O Arco de Adriano de Atenas

O Arco de Adriano ás veces denominado Porta de Adriano, é un arco monumental similar, nalgúns aspectos, a un arco de triunfo romano. Sitúase nunha antiga estrada que une o centro da antiga Atenas ao complexo de estruturas situado á beira oriental da cidade, incluíndo o Templo de Zeus Olímpico. Expúxose a hipótese de que o arco se construíse para celebrar o adventus do emperador romano  Adriano. Descoñécese quen encargou a construción e hai dúbidas sobre as inscricións que refiren a Teseo e Adriano como fundadores de Atenas, e sobre se servía para dividir a cidade en dous partes. O arco sitúase a 325 metros da Acrópole. Foi edificado en entre os anos 131 e 132.

Material e deseño

Está construído de mármore do Monte Pentélico, situado 18,2 km ao nordés do arco. Este mármore empregouse tamén no Partenón e outras construcións atenienses, aínda que a súa calidade pode variar, por exemplo o mármore usado para o arco é de menor calidade que o utilizado en mellores edificios. O arco foi construído sen cemento ou morteiro, utilizando só mármore sólido e abrazadeiras para unir os perpiaños.

  

O arco mide de 18 metros de ancho de altura e 13,5 x e 2,3 metros de profundidade. O seu deseño é totalmente simétrico de diante a atrás e de lado a lado. A luz do arco do nivel inferior é de 6,5 metros de ancho e está sostido por  pilastras de capiteis corintios. No superior, outros alicerces similares colocáronse nas esquinas da parte baixa. O espazo entre as  pilastras exteriores e a porta en arco encheuse con pedras cadradas con bordos elaborados para destacar o deseño. Cada lado do paso central decorouse cunha columna corintia de base elevada rectangular, proxectándose do centro da parede. O nivel máis baixo foi coroado cun  arquitrabe xónico cuberto con  dentículos e un geison saínte.

O nivel superior do arco (o ático) componse dunha serie de columnas corintias e pilastras que dividen o espazo en tres aperturas rectangulares. Cada unha das aperturas laterais está coroada por un  arquitrabe xónico con dentículos e un geison igual que o nivel inferior. A apertura central, está flanqueada por antae con medias columnas corintias que sosteñen un frontón triangular, que descansa sobre dos  dentículos, geison e cima que se unen ás das dúas ás. No alto do frontón, houbo unha acrotera vexetal. A apertura central do nivel superior pechábase inicialmente por unha delgada pantalla de pedra duns 7 cm de grosor. Só as ranuras para a súa montaxe consérvanse actualmente. O deseño deste  edículo do nivel superior é similar á arquitectura da fachada do escenario dos teatros antigos e evoca  edículos de segundo estilo de pintura  pompeana.

Unha rápida comparación deste arco con outros arcos de triunfo romanos mellor conservados, mostra as diferenzas de deseño entre estruturas. O número de aperturas  arqueadas do nivel inferior dos arcos triunfais romanos era variable, así como a presenza dunha historia conmemorativa secundaria ao longo do eixo lonxitudinal da estrutura. Os arcos triunfais romanos adoitan ter un ático, un  coronamento enorme e sólido no nivel superior, a miúdo cheo de inscricións de dedicatorias e decoración escultórica. Doutra banda, os arcos de medio punto na parte superior en xeral tiñan estatuas de bronce ou de pedra, a miúdo cuadrigas ou similares. Como sinala Willers, o deseño do arco de Adriano ten un nivel superior moi sofisticado, que non permitiría a adición de ornamentos pesados, como estatuas, na parte superior do ático.

Decoración escultórica

Propúxose que había estatuas situadas á parte superior do nivel inferior, unha a cada lado do  edículo, no nivel superior, como era habitual neste tipo de arquitectura. Teseo e Adriano son os candidatos con maior posibilidades para estas dúas estatuas, a xulgar polas inscricións. Ward- Perkins propuxo a idea que a parte superior albergaba numerosas estatuas, colocadas sobre das columnas corintias que sobresaían do nivel inferior. En oposición a esta proposta, Willers di que non hai evidencia deste tipo de instalación na parte superior da planta baixa, e que a pedra está moi pouco traballada na parte superior para que se poidan poñer estatuas. A pesar de que Willers fixo un excelente estudo sobre o nivel inferior do arco, non se lle permitiu estudar tamén o nivel máis alto, de forma que as súas declaracións sobre o nivel superior baséanse en plans e as medicións anteriores publicadas con anterioridade. Unha investigación completa do monumento, quizais coa escavación limitada das fundacións como Willers suxire, falta aínda por facer.

Inscricións e localización

Hai dúas inscricións gravadas no  arquitrabe do nivel inferior centradas a cada lado da apertura central. Mirando á Acrópole, en pártea noroeste a inscrición reza:

ΑΙΔ' ΕIΣΙΝ ΑΘΗΝΑΙ ΘΗΣΕΩΣ Η ΠΡΙΝ ΠΟΛΙΣ (Esta é Atenas, a antiga cidade de  Teseo).

Na do custado sueste, mirando ao  Olimpeión lese:

ΑΙΔ' ΕIΣΙΝ ΑΔΡΙΑΝΟΥ ΚΟΥΧI ΘΗΣΕΩΣ ΠΟΛΙΣ (Esta é a cidade de  Adriano, e non de  Teseo).

Un antigo escolio nun manuscrito de Elio Aristides afirma que o emperador Adriano, ao ampliar a muralla da cidade, escribiu no límite entre a nova e as vella áreas unha dobre inscrición que coincide co sentido, pero non as palabras exactas das inscricións no arco. Sobre a base dunha lectura combinada das inscricións arco- escolio, inicialmente aceptouse que o arco estaría na muralla de Temístocles marcando a división entre a cidade vella de Teseo e a nova de  Adriano.

Segundo esta hipótese, a segunda entrada refírese a unha nova sección urbana ao leste de Atenas, fundada por Adriano e, para maior comodidade, esta área denomínase Adrianópolis en estudos posteriores. Crese que esta nova área da cidade erixiuse durante a  pax romana.

Adams propuxo que, no canto de dividir Atenas nunha antiga cidade de Teseo e unha cidade nova de Adriano (Adrianopolis), as inscricións sinalarían unha refundación de toda a cidade polo emperador. Segundo esta idea, as inscricións teríanse que ler como: Isto é Atenas, a que foi a cidade de Teseo; esta é a cidade de Adriano, e non de  Teseo.

Adams cuestionou tamén a idea de que o arco seguía a liña da muralla de Temístocles, hipótese que foi amplamente aceptada en xeral. Cando se escavou unha porta da muralla de Temístocles a uns 140 metros ao leste do arco, a cuestión resolveuse. Stuart e Revett, que realizaron o primeiro e máis completo (e único) estudo de arquitectura sobre o arco entre 1751-1753, quedaron perplexos polo feito de que o arco non está aliñado co Templo de Zeus Olímpico, a pesar do feito que está a 20 metros do muro peribolos (muro de separación) deste complexo. As escavacións feitas desde entón demostraron que o arco se aliña cunha antiga rúa que ía polo mesmo lugar que a moderna rúa de Lysikrates. O arco enfronta co Monumento de  Lisícrates, situado 207 metros ao noroeste ao longo da mesma rúa.

Conservación

No momento en que se analizou  arquitectónicamente por Stuart e Revett a mediados do século XVIII, a base do arco só estaba enterrada baixo terra preto dun metro. Tendo en conta que nunca estivo protexido soterrado nos seus case 19 séculos de existencia, o arco conservouse en condicións extraordinarias. A pesar de perder as columnas da planta baixa, o arco consérvase en toda a súa altura, e domina a actual Avenia Amalias. Nas últimas décadas, a contaminación atmosférica danou o monumento. Hai gran decooración da pedra e degradación das inscricións.

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.

A Corinto Antiga (VI): O Museo

 O Museo Arqueolóxico da Antiga Corinto, situado na Antiga  Corinto, na rexión do  Peloponeso, é un dos museos de Grecia.

Historia do museo

O edificio do museo foi construído entre 1931 e 1932 baixo o patrocinio da Escola Estadounidense de Estudos Clásicos. Posteriormente, entre 1950 e 1953, engadiuse unha nova á ao museo. En 1990 sufriu un importante roubo de 285 pezas, pero a maioría foron recuperadas en Estados Unidos case unha década despois e devoltas ao museo en 2001. A partir de 2007 iniciouse un novo proceso de renovación de parte das exposicións do museo que se completou en 2016.

Coleccións

O museo contén unha colección de obxectos procedentes de xacementos arqueolóxicos da zona da Antiga Corinto de períodos comprendidos entre a prehistoria e a época  bizantina.

Da prehistoria pódense atopar obxectos procedentes do outeiro de  Koraku, en Corinto; do outeiro de Ziguries; da Antiga Corinto e de Goniá.

Outra sala expón os obxectos de épocas comprendidas entre o período xeométrico e o período  helenístico.

Por outra banda están os achados de época romana,  bizantina e da época na que Corinto estivo baixo dominio dos francos.

Tamén se poden achar restos do santuario de Asclepio e outros obxectos procedentes de tumbas dos primeiros cristiáns.

Bisturís do santurio de Asclepio

Diversas partes do corpo (pernas, peitos, penes, brazos) entregados como ofrendas no santuario de Asclepio

O patio do museo acolle unha colección de estatuas de época romana, así como elementos arquitectónicos de diversos edificios —entre eles os dunha antiga sinagoga xudea— e inscricións  epigráficas gregas e romanas.

Resto arqueolóxicos romanos

Entre os obxectos expostos destacados atópanse dous kuros procedentes da cova de Klenia, preto da antiga Tenea, o «sartego de Jiliomodi», a estatua chamada «león de Koraku», que formaba parte dun monumento funerario e unha  Esfinge de época arcaica.

Kuros de Klenia

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.

A Corinto Antiga (III): O Templo de Apolo

 

Ata o último decenio do século XIX, o único e importante monumento que se levantaba na praza, aos pés do Acrocorinto, era en realidade un monumento arcaico: un templo  dórico de grandes columnas monolíticas, actualmente identificado co templo de Apolo.

A súa datación xa está confirmada en torno ao 540 a. C., por algúns fragmentos de cerámica atopada entre os desperdicios acumulados ao facer os bloques.

O templo de Apolo, erguido sobre unha altura que dominaba o ágora, era de grandes dimensións, 21,5 por 53,8 metros, e  períptero, é dicir, rodeado dunha fila de columnas, seis nos lados curtos, 15 nos longos.

Cada columna era dun só bloque e tiña 7,2  metros de altura. No interior da  columnata abríase a naves, precedida dunha pronao e seguida do opistodomos, con dúas columnas cada un, entre as antas, e unha dobre cella, cuxa cuberta viña sostida por dúas filas de columnas.

O refinamento e o impoñente da construción veñen evidenciados polo uso das correccións ópticas, que aparecen por primeira vez nun templo grego, curvando cara arriba o estilóbato, tanto nos flancos como na fronte.

A exploración da zona demostrou igualmente que no mesmo lugar levantouse antes un templo aínda máis arcaico, do século VII a. C.

O primeiro en lembralo é Ciriaco de Pizzicolli dei Ancona, famoso navegante, anticuario e humanista que visitou Corinto en 1436: «Entre moitas ruínas dispersas -escribe en latín- tan só permanecen intactas dez enormes columnas do templo de Juno Corintia cos seus grandes  arquitrabes: as columnas teñen un diámetro de sete palmos (1,55 metros), os arquitrabes, unha lonxitude de dezaseis palmos (3,54 metros)»

En realidade o número das columnas entón en pé era maior de dez, probablemente trece, como resulta dun engadido do mesmo tempo de Ciriaco. O templo foi datado, pola cerámica achada, cara ao 540 a. C., aínda que fora erixido sobre un templo anterior. Consérvanse en pé sete columnas do mesmo.

Na descrición dunha xornada de viaxe contida no Códice Ambrosiano, atribuída a un tal Domenicus Brixianus e datada en torno ao 1470, dise ademais:  «En  Corinto, cara ao golfo de Patras, había edificios antigos, muros grosos de pedras cadradas. Quedan agora en pé unhas doce ou catorce columnas de mármore e bastante grandes, colocadas a escuadra».

Un monumento tan grande, o templo grego máis grande do Peloponeso, non podía escapar á atención dos diversos viaxeiros que visitaron Grecia nos séculos seguintes. Le Sieur Du Loir, que estivo en Corinto antes de 1654, e mesmo Jacques Spon e George Wheler, que a visitaron en 1676, atoparon un templo con doce columnas en pé (once do peristilo máis unha columna illada na zona do opistodomos).

Julien David Le Roy, que a viu pouco despois, probablemente esaxera cando debuxa o templo con catorce columnas (trece máis unha). Cando J. Stuart visitou o edificio en 1776, engadíronse pequenas habitacións turcas, pero aínda permanecían en pé once columnas do peristilo e unha máis illada.

A. Blouet, con todo, que visitou Corinto en 1828,só viu en pé sete columnas do peristilo, as que permanecen hoxe. Aquela illada ou fora demolida ou se esborrallou antes de 1875. As outras catro foran reducidas a fragmentos polo gobernador turco antes de 1818 para construír unha casa.

William Martin Leake, a quen se debe importantes publicacións sobre monumentos de Grecia, é o primeiro que o sitúa temporalmente na metade do século VII a. C. e que o identifica, aínda que erroneamente, co templo lembrado por Pausanias, de Atenea Calinítide, a deusa que proporcionara a Belerofonte o cabalo Pegaso, despois de que ela domárao e posto un freo.

O primeiro estudo científico do monumento débese ao soado arquitecto e arqueólogo alemán Wilhelm Dörpfeld en 1886. Clarificou parcialmente a planimetría e a forma do templo, examinou as restauracións da época romana, e atribuíuno, dado que a cella estaba dividida en dúas, a dúas divindades, coa exclusión de Atenea Calinítide.

Dez anos despois, a Escola Americana de estudos clásicos de Atenas iniciou a escavación do templo, dirixida por R. B. Richardson. A área foi completamente explorada entre 1896 e 1901, e tras a primeira campaña Richardson podía xa propoñer a identificación do templo como o de Apolo, identificación que actualmente se considera certa, tomando como base a descrición de  Pausanias e aos monumentos veciños, como a fonte de  Glauce e o teatro romano.

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.

A Corinto Antiga (I)

Na miña segunda visita a Grecia conseguín levar aos meus acompañantes ata a antiga cidade de Corinto moi preto do famoso Canal.

Corinto ou Korinto (en grego: Κόρινθος, Kórinthos) foi unha cidade-estado (pole) situada no istmo de Corinto, a estreita franxa de terra que une o Peloponeso coa Grecia continental, a medio camiño entre Atenas e Esparta. A cidade moderna de Corinto atópase a aproximadamente 5 quilómetros ao nordés das ruínas antigas. Desde 1896, as escavacións arqueolóxicas sistemáticas de Corinto levadas a cabo pola American School of Classical Studies at Athens revelaron grandes partes da cidade antiga e investigacións recentes dirixidas polo Ministerio de Cultura grego ilustraron importantes facetas novas sobre a Antigüidade.

Segundo a mitoloxía grega, a Antiga Corinto foi fundada co nome de Éfira por Sísifo, quen foi o seu primeiro rei, e cos seus sucesores (inicialmente os seus fillos Glauco e Ornitión) fíxose unha cidade especialmente próspera e poderosa. Ornitión continuou a dinastía ata o seu derrocamento polos  dorios.

Corinto foi durante longo tempo uno dos centros máis importantes da antigüidade debido á súa posición estratéxica. Con todo, os romanos, quen arrasou a cidade no ano 146 a. C., reconstruírona e converteron en capital da provincia de Acaia un século máis tarde. Mesmo estudaron a posibilidade de abrir unha canle que unise os mares Exeo e Xónico, tal e como hoxe coñecémolo.

Cara ao século VII a. C. Corinto converteuse nun Estado unificado. Nesta época construíronse grandes edificios públicos e monumentos ademais de fundar moitas cidades: Molicria,  Siracusa (cara ao 734 a. C.), Córcira (cara ao 733 a. C.) e outras.

Acrocorinto

Desde o século VII a. C. Corinto emerxeu como unha gran cidade grega, grazas ao comercio marítimo e o desenvolvemento da súa industria cerámica. Segundo Tucídides os corintios, no século VII a. C, foron os primeiros en ocuparse das construcións navais con técnicas moi semellantes ás da época en que el escribiu. Segundo el, o armador corintio Aminocles inventaría o trirreme. Foi unha das primeiras cidades gregas en utilizar a moeda. Estas eran moi importantes debido á actividade principal da cidade. As primeiras delas foron acuñadas no século VII a. C.

Durante a época clásica (no século V a. C. Corinto tiña unha poboación libre de entre 46.000 e 51.000 habitantes e unha poboación total, incluíndo escravos, de entre 66.000 e 73.000),  Corinto foi alternando as súas alianzas entre Esparta e Atenas. Posteriormente foi declarada cidade libre polos romanos e unida á liga Aquea outra vez. Unha guarnición romana estableceuse no Acrocorinto. Corinto foi despois capital da liga e foi alí onde os embaixadores romanos foron maltratados o que provocou o ultimato do Senado Romano á liga. Derrotada esta, o cónsul romano Lucio Mumio entrou en Corinto sen oposición e vingouse da cidade e os seus habitantes: os homes foron executados e as mulleres e os nenos foron vendidos como escravos; as obras de arte foron levadas a Roma e a cidade foi saqueada e destruída (146 a. C.) Continuou despoada e destruída uns cen anos e o seu territorio foi entregado a Sición ou foi feito ager público. O comercio trasladouse a Delos.

Re-creación do foro romano de Corinto

Período romano

No ano 46 a. C., Xulio César, decidiu reconstruír a cidade e enviou unha colonia de veteranos e homes libres. A cidade recuperouse (44 a. C.) e cando Pablo de Tarso visitouna no século I, era unha cidade importante, capital da provincia de Acaia, e residencia do  procónsul de Acaia Junius Gallio. Pablo de Tarso fundou un grupo cristián o ano 50, ao cal dirixiu as súas epístolas. No século II, foi visitada por Pausanias e tiña numerosos edificios. Continuou sendo a capital da provincia romana de Acaia durante todo o Imperio romano. En 395 foi saqueada por Alarico I e en 521 foi destruída por un terremoto.

Corinto caracterizouse pola difusión da arte. Pinturas, esculturas de mármore e bronce, e as famosas xerras de  terracota estiveron entre as obras que se producían. Tamén foi unha cidade onde se desenvolveu a poesía, pero en cambio non hai noticias sobre os seus oradores.

Templo de Apolo

Os corintios tiñan predicamento de seren sexualmente liberais, aos que contribuía o feito de ter un porto cun gran tránsito de mercadorías, e por tanto, con gran afluencia de mariñeiros de moitos lugares. No santuario de Afrodita, sito no Acrocorinto, practicábase a prostitución sacra, e tiña máis dun milleiro de heteras escravas.

O emperador romano Adriano embeleceuna alcanzando gran prosperidade.

Pero tanta opulencia atraeu a outros pobos para saquear as súas riquezas. Estes pobos foron os  hérulos no século III, os  visigodos no século IV e no VIII os  eslavos.

Desde a Idade Media ata o terremoto de 1858

Polo demais, seguiu a sorte do resto de Grecia e por tanto pertenceu sucesivamente aos emperadores bizantinos de Constantinopla. Foi conquistada polos francos en 1205, logo polos venecianos e en 1459 polos otománs.

Un gran terremoto en 1858 provocou a destrución da antiga cidade e a súa reconstrución varios quilómetros ao norte, xunto ao mar.

No patio do Museo de Corinto

Restos arqueolóxicos

Entre os restos arqueolóxicos que se conservan no xacemento arqueolóxico destacan as sete columnas que quedan en pé do templo de Apolo que Pausanias situaba na rúa que partía do  agora e ía ata Sición. Tamén se achan restos destacados da fonte Pirene, da fonte Glauce, do templo de Asclepio, do ágora romana, do  odeón, do teatro, do anfiteatro romano, e do chamado templo E, un templo romano que Pausanias dixo que fora dedicado a Octavia, a irmá de Augusto. Así mesmo hai restos do diolkos, unha calzada usada para o transporte de embarcacións a través do istmo.

Fonte Pirene

No acrocorinto consérvanse murallas de diversas épocas, aínda que predominan as de época bizantina que deberon levantarse no século X. No cume áchanse restos de numerosos edificios que inclúen igrexas bizantinas, torres venecianas e mesquitas turcas.

Texto: Wikipedia.

Fotos: Iniciarte.