Igrexa de santa María de Gomariz (Leiro, Ourense)

Coñecín esta fermosura de igrexa alá polo 2012 despois de participar nunha media maratona polo Ribeiro. E xa dende entón ficara con gañas de volver parar para tirar unhas fotos. O texto que poño é un resume adaptado de IMF publicado en Románico dixital.

 Ao norte de Leiro, cabeza do municipio, e unha vez cruzada a ponte medieval sobre o río Avia, nun alto que aínda se coñece como o Priorado, atópase a igrexa de Santa María de Gomariz.

A primeira cita documental sobre o lugar data do século X. En 928 aparece citado Gumariz nunha doazón que fixeron os condes Álvaro e Sabita ao mosteiro de San Clodio. Ao longo do século XII repítense as mencións a Gomariz, neste caso en varias doazóns realizadas aos mosteiros de Toxosoutos e San Martiño Pinario.

Por todo o visto, e tendo en conta os recursos expostos na execución do templo de Santa Mariña de Gomariz, así como a filiación co mosteiro de San Xusto de Toxosoutos (desde 1138 ata a bula de 1475), e as vinculacións estilísticas a formas mateanas proviñentes da catedral ourensá, ou as provenientes de Oseira, como os trazos dos vans no interior da nave, a cronoloxía en que debeu realizarse esta igrexa debe encadrarse nos anos en torno ao 1200, principios do século XII.

É unha igrexa pequena, que repite o esquema de nave e cabeceira únicas e cuadrangulares tan habitual no románico rural galego. Pouco modificada, só a sancristía perturba a antiga fábrica de perpiaños isodómicos, de boa execución, sobre zócalo, visible leste no lado meridional e oculto no setentrional debido á elevación do terreo. Nos lenzos laterais destaca a nudez que os configura, desvanecendo os escasos vans –dous no lado meridional, un no setentrional, que se desprazan do centro da nave para situarse cara aos laterais– que, por estreitos, case pasan desapercibidos. Estes configúranse como saeteiras, con arco de medio punto tallado nun único perpiaño e que se abren en derrame cara ao interior sen máis decoración ou tratamento plástico.

Muro sur

No muro meridional só a cornixa e un acceso á nave, hoxe  tapiado, van romper esta sobriedade. Deste acceso no muro sur só resta unha arquivolta decorada con follas picudas e voltas no seu extremo superior, dispostas  radialmente, que albergan bólas no seu interior. Ademais apréciase o arranque do arco, no lado máis occidental, que nos permite apreciar unha media cana que debía ser o primeiro motivo do xogo ornamental deste elemento. Polo demais, aínda que o resto da portada foi  retallado, podemos intuír a cornixa en listel e nacela que marca a altura á que iría un tímpano, probablemente sobre  mochetas, dado que é a configuración habitual neste tipo de accesos. 

Arquivolta do muro sur

Na base do muro o  zócalo ábrese e permítenos ver os  plintos sobre os que se situarían as columnas desta portada. O beirado configúrase por unha liña de acubillas en nacela que se decora cun entrelazado ata o quinto canzorro contando desde o extremo occidental, a partir do cal o motivo representado vai ser unha liña de  rombos. 

Canzorros lado sur

Os canzorros deste muro sur recollen neste lado toda unha serie de motivos, vexetais e xeométricos a maioría, pero onde destacan un ave rapaz devorando á súa presa, unha cabeza de carneiro, outra de felino, outra de  bóvido e dúas que albergan senllos personaxes.

 Metopas lado sur

Dúas metopas, situadas entre o sétimo e o noveno canzorro, están decoradas con, nun caso, unha roseta de oito pétaos e cunha serie de  zarcillos rematados en voluta e dispostos radialmente ao redor dun botón con forma de espiral o outro, ambas as rexistradas nun circulo  retallado.

A fachada principal está dominada por dous grandes contrafortes que enmarcan a portada e o van que se sitúa sobre o texaroz, e culmínase cun campanario de dobre van de arcos de medio punto que arrincan desde unha  imposta en nacela, con remate de cruz con extremos  flordelisados que no seu centro exhibe un círculo calado, e que mostra indicios de ser reconstruído desde a altura da propia xanela. No tímpano, por exemplo, sitúase unha cabeza que representa a un ancián con grandes bigotes, de factura visiblemente posterior ao conxunto. O van presenta, á súa vez, trazos que denuncian modificacións respecto a o que debeu de ser a súa configuración orixinal.

A portada fórmase con dúas arquivoltas de medio punto, perfiladas con touros e medias canas e flanqueadas por unha chambrana decorada con sete filas de billetes. Estas apean sobre un  cimacio graduado en dobre nacela separadas por un fino  listel. 

As columnas son monolíticas, de fuste liso as internas e entorchadas as externas, de basa ática e sobre cubos que no caso do máis exterior ao lado sur acolle unha decoración de lazos. 

Os capiteis interiores decóranse con entrelazados vexetais dos que colgan, nos ángulos, unhas grandes follas que ocupan a metade superior da cesta. Os exteriores confórmanse con dúas ordes de follas voltas na súa parte superior e rematadas en caulículos. O que está no lado norte ocupa a súa metade inferior con dous leóns afrontados. As xambas remátanse en baquetón liso. 

O tímpano foi substituído por unha configuración de perpiaños bastante irregular na parte superior do arquitrabe, cuxa clave alberga unha mocheta decorada con motivos vexetais posterior. Faltan tamén as  mochetas.

Canzorro no tornachuvias: ave deborando unha presa

Sobre a portada sitúase un  texaroz ou  tornachuvias con  listel e  caveto, este último decorado co mesmo motivo de rombos que xa vimos en acubíllalas da fachada sur. Os canzorros sobre os que apea, un total de cinco, albergan distintos motivos xeométricos e vexetais, salvo o central, no que se representa un ave devorando á súa presa. Nas  metopas atopámonos, unha vez máis, cun entrelazado nunha, un círculo refundido liso cun  cogollo no seu centro outra e senllas flores de oito pétaos nos dous restantes.

A xanela que se abre sobre este texaroz configúrase cunha arquivolta perfilada con touro e media cana. A chambrana córtase en  nacela e acolle unha serie de follas dispostas  radialmente. Baixo a arquivolta, e sen solución de continuidade, colócanse os capiteis, decorados con follas. Columnas de fuste liso e basa ática. A ausencia de cimacios, así como o tamaño do van, fai supoñer que a configuración actual desta xanela obedeza a unha  reedificación.

A cabeceira segue un esquema similar ao da nave principal, aínda que o muro sur atópase embutido na sancristía. No muro norte ábrese un van en saeteira rectangular, posiblemente posterior, consecuencia de tapar o van oriental co retablo que hoxe se sitúa no interior do  testero.

Exterior da ábsida

No muro oriental da ábsida ábrese un van completo –que a grandes liñas recolle a que debeu ser configuración orixinal da xanela da fachada occidental– constituído por unha  arquivolta decorada con bocel, media cana e baquetón e chambrana en  listel e nacela decorada con seis filas de billetes. Esta apoia sobre un cimacio con listel e caveto que alberga decoración vexetal. Un talo en zigzag no lado meridional, con grupos de tres follas abertas en abanico nos ángulos, e follas estreitas dispostas en diagonal no lado norte. 

Os capiteis, sobre columnas de fuste liso e basa ática sobre plinto, decóranse o ao lado sur con tres ordes de follas talladas en profundidade e rematado nunha serie de entrantes e saíntes xeométricos. Ao lado norte complétase cun entrelazado. No centro da xanela ábrese un van que exteriormente loce como unha simple  aspilleira.

O  hastial oriental culmínase cun tellado a dobre vertente de laxas sobre o que se coloca unha cruz antefixa de brazos iguais, decorada cun círculo e lazos calados e apoiada sobre un cordeiro  recostado ao que lle falta a cabeza.

O interior de Santa Mariña de  Gomariz vai repetir os recursos decorativos vistos no exterior. Preséntase como unha nave cuberta con madeira –hoxe en forma abovedada– na que destaca o arco triunfal que dá acceso á ábsida. Nos muros laterais ábrense os vans que vimos no exterior.

Fotos: INICIARTE.

Igrexa de São Miguel do Castelo (Guimaraes, Portugal)

 

A Igrexa de São Miguel do Castelo, tamén referida como Capela de São Miguel do Castelo, localízase xunto ao Castelo de Guimarães, na freguesía de Oliveira do Castelo, cidade e concello de Guimarães, distrito de Braga, en Portugal.

De acordo coa lenda aquí foi bautizado o primeiro rei de Portugal, D. Afonso Henriques, o que parece carecer de fundamento, dado o templo dátase do século XIII. Aínda así, gárdase aquí a pretendida pía bautismal que foi utilizada na ceremonia xa que hai unha lápida na que pon “Nesta pía foi bavtizado El-Rey Dom Afonso Henriques pelo Arcebispo S. Geraldo no anno do Senhor 1106”.

O templo foi mandado construír pola Colexiata de Nossa Senhora da Oliveira, tendo sido consagrada polo entón bispo de Braga, Silvestre Godinho, en 1239. Pola súa datación, o románico xa estaba pasara do seu esplendor, e parece preanunciar en algúns aspectos a ascensión do gótico.

Ao longo dos séculos foi caendo en ruínas, estado no que se encontraba a mediados do século XIX, cando a Sociedade Martins Sarmento decidiu restaurala.

Encóntrase clasificada como Monumento Nacional desde o 16 de xuño de 1910, ao mesmo tempo cos veciños Castelo de Guimarães e Pazo dos Duques de Bragança, formando así un complexo de grande importancia non só histórica, como tamén arquitectónica.

Ten unha fermosa sinxeleza decorativa e no seu interior, no chan, contén un conxunto de lápidas con motivos guerreiros e relixiosos; unha talla de madeira policromada de San Miguel e unha escultura que representa á Virxe con Neno, realizada en pedra caliza policromada.

Información da Wikipedia, Visit Portugal e Turismo en Portugal.

Fotos: INICIARTE

Igrexa de Nosa Señora da Oliveira (Guimaraes, Portugal)

 

A igrexa da nosa Señora da Oliveira, pertencente a un antigo mosteiro, está situada no centro histórico de  Guimarães, Portugal.

Pouco queda da construción orixinal, cuxa iconografía se supón tipicamente benedictina (ao redor do ben e do mal), aínda que no Museo Alberto Sampaio consérvase un capitel  románico que data da segunda metade do século XII e procede do portal principal da igrexa.

As arcadas do claustro e o portal da Sala Capítular, unha obra cunha excelente técnica construtiva, son testemuño do mellor conxunto  románico-mudéxar de granito de Portugal.

Fundada por Afonso Henriques, a igrexa foi  reedificada en 1388 por Xoán I en agradecemento á Virxe pola súa vitoria na batalla de Aljubarrota. A nova igrexa, cuxo arquitecto foi o toledano Juan García, ocupou parte do claustro e foi necesario demoler unha das súas galerías. A torre  manuelina, que data do ano 1515, foi mandada a construír por Pedro Esteves Cogominho, un cabaleiro da casa dos duque de Bragança.

A súa orixe remóntase ao mosteiro dúplice fundado pola condesa Muniadona Díaz no ano 950 na cidade de Vimaranes baixo a invocación de San Mamede, onde máis tarde profesou. A condesa tamén mandou a construír o castelo de Guimarães para a protección do mosteiro á vez que serviu como sede da corte dos condes de Portugal. No seu testamento doou todos os seus dominios e rendas así como obxectos relixiosos da súa propiedade ao mosteiro.

A posesión dunha autonomía por parte do mosteiro, que non recoñecía a autoridade e a superioridade xerárquica do Arcebispo de Braga senón só a da Santa Sé e o rei de Portugal, deu lugar a graves conflitos e mesmo loitas, ás veces co uso da  excomunión, entre as dúas institucións relixiosas, esta rivalidade durou case ata a época do século  XIX.

 

Ante a porta principal atópase o Padrão  do Salgado, un pequeno templo gótico do século  XIV con catro arcos  oxivais que alberga unha cruz que foi doada por Pero Esteves, un comerciante de  Guimarães residente en Lisboa, en 1342. Mandado a construír polo rei Alfonso IV de Portugal, é o único monumento erixido para
conmemorar a vitoria na Batalla do Salgado. 

Conta a lenda que unha oliveira foi  trasplantado a este sitio para alimentar a lámpada do altar co seu aceite pero en 1801, contra a vontade da poboación, a Cámara local cortou a oliveira que definira por séculos o espazo fronte á igrexa.

O edificio integra elementos de características  manuelinas, sobre todo a torre do campanario reconstruída polo prior D. Diogo Pinheiro en 1513 e na que se atopa a capela funeraria dos seus pais. A finais do século  XVII, o rei Pedro II mandou ampliar a capela maior, en cuxa bóveda se pode ver o seu escudo; data do mesmo período a  sillería do século  XVII con respaldos  neoclásicos, que é outro dos puntos destacados deste monumento, á vez que o retablo do altar maior (que data da segunda metade do século  XVIII), o altar de prata da Capela do Santísimo  Sacramento e os grandes lenzos barrocos atribuídos a Pedro Alexandrino que decoran as paredes. O edificio sufriu intervencións durante os séculos  XIX e  XX.

Foi modernizada en numerosas ocasións polo que o seu estilo é algo indefinido. Destaca un impoñente campanario do século  XIII.

A gran xanela do rexistro superior da fachada principal está dedicada integramente á xenealoxía da Virxe. No retablo da capela maior atópase a  vetusta imaxe de Nosa  Señora da Oliveira.

No antigo claustro da colexiata do mosteiro atópase o Museo de Alberto Sampaio que alberga unha colección de arte sacra e varias pezas da igrexa incluíndo unha imaxe  románica da Virxe de Santa María de  Guimarães así como o  farseto que vestiu o rei Juan I de Portugal na batalla de  Aljubarrota e un tríptico da Natividade, ambas as pezas ofrecidas polo monarca portugués á Virxe en acción de grazas pola vitoria na devandita batalla.

Informción procedente de Visitportugal e Wikipedia.

Fotos: INICIARTE.