de mármore, de 3 x 3 m. aproximadamente e crear unha figura alada única en beleza, movemento e vivacidade, dándolle unha atrevida inclinación cara adiante, de modo que ao mirala pódese pensar que nese momento acaba de baixar do ceo.

Texto procedende da Wikipedia e de Olimbía Vikatu. Olimpia. El emplazamiento arqueológico y los museos. Atenas, Ekdotiké, 2006.

Fotos de INICIARTE

Templo de Zeus en Olimpia: frontón occidental

Da aparente calma do frontón oriental, o artista lévanos, con asombrosa habilidade e maestría, ao frontón occidental, onde se representa outra batalla no seu punto culminante. Trátase da Centauromaquia, a loita entre os Centauros e os lapitas. Segundo o mito, Pirítoo, rei dos lapitas, habitantes da rexión de Pelión, celebraba a súa voda con Deidamía. Ao banquete nupcial estaban tamén invitados os seus medio irmán os Centauros, que tamén vivían nos montes do Pelión. Na festa, os Centauros, ebrios, transgredindo a sagrada institución da hospitalidade, intentan raptar ás mulleres dos lapitas, mentres que os lapitas apoian ás súas mulleres, tendo como resultado final un terrible enfrontamento que se desenvolve ante nós. 

Conxunto de lapitas varóns e femias e Centauros crean unha escena bélica irrepetible, chea de tensión, paixón e forza. No centro, o deus Apolo (de 3,10 metros de altura), presente, co atributo de deus da harmonía e da orde, cun dinámico movemento do seu brazo trata de impoñer a orde. Na súa man dereita levaba un arco. Está enmarcado por Pirítoo e por Teseo, o coñecido heroe ateniense, amigo de Pirítoo, que estaba invitado á voda.

Pirítoo ataca ao rei dos Centauros, Euritión, que secuestrou á noiva Deidamía. A loita vai descendendo cara aos dous extremos do frontón, onde dúas mulleres lapitas tombadas seguen o enfrontamento coa boca semiaberta polo pánico. A angustia e a tensión están reflectidas nos seus rostros. Das catro figuras femininas tombadas, tres era de mármore pentélico e foron substituídas no século IV a.C. (a primeira da esquerda) e no século I a.C. (as outras dúas), cando as iniciais foron destruídas por un terremoto.

Do conxunto destácase o de Euritión e Deidamía, no momento en que o rei dos Centauro rapta á noiva, mentres que esta, retorcendo o seu corpo, intenta liberase do seu erótico abrazo. As rudas caras dos Centauros cos seus rasos animais, que recordan máscaras teatrais, se contrapoñen cos belos rostros das mulleres e dos homes, co Eurión e o de Deidamía como punto culminante.

A tensión predomina por todas partes: nos rostros, nos movementos, na expresión das caras e nos corpos equinos dos Centauros, de tal xeito que se diría que se ve que corre impetuosamente o sangue polas venas inchadas pola sobreexcitación. O resultado deste enfrontamento será a vitoria dos lapitas: 

“Aquí, neste frontón, aprecias toda a escala da xerarquía: o deus, o home libre, a muller, o servo, a besta… O deus áchase no centro, en pé, sereno, dono e señor da súa forza. Ve a espantosa escena e non se altera -subordina a ira e a paixón, sen permanecer doutra banda indiferente- posto que alarga tranquilamente o brazo e dá a vitoria a quen lle gusta. Os lapitas, os homes, conservan tamén no posible inamovible o selo do home nos seus rostros -non berran, non son presas do pánico- son con todo home, non son deuses, e unha leve vibración nos beizos e unha engurran na fronte manifestan que sofren. As mulleres sofren moito máis -pero a súa dor mestúrase indecentemente cun sombrío pracer- Os Centauros, bestas, libertinos ebrios, abalánzanse sobre as mulleres e os mozos, oubean, morden, falta a mente para impoñer orde á súa forza e nobreza á súa paixón?... É extraordinario este momento no que os diferentes chanzos da vida, todos eles, conservan intacto o seu rostro. Neste momento fosilizado coexisten todos os elementos: a imperturbabilidade divina, a disciplina do home libre, a explosión da besta, a representación realista do servo”.

Quen describiu mellor que N. Kazantzakis o frontón occidental do templo?

Desde o punto de vista artístico, no frontón predominan as liñas curvas e oblicuas que son creadas polos grupos e que enmarcan os eixes centrais verticais de Apolo, Pirítoo e Teseo.

Os mitos de ambos frontones teñen un profundo sentido. A Enómao, trala ultraxe cometida ao matar aos pretendientes, chégalle a catarsis. Na Centauromaquia predomina o espírito humano sobre os elementos salvaxes da natureza, a vitoria dos gregos sobre os bárbaros.

Texto procedente de Olimbía Vikatu. Olimpia. El emplazamiento arqueológico y los museos. Atenas, Ekdotiké,  2006.

Fotografías de Iniciarte (febrero 2015)

Templo de Zeus en Olimpia: frontón oriental

Esta entrada serve como tarefa do curso "Ambientes personais de aprendizaxe e redes sociais na educación".

Antes de que leades o seguinte texto e vexades as fotos, gustaríame facer uns pequenos apuntamentos persoais:

                -As pezas están expostas nunha sa realmente grande, á altura da importancia histórico-artística do conxunto escultórico cunha iluminación magnífica.

                -As pezas están expostas á altura dos visitantes para que as podamos apreciar en toda a súa magnificencia.

Pero… Cando foron esculpidas estaban policromadas e foron deseñadas para estaren colocadas a varios metros de altura polo que non as estamos contemplando como cando foron feitas hai vintecinco séculos. Tamén gustaríame que as pezas puideran ser contempladas pola súa parte traseira, tal é como se pode facer no Museo Británico coas pezas dos frontóns do Partenón, para poder estudalas na súa complexidade.

Introdución

A principios do século V a.C. Clístenes instaurou a democracia en Atenas, e Grecia, trala dramática experiencia das Guerras Médicas,  fortaleceuse coas vitorias sobre os persas, que determinaron a traxectoria da nación grega e tamén da civilización occidental en xeral. Estes conmovedores acontecementos afectaron directamente á vida social, política, relixiosa e cultural dos gregos, que en diante afrontan a vida de forma diferente. Entón comeza, tamén para a arte, o período máis brillante de creación. A inmobilidade das figuras desaparece e o seu lugar ocúpao un movemento cheo de harmonia e vivacidade. O indiferente sorriso arcaico pérdese e os rostros adquiren unha expresión seria, sobria, que manifesta introversión e recollimento. A Época clásica temprana (480-450 a.C.), durante a cal aparecen estes cambios, é coñecida como o “estilo severo”, e constitúe o anuncio das obras mestras da Época clásica.

Na sala central do Museo de Olimpia alóxanse as mostras máis soberbias do estilo severo da arte grega: a decoración escultórica do templo de Zeus, que se realizou en dúas composicións de frontón compostas por 42 figuras, nunha ducia de metopas cos traballos de Heracles e nas gárgolas en forma de cabeza de león do tellado, todas elas talladas en mármore de Paros.

Frontón oriental

Para decorar o frontón oriental os eleos escolleron un mito local, a carreira de carros entre o rei de Pisa Enómao e o príncipe lidio Pélope. Trátase da única representación deste mito na gran plástica. A composición está constituída por 21 figuras, que cubrían a superficie do frontón triangular (de 26,39 metros de lonxitude e 3,47 metros de altura máxima). A representación narra o momento anterior ao comezo da formidable competición.

No centro, o señor do santuario e xuíz invisible, Zeus, levaba na man dereita un raio. Está rodeado polos personaxes centrais do mito, a parella Enómao-Estérope e Pélope-Hipodamía.

Á dereita de Zeus, Enómao, con casco, tiña unha lanza na man esquerda. Ao seu lado, a súa muller Estérope ten un brazo dobrado no peito e o outro quizá cara ao queixo, nun movemento que revela a súa angustia polo resultado da carreira. Diante dela, Mírtilo axeonllado, fillo de Hermes e auriga de Enómao, ou segundo outros palafrenero. Segue a cuadriga do rei de Pisa, da que se conservan os catro cabalos. Detrás destes, o auriga tomou o seu posto, listo para a saída. Segundo a opinión de certos estudosos esta figura pertence a Mírtilo. Despois hai un adiviño de xeonllos (quizais Clitio ou Amitaón) e no ángulo do frotón aparece indolentemente tombado Alfeo, o río sagrado de Olimpia.

Á esquerda de Zeus, o novo príncipe Pélope, con casco, levaba unha lanza na man dereita, escudo na esquerda e está representado espido, con corpo forte. Ao seu lado Hipodamía levanta coa man esquerda o peplo dórico, co coñecido e característico movemento da escena nupcial do “desvelamiento”. Diante está, de xeonllos, a súa sirvinta.

Seguen os catro cabalos da cuadriga de Pélope e, detrás destes, a asombrosa figura dun ancián que mira, cara ao centro, aos protagonistas do mito. 

Trátase de Iamos, ou de Amitaón, ou de Clitio, o ancián adiviño do santuario. A súa expresión, chea de recollimento, xorde da súa capacidade adivinatoria que lle permite coñecer que esta vez vencerá o mozo e non o seu rei. Coa man esquerda apoiábase nun bastón mentres que coa dereita sostense a cabeza. O artista reproduce o envellecido corpo e o inquedo rostro, coa fronte engurrada, de forma singular.

A continuación vén a figura dun mozo que, axeonllado, mira cara aos espectadores xogando co dedo do pé. No ángulo do frontón, a figura tombada pertence a Cládeo, o outro río de Olimpia.

Toda a composición estaba acentuada con ricas cores que non se conservaron e completábase co armamento de bronce dos heroes e os carros, tamén de bronce, dos que tiraban os cabalos.

Trátase, quizais, da composición máis completa, iconográficamente falando, da arte grega, con todas as persoas do mito presentes. O artista realmente creou unha gran obra, pois coas 21 figuras logrou reflectir do mellor xeito os preparativos do duelo entre Pélope e Enómao e, ao mesmo tempo, situar ao espectador no mito tanto espacial como temporalmente. Ao representar aos dous ríos sagrados nos ángulos do frontón, manifesta que o comezo da competición ten lugar en Olimpia, que se atopa entre ambos. Cando representa ao auriga detrás do carro de Enómao quere dicir que en breve vaise a dar a saída da terrible carreira. A expresión adusta dos rostros e as figuras inmóbiles dos protagonistas reflicten a angustia, a ansiedade e a inquietude polo dramático final.

A disposición das figuras no frontón foi obxecto de larguísimos estudos e discusións entre os investigadores. Na presente exposición colocáronse de acordo coa posición en que se atoparon diante do templo e as dimensións das mesmas. Segue existindo certa controversia sobre a posición das dúas parellas, de Enómao-Estérope e Pélope-Hipodamía, á esquerda ou a dereita de Zeus, e en canto á identificación das dúas divinidades fluviales.

A composición é unha obra mestra tamén desde o punto de vista artístico. O seu creador, asimilando as investigacións dos séculos anteriores, enmarca de modo excepcional as figuras no esquema triangular do frontón, onde predominan os eixes verticais e horizontales que crean as figuras ergueitas, arrodilladas e tombadas.

No recuncho da esquerda exponse un fragmento da inscripción dos lacedemonios, que se cita no escudo de ouro que dedicaron ao templo logo da súa vitoria en Tanagra (457 a.C.) sobre os atenienses, os argivos e os xonios.

Texto procedente de Olimbía Vikatu. Olimpia. El emplazamiento arqueológico y los museos. Atenas, Ekdotiké, 2006.

Máis información na Wikipedia, en Artehistoria e na UDC.  

Fotografías de Iniciarte (febrero 2015)

Auriga de Delfos

A estatua de bronce do Auriga é a peza máis importante do Museo de Delfos. Procede dun carro de grandes dimensións, ofrenda de Polízelos pola súa vitoria na carreira de carros durante os Xogos Píticos do 474 a.C. De acordo coa opinión máis estendida, sobre o carro estaría tamén a estatua de Polízelos que se perdeu. O Auriga quedou sepultado na terra tralo terremoto do 373 a.C. e foi descuberto en 1896 na zona do muro de contención.

É unha obra impresionante que pertence ao estilo severo de principios do s. V a.C. O escultor do Auriga, segundo certa opinión Pitágoras de Samos- conseguiu dar alento á súa creación e ao mesmo tempo unha interioridade á súa expresión e movemento.

O condutor do carro vencedor, vestido co longo quitón de competición e coroado por unha cinta, expresa contenidamente o seu triunfo a través da súa mirada fixa, chea de convinción.

Os pés están cravados sobre o carro, tal e como o require a concentración na carreira, e o tronco firme, cunha lixeira inclinación que suxire o movemento, mentres que nos brazos, que levan as rendas dos cabalos, as venas están inchadas pola tensión do momento.

O globo dos ollos é de esmalte e os beizos de láminas avermelladas de bronce.

O Auriga é unha das escasas estatuas de bronce orixinais da época clásica que se conservaron ata os nosos días e proporciónanos unha imaxe certa da calidade das ofrendas nos antigos santuarios gregos.

Texto procedente de : Delfos. O sitio arqueológico e o museo. Atenas, Xaitali. 2008

Da Wikipedia podemos engadir o seguinte:

A figura formaba parte dun grupo máis amplo, do que só quedan fragmentos de catro ou seis cabalos e un pequeno escravo que se situaría ante eles. De tamaño natural, a figura ten unha altura de 1,80 metros. O grupo estaría formado seguramente polo auriga que sostén as rendas da cuadriga, os catro ou seis animais, un guerreiro detrás del, ademais dun mozo de cuadra. A escultura está fundida en varias pezas separadas e soldadas posteriormente, tal e como era costume en representacións que incluían un número importante de figuras.

O rostro (…) mantén un xesto sereno no que desapareceu o sorriso (propio tamén do periodo arcaico), para dar paso a unha expresión centrada, que destaca nunhas faccións xeometrizadas, pero cunha forte "carnosidade" nos elementos propios do rostro.

Fotos: Iniciarte

Cefisódoto e a escultura grega do século IV a.C.

Loxicamente a arte de inicios do século IV a.C. é unha continuación da anterior. Deste xeito, os rostros das esculturas seguen uns parámetros semellantes coa mesma expresión serea, as posturas gardan o equilibro relaxado e as vestimentas continúanse facendo con transparencias, combinando tamén os pregues máis pesados.

Como escultores máis sobranceiros dos primeiros anos deste século IV cabería citar a Hectóridas, Timoteo ou a Trasimedes que traballaron en Epidauro, no templo de Asclepio.

Pero tamén neste anos iniciais imos podendo observar algunhas leves modificación artísticas, probablemente relacionadas coas penalidades producidas pola guerra do Peloponeso (431-404 a.C.) e a influencia de poetas e filósofos como Eurípedes, Sócrates e os sofistas que ían transformado o xeito de pensar da cidadanía. Así irase pasando do antigo ideal despersonalizado á busca do carácter individual, máis humanizado. As expresións dos rostros amosarán unha suavidade melancólica, emocionada; as actitudes tórnanse máis tortuosas e o drapeado represéntase con maior naturalismo, sen esaxeradas transparencias nin contrastes violentos.

Cefisódoto. Irene e Plutón. Glyptothek de Múnic. Copia romana

Probablemente quen entendeu os cambios que se estaban a producir foi Cefisódoto o Vello, artista moi ben relacionado cos ambientes políticos de Atenas, entre outras cousas porque a súa irmá casara cun importante persoeiro do momento, Foción.

Cefisódoto recibiu o primeiro gran encargo do que se teñen novas tras a guerra do Peloponeso por parte de Atenas, a alegoría da paz con Esparta. Xa Pausanias (IX, 16, I) alude a esta obra como unha estatua de Irene (a Paz) cun neno (Pluto ou Plutón) que representaba a Abundancia no seu colo. Hoxe consérvanse varias copias romanas desta peza sendo a máis completa a de Múnic.

Con esta representación da Paz como nai da Abundancia, iníciase o denominado Segundo Clasicismo

Tras estes primeiros anos do século IV xurdirán grandes escultores que dominaran a arte  do mesmo xeito que Fideas e Policleto fixérono no V: Praxíteles de Atenas, Escopas de Paros e Lisipo de Siquión.

A maxestosa dona érguese coma unha matrona clásica cunha vestimenta que lembra Fideas xa que os seus amplo e pesado pregues abandonan o denostado estilo postfidíaco. Mesmo o emprego do peplo, prensa que xa non se empregaba, pode semellar un desexo de retornar ás vellas tradicións. Mais tamén temos xa síntomas dunha nova arte: a douzura da deusa ao mirar ao neno, o contacto psicolóxico coas miradas, o abandono do neno da representación dun adulto de reducido tamaño…

É importante sinalar que esta obra probablemente sexa a primeira gran composición alegórica da estatuaria grega, xa que expresa unha idea abstracta (“a paz como orixe das riquezas¨), algo ata agora non realizado a non ser nalgunha peza cerámica.

A introdución do sentimento e dun certo realismo ao tempo que se conservan os ideas clásicos, pode ser a gran achega de Cefisódoto. Estas características estarían chamadas a ter un grande éxito en Atenas nas seguintes centurias.

Información procedente de Artehistoria e Gisela M.A. Richter. El Arte Griego. Barcelona, Destino, 1980.

Templo de Zeus en Olimpia (e II): a escultura

Como era habitual todo o traballo escultórico concentrábase nos frontóns, na estatua da naos a quen se dedicaba o templo, nas metopas, frisos se os houbese así como entras pezas menores.

Os máis rechamante deste templo foi a gran estatuta de Zeus. Para a súa realización foi chamado o escultor ateniense Fideas, quen, cónta Pausanias, escribiu na base da escultura: “Fíxome Fideas o ateniense, fillo de Charmides”. Zeus foi representado sentado a pesar do cal medía uns 12 metros pois se dicía que se se puxese de pé sairía polo tellado do templo. A estauta estaba feita con ouro, marfil e outros materiais preciosos (criselefantina). O nucleo sobre o que se aplicarían os materiais preciosos debería ser de madeira. O pedestal era de mármore escuro de Eleusis, e a súa anchura era mesma que tiña a nave central. Da estatua non se conservou nada. A súa reconstrución baséase, por unha banda, na detallada descrición de Pausanias, e por outra, en moedas de élide do século I d.C., que representan nunha cara a cabeza do deus, e na outra, a estatua. Zeus, sentado no seu trono, levaba un manto que lle deixaba ao descuberto o peito e cubríalle a parte inferior do corpo. Na cabeza levaba unha coroa de rama de oliveira. Na man esquerda sostiña o cetro cun aguia na punta, e na palma dereita tiña pousada unha Vitoria. O trono estaba decorado con representacións mitolóxicas pintadas e en relevos.

Zeus olímpico

A estatua non se construíu ao mesmo tempo que o templo, senón uns 20 anos despois. Probablemente a súa colocación no interior do templo representaría dificultades por mor do seu tamaño. Parece lóxico pensar que se requiriría un lugar especial para a súa creación. Para iso construíuse un taller especial ao oeste do templo, que tiña as mesmas dimensións da naos. Nos espazos auxiliares descubríronse, durante as escavacións, ferramentas, matrices de arxila, xoias de cristal, anacos de marfil. Entre as vasillas que se atoparon, o achado máis impresionante é un pequeno vaso negro, que ten gravado na parte inferior “Son de Fideas”. A pregunta é se a estutua de Zeus é anterior ou posterior á estatua de ouro e marfil de Atenea Parthenos que construíu Fideas para o Partenón e que se inaugurou no ano 438 a.C. Estes recipientes fan supor que o Zeus é posterior á Atenea, ao redor do 430 a.C.

 Vaso de Fideas

A decoración dos frontóns estaba realizada con esculturas de mármore. No frontón oriental representábase o mito local de Enómao e Pelópe, en concreto, o momento da partición da carreira de carros, que a un lle custou a vida e ao outro a vitoria, xunto con Hipodamia e a soberanía na rexión. O lugar central ocupábao Zeus, á súa dereita e esquerda aparecían as dúas parellas, Enómao e a súa esposa, Esterope, e Pélope con Hipodamia. Seguían os carros e os axudantes. Nas dúas esquinas aparecían as figuras alegóricas tendidas dos ríos Alfeo e Cladeo. Erroneamente Pausanias atribiui este frontón a Peonio.

Frontón oriental

No frontón occidental representábase o mito grego da Centauromaquia, é dicir, o enfrontamento entre lapitas e centauros durante a voda de Pirítoo. No centro estaba Apolo, o deus da luz e a orde, quen fai un xesto característico coa man dereita. Aos seus lados loitan os lapitas e os centauros, que xa capturaran ás mulleres. Os lapitas representaban a o orde olímpica civilizada, mentres que os centauros serían a natureza primitiva. Nas esquinas, dúas figuras observan os acontecementos. 

 Frontón occidental

Ambos os frontóns conservábanse no Museo deOlimpia.

Na parte superior da cornixa atopábase o cimacio, con adornos florais pintados e as tres esquinas estaban decoradas con acróteras. As acróteras centrais eran Vitorias de ouro do escultor Peonio, mentres que as laterals eras tres caldeiras con trípode de ouro.

Agás a obra de Fideas, todo o restante conxunto escultórico pertence ao chamado estilo severo mais cunhas características comúns polo que ás veces refirense aos seus autores como o “Mestre de Olimpia”.

Bibliografía: Ismini Trianti e Panos Valavanis. Olimpia y los juegos olímpicos. Atenas, 2009.