A Torre do Ouro (Sevilla)

Na beira do Guadalquivir xurde poderosa a Torre do Ouro. Edificio defensivo do primeiro terzo do século XIII (1220-1221) é una das derradeiras aportacións da arte almohade en Sevilla. É una torre denominada “albarrana” xa que estaba separada do principal recinto defensivo da cidade, a Alcazaba, pero estaba unidas por una muralla. Ten una ducia de lados e un baseamento de perpiaños. Consta de tres corpos, o primeiro é almohade (de escasos vans e coa decoración concentrada na parte superior), o segundo do XIV, mandado levantar por Pedro I e o terceiro é circular, de carácter orientalista con vans circulares, sendo deseñado polo enxeñeiro militar Sebastián Vander Borcht en 1760. Ten una altura de 32 metros.

Probablemente o seu nome en árabe fora Bury al-dahab, Borg al Azahar, ou Borg-al-Azaja, polo brillo que se reflectía no río.

Actualmente conta no seu interior cun pequeno museo naval con grabados, maquetas, cartas de navegación, instrumentos para navegar e documentos históricos. Ademais facilítase o coñecemento da historia naval de Sevilla, a importancia do Guadalquivir e a pegada de numerosos mariños ilustres.

Sobre o nome da torre hai varias teorías, desde as “fermosas” como que se debe á cor dos cabelos dunha guapa dama a que o rei don Pedro encarcelou na torre aproveitando que o seu marido estaba facendo a guerra, a teorías “económicas” porque recibiría o nome ao gardar no seu interior os lingotes de ouro que chegaban de América. Pero a teoría máis probable é que ten este nome pola cuberta de azulexos dourados que ao recibir a luz solar provocaba uns reflexos dourados aínda que nas obras de restauración de 2005 demostrouse que o brillo proviña dunha mistura de morteiro de cal e palla prensada.

Máis datos na wikipedia.

Se esta torre recibe o nome da do Ouro, cal será o motivo do nome da Torre da Prata?

Entrada dedicada á Comunidade Educativa do IES Siglo XXI de Sevilla, compañeiros de traballo, ilusións e viaxes desde as nosas bibliotecas.

A hemeroteca do día: 27-XI-2010

Como había tempo que non preparaba unha entrada coa selección de novas de carácter artístico, mirade todo o que podemos ler, hoxe sábado:


Exposición inspirada nas cunetas do franquismo.


Exposición sobre deseño.

O videoartista R. Reynolds fai un repaso á súa carreira.

A arte dos presos de Alcalá Meco.

Arte anovadora en Córdoba.

Exposición de Katz, pioneiro do pop art.

Arte británica na Fundación Miró.

Entrevista ao chileno Navarro.

Felipe Criado inaugura exposición na Coruña.

A fotografía como testemuña da transformación social.

Hong Kong, lugar para mercar arte impresionista.

Nova exposición no Reina Sofía.

Outra exposición de Sorolla.

Premio para o novo museo de Madinat al- Zahra.


Imaxe vía El País.

A Xiralda de Sevilla: de minarete a icona da cidade

Na cima da torre da catedral de Sevilla podemos ver unha representación da Fe, en forma de muller vestida pola vella clásica romana cun escudo nunha man e unha palma na outra. Ademais é un catavento xiratorio. Por iso denominouse Xiralda á torre e á estatua. Actualmente coñécese á torre como Xiralda e á representación escultórica como Xiraldillo.

Situada nun estremo do Patio dos Laranxos, orixinariamente esta edificación foi minarete da mesquita de Sevilla, sendo no seu día,segundo conta, a torre máis alta do mundo e tras engadidos chega aos 97 metros de altura (101 co Xiraldillo).

Foi mandada edificar en 1184 polo califa marroquino Abu Yacub Yusuf e deseñada por Gever. Da súa edificación foi encargado Ahmed Ben Baso quen xa construiría outros alminares semellantes no norte de África (Marrakech, Rabat). As obras remataron no 1198. Como a romana Torre de Hércules, en realidade son dúas torres cunha rampla, de 35 tramos, entre elas, e a través da cal o muecín subía a cabalo para chamar á oración. A torre interior, que actúa como gran machón central, non é macizo senón que ten sete habitacións superpostas.

Debe o seu valor artístico á eficacia con que se resolveu o problema estrutural da súa altura e á súa excepcional decoración ao empregar o ladrillo tanto como elemento construtivo como decorativo.

Para a súa cimentación e nos primeiros tramos empregáronse restos romanos, mesmo actualmente apreciables na rúa Placentines. A súa altura orixinal era de 76 metros e estaba rematada con catro grandes bolas douradas que podía ser vistas a máis de 40 quilómetros de distancia. É de planta cadrada de 13,6 metros.

Na súa decoración exterior presenta muros lisos nos primeiros metros con vans de arcos lobulados e de ferradura con alfices. O seguinte do bloque decorativo ten tres rúas, a central coas xanelas con parteluces, de orixe romanas, enmarcadas polos alfices e as laterais con arquearías cegas e panos de sebka, formando o fermoso tapiz de rombos.

Conta a lenda que cando os musulmáns estaban tratando de redactar as súas capitulacións pretenderon que se lles permitirá derrubar o minarete, o infante don Afonso respondeu cunha frase famosa “Por un ladrillo que lle quitaren os pasaría a todos a coitelo”.

No século XVI, xa en época cristiá, foi engadido un corpo para 25 campás, sobre o que se asenta o terceiro con catro xarras de azucenas de bronce nas súas esquinas. O último corpo, de arquitectura renacentista, culmina a edificación coa representación da Fe, coñecida popularmente como Xiraldillo (de dúas toneladas e catro metros de altura)

Como curiosidade, e ao igual que outros importantes monumentos, a Xiralda tivo outros usos como foron: vivenda para o alcaide da torre e dos campaneiros, graneiro, lugar de rogativas (en 1626 pregouse que deixara de chover despois de 40 días de facelo dun xeito continuo), catavento, reloxo, atalaia, pararraios ou luminaria.



Entrada dedicada a Paco Hidalgo, docente e blogger sevillano.

Publicidade nas bolsas

Grazas a unha blogger moi nova, Uxía, coñecín estas curiosas fotografías. Procenden dunha páxina chea de creatividade, boredpanda.com. Nela poderedes atopar deseños, fotografías e creacións realmente curiosas. Gozade, agora, dun novo xeito de aproveitar vellos soportes publicitarios.

Kairuan: a Gran Mesquita

É unha das máis antigas do mundo e un dos monumentos máis afamados de todo o norte de África. Foi unha mágoa non poder entrar na sala de oración.

Ubicada no norte de Tunicia, o templo foi fundado no 670 polo xeneral árabe Oqba Ibn Nafi quen decidiu construír aí a primeira mesquita do Magreb. Foi reconstruída na súa actual forma no 836, na época da dinastía Aghlabídes, un tempo de prosperidade onde Kairuan era a capital dunha extensa provincia.

É un templo enorme, posto que case alcanza os nove mil metros cadrados (forma un cuadrilátero irregular onde o lado máis longo mide 138 metros e o menor 71 metros). Destaca o seu fermoso patio das ablucións que está parcialmente pavimentado de mármore, un minarete moi macizo e unha sala de oracións.

O patio está rodeado por unha arquearía dobre con columnas de mármore e granito, reaproveitadas de épocas anteriores (sobre todo da romana Cartago). Tamén é moi visible o gran colector de augas para a cisterna situada baixo o patio. Pola súa banda o minarete ou alminar ten tres andares decrecentes, medindo algo máis de 31 metros de altura e dez de lado na súa base. É dos séculos VIII e IX, sendo, polo tanto, o máis antigo do mundo islámico. O haram, ou sala de oracións, ten dezasete portas de acceso dunha madeira moi ben labrada, é, tamén, de dezasete naves e oito tramos con máis de catrocentas columnas. O seu mimbar é do século IX polo que tamén é o máis antigo conservado, mentres que o mihrab está decorado con mármores e azulexos, sendo considerada a súa decoración como unha das máis harmoniosamente conseguida.

Esta obra foi a inspiración, ou o modelo, para outras mesquitas do Magreb e constitúe unha testemuña excepcional dos primeiros séculos da presenza musulmán esta rexión africana polo que foi incluída pola UNESCO dentro do seu catálogo de obras “Patrimonio da Humanidade”.

Máis información en Qantara.

Fotos: INICIARTE .

Sen comentarios (XXI): A 3ª Ronda

As obras da denominada Terceira Ronda da Coruña continúan avanzando. Un dos froitos desta nova infraestrutura viaria é o destrozo da urbanización Augas Mansas en Culleredo. A imaxe, da benquerida amiga Rosa, abonda. Sen comentarios.

Unha foto de máis de 800.000 euros

Unha das imaxes máis míticas da fotografía de moda acaba de alcanzar a marca mundial para un traballo de Richard Avedon. A imaxe da modelo Dovima, vestida cun traxe de noite de Dior e rodeada por elefantes, foi adxudicada este sábado en París por 841.000 euros.

A poxa -organizada en París pola casa Christie's e dedicada exclusivamente a traballos de Avedon- puxo á venda o maior lote poxado de imaxes da artista. En total, recadou 5,467 millóns de euros, fronte aos entre 3 e 5 millóns que calculara a casa de poxas.

A fotografía de Dovima, única polo seu gran tamaño, foi tomada en 1955 no Cirque d'Hiver de París. A súa venda superou todas as estimacións, que calculaban que se vendería por 400.000 ou 600.000 euros.

A anterior marca dun traballo do fotógrafo, falecido en 2004, remóntase a fai cinco anos. Tratábase dunha fotografía dos Beatles.

Todas as 65 imaxes de Avedon a poxa atoparon comprador entre os asistentes.

Texto e foto vía El Mundo.

Arquitectura musulmá: partes da mesquita

Gran Mesquita de Kairouán (Tunicia)

"A oración cara a Kaaba facíase xa en tempos de Mahoma na súa propia casa de Medina, primeiro oratorio da nova relixión máis concretamente baixo o cobertizo que mandara construir ao longo dun dos muros do patio, sostido por troncos de palmeiras. Esta construcción rudimentaria estaba, sen dúbida, desprovista de todo carácter arquitectónico. E non obstante fixaba xa o esquema da futura mesquita coas súas partes esenciales: o patio moi amplo e a sala hipóstila que o bordea e prolonga pola parte da qibla, sala moi ancha e pouco profunda, a súa proporción loxicamente está determinada pola ordenación da oración colectiva.

Este programa admite variacións pero casi constantemente se afirman os mes¬mos elementos esenciales: unha sala ampla no sentido lateral e abríndose ao ancho a un vasto patio. Polo demáis non hai unha diferencia moi clara entre patio e sala. Órase tanto nunha como noutro; non hai ningún lugar reservado nin inaccesible. O único órgano que sobresale de dito templo sen altar nin santuario é un nicho baleiro o mihrab, que se horada na parede do fondo da sala e precisa a qibla. Por modesto que sexa este motivo de arquitectura convírtese no punto central en torno ao que se organiza toda unha decoración, o núcleo de onde irradia a belleza. O mobiliario da mesquita é tambén moi sinxelo, sendo o elemento principal o mimbar, púlpito para orar, que só existe nas grandes mesquitas onde se celebra a oración solemne do venres.(...) A maqsura, a verxa que en certas mesquitas de cidades capitais delimitaba o recinto onde o príncipe asistía á oración pública, sitúase fronte o mihrab. (...)

Aos accesorios hai que engadir os dous anexos característicos destas casas de oración: o minarete, torre dende o alto de que o muecín lanza a súa chamada cinco veces ao día, e a midha, letrinas e sala de abluciones, onde os fieles poden purificarse antes de entrar na mesquita."

Gran Mesquita de Kairuoán (Tunicia)

Marçais, G.- El Arte musulmán. Cátedra. Cuadernos nº 16. Madrid 1983. páxs.15 - 16.

A Sagrada Familia (e II): hai que rematala?

Carta publicada en La Vanguardia o 9 de xaneiro de 1965 sobre as obras na Sagrada Familia de Gaudí en Barcelona. A carta vai asinada, en primeiro lugar polo decano do Colexio de Arquitectos e polo Presidente de FAD (Foment de les Arts i del Disseny). A continuación aparecen, nin máis nin menos que as sinaturas de Le Corbusier, Josep Lluís Sert, Bruno Zevi, Joan Miró, Antoni Tápies, Ricardo Bofill, Camilo José Cela, Gil de Biedma e o mesmo Josep María Subirachs.

"Sr. Director de La Vanguardia
Muy Señor Nuestro:

Le rogamos de cabida en las páginas del periódico de su digna dirección a la siguiente carta, por lo cual le expresamos nuestra gratitud anticipada.

El Templo de la Sagrada Familia fue iniciado el 10 de marzo de 1882, y desde hace muchos años permanece inacabado, con una obra a un ritmo lentísimo, prácticamente interrumpido. Periódicamente alguien nos recuerda el deber que tenemos de colaborar con su terminación y un sector importante de público considera la Sagrada Familia como una empresa en la que estamos comprometidos todos y cuyo abandono es una vergüenza colectiva. Se ha dedicado un día especial a recordárnoslo y a recaudar fondos para la continuación de las obras. Este día esta próximo y como muchas personas participaran en la colecta convencidos de colaborar en una obra religiosa, ciudadana y artística, y como nosotros estamos convencidos de que esta labor no solo no es positiva, sino que es contraproducente, creemos un deber exponer nuestros puntos de vista.

1.º La Catedral tenía como uno de sus fines agrupar a todos los habitantes de la ciudad en las grandes celebraciones religiosas; en las ciudades de hoy un enorme templo monumental no tiene sentido.

No se trata ya de construir un gran templo para toda la ciudad, que debería tener cabida para casi dos millones de habitantes, sino de construir múltiples parroquias. El urbanismo tiende en todos los campos a esta descentralización en barrios y la Iglesia que, por razones pastorales, se esfuerza en apoyarse precisamente en las entidades urbanas reales, tiende a vitalizar sus parroquias como núcleos de evangelización [...].

2.º Puede considerarse a la Sagrada Familia desde el punto de vista de un monumento expiatorio. En este caso el templo vendría a centrar y a simbolizar el fervor expiatorio de todo un pueblo. Pero no creemos que exista este sentimiento popular, ni que nadie se sienta vinculado de veras a esta empresa colectiva de expiación. La generación de hoy no comprende que una necesidad de expiación tenga que concretarse precisamente en la construcción de una templo que costaría millones.
3.º Aunque no hubiera justificaciones sociales ni urbanísticas ni pastorales para terminar el templo, podría haber otra razón. La Sagrada Familia es obra de Gaudí y tiene un valor artístico. Olvidemos por un momento que el valor artístico de un edificio no puede desvincularse de su justificación social. Es una obra de Gaudí, es una obra de arte, y hay quien quiere verla terminada. Ahora bien, ¿es posible terminar un edificio? A nadie se le ocurriría terminar un cuadro o una escultura, pero un edificio ¿se puede terminar sin el arquitecto que lo concibió? Quizá sería posible si existieran planos detalladísimos, si el edificio estuviese resuelto sobre el papel en todos sus puntos. Pero Gaudí tenia de la arquitectura un concepto tan vivo que creaba su obra diariamente a impulsos desordenados, con unos planos previos que servían a penas de pauta. En Gaudí hay un aspecto pictórico y escultórico que es esencial y este aspecto solo el lo podía realizar. Sin el, la obra queda falseada y disminuida. Pero, además, no disponemos de ningún proyecto, de ningún plano autentico de Gaudí. Esta razón es concluyente y todas las anteriores parecen innecesarias. No se puede continuar la Sagrada Familia de Gaudí porque no existen planos; todo lo que se haga son improvisaciones. Nadie que respete de veras la obra gaudidiana puede colaborar a esta mixtificación.

Estas son nuestras razones [...].
¿Qué hay que hacer, pues, con lo que tenemos construido? Esto se presta a una larga discusión. Las soluciones son muchas y muy diversas. Habría que estudiarlas y elegir la mejor. Lo único seguro es que lo que ahora se está haciendo es un error, y lo único urgente es terminar cuanto antes con este error. Tiempo habrá luego para estudiar soluciones, desde convertir la actual explanada en un templo al aire libre, dejando la fachada y el ábside como un monumental retablo, hasta continuar la construcción adaptando los principios gaudinistas a las técnicas y necesidades modernas.

Reciba un atento saludo de Antoni de Moragas, decano del Colegio de Arquitectos.
Alfons Serrahima, presidente del FAD."

Problema técnico

10 novembro 2010, Springfield (Ohio, EEUU).

Operarios danlle ao botón vermello e detonan as cargas explosivas colocadas na base da vella torre de 83 metros de altura da planta eléctrica de Ohio Edison Mad River.

Pero en lugar de ir para o lado previsto, a estrutura descende hacia os espectadores e edificios cercanos destrozando parte dos equipos eléctricos.

Oito mil veciños se quedaron sin electricidade.

Lido e visto en Peridista Digital

A Sagrada Familia: hai que rematala?

Carta publicada o pasado de 4 novembro en El País pola historiadora e crítica de arte María del Mar Arnús.


"(…) la consagración de otro templo expiatorio que resulta ser un fraude. Un fraude en el que son cómplices todos, y del que ahora nos imponen un trágala.

Porque todos saben que se trata de una obra ilegal, que atenta contra las leyes de urbanismo y de patrimonio, que no existe proyecto de obra nueva, que no respeta los límites aprobados por la UNESCO y no acata los requerimientos de las demás instituciones, basándose en un planteamiento estructural totalmente contrario al establecido por Gaudí: su método de búsqueda y creatividad continúa desautoriza el seguido por los actuales directores de la obra, quienes además se disputan la autoría de semejante despropósito en los tribunales. Han escogido una fase del proceso que utilizó Gaudí pero que ya superó y abandonó. Le han arrebatado la grandeza para convertirla en grandilocuencia. Han obviado su legado -la cripta de la Colonia Güell, allí donde estructura, construcción y forma se confunden y se da la obra de arte total- y han machacado su espíritu de investigación sobre la piedra y su capacidad de soportar pesos descomunales, su carácter pobre y humilde, su espíritu franciscano expresado potentemente en la utilización y reciclaje de materiales. Se sabe que aquello no es Gaudí, que no era su método de trabajo, que él no hubiera utilizado esa cantidad de hormigón, y lo que están haciendo es suplantar al maestro de una forma prepotente, pretenciosa, anacrónica y ridícula.

Se trata de una estafa descomunal : invierten en la obra nueva que ha nacido vieja el dinero que recogen de los incautos, y ocultan información sobre dónde empieza y acaba la obra original de Gaudí que la dejan caer: las torres cubiertas por redes debido a los desprendimientos...

Sin una gran creatividad, pretender continuar las obras de la Sagrada Familia engendra las chapuzas que revelan la decoración de la fachada de la Pasión, y marca un precedente de falta de rigor a la hora de remodelar o restaurar la mayoría de los edificios de Gaudí.

Desde que se decidiera continuarla, en los años de la posguerra española, amparada por el franquismo, las diversas peticiones de la ciudadanía han sido ignoradas. La Carta a La Vanguardia de enero de 1965 firmada por muchos, entre ellos Le Corbusier, Miró, Sert, Espriu, Gil de Biedma, Dorfles, Zevi, Pane, Coderch, y hasta Subirachs y parte de la curia, sigue vigente. Le siguió la Acción de 1990 en Defensa de la Sagrada Familia, contestando desde el mundo de la cultura y manifestando cual cadena humana cargada de cirios y oprobios; y últimamente los debates y el Manifiesto Gaudí en Alerta Roja, firmado por los representantes de las instituciones culturales del país, lleva tiempo recibiendo adhesiones en la web del FAD. Pero nadie se atreve a poner el cascabel al gato y parar esta vergonzosa megalomanía.

Y para más inri la inauguran en un momento histórico en que las necesidades básicas son acuciantes y el dinero no fluye, por ello gran parte del clero está en contra de este despilfarro y ostentación que resulta una provocación innecesaria al resto del mundo y a otros cultos que piden hace años un espacio para sus rezos. En tiempos de crisis bendecir una tipología propia de países incultos y subdesarrollados, contraria a nuestra sociedad del conocimiento, laica, parece de locos."

Créditos da imaxe.

A basílica paleocristiá segundo Bruno Zevi

A DIRECTRIZ HUMANA DO ESPAZO CRISTIÁN

Na enciclopedia da arquitectura helenística e romana, os cristiáns tiveron que elixir as formas para o seu templo e, alleos tanto á autonomía contemplativa grega como á escenografía romana, seleccionaron o que había para eles de vital en ambas as experiencias precedentes, casando a escala humana dos gregos coa conciencia do espazo interno romano. En nome do home, produciron no espazo latino unha revolución funcional.

A igrexa cristiá non é xa o edificio misterioso que oculta o simulacro dun deus, en certo sentido tampouco é simplemente a casa de Deus, senón o lugar de reunión, de comuñón e de oración dos fieis. É lóxico que os cristiáns inspiráranse na basílica mellor que no templo romano, xa que ela constituíra o tema social do mundo edilicio precedente. Tamén é natural que, a miúdo, tendesen a reducir as proporcións da basílica romana, xa que unha relixión do íntimo e do amor esixía un escenario físico humano, creado a escala daqueles a quen tiña que acoller e elevar espiritualmente. Esta foi a transformación cuantitativa ou dimensional; a revolución espacial consistiu en ordenar todos os elementos da igrexa na liña do camiño humano.

"Se comparamos unha basílica romana, por exemplo a de Traxano, e unha das novas igrexas cristiás, como Santa Sabina, atopamos relativamente poucos elementos diferenciadores aparte da escala; pero eles significan unha palabra profundamente nova na idea e no expoño do problema espacial. A basílica romana é simétrica respecto dos dous eixos: columnata fronte a columnata, ábsida fronte a ábsida. Crea, por conseguinte, un espazo que ten un centro preciso e único, función do edificio, non do camiño humano. Que fai o arquitecto cristián? Practicamente dúas cousas: 1) suprime unha ábsida, 2) despraza a entrada á beira menor. De este xeito rompe a dobre simetría do rectángulo, deixa soamente o eixo longitudinal e fai del a directriz do cambio do home. Toda a concepción do plano e a espacial, e xa que logo toda a decoración, teñen unha soa medida de carácter dinámico: a traxectoria do observador

(…) Os gregos alcanzaran a escala humana nunha relación estática de proporción entre a columna e a estatura do home. pero a humanidade do mundo cristián acepta e glorifica o carácter dinámico do home, orientando todo o edificio segundo o seu camiño, construíndo e encerrando o espazo ao longo do seu andar".

Bruno Zevi. Saber ver la arquitectura. Barcelona, Apóstrofe, 1998, pp.62-63.

Ilustración: Basílica de santa Sabina.

Probas da 1ª avaliación: Grecia e Roma

Analiza cada unha das obras empregando o seguinte esquema:
A. Análise do seu contexto histórico-artístico.

B. Clasificación, sinalando, se procede, cultura, estilo, movemento; cronoloxía; título e autor.
C. Xustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoques metodolóxicos da historia da arte.

Define os seguintes conceptos:

1 Bóveda de canón.
2 Contraposto
3 Curva praxiteliana
4 Metopa

Analiza cada unha das obras empregando o seguinte esquema:
A. Análise do seu contexto histórico-artístico.
B. Clasificación, sinalando, se procede, cultura, estilo, movemento; cronoloxía; título e autor.

C. Xustificación da clasificación e comentario da obra seguindo os enfoques metodolóxicos da historia da arte.

Define os seguintes conceptos:
1 Que é un aparello almofado.
2 Entablamento.
3 Curva praxiteliana.
4 Orde dórica.

A Columna Traxana

Vai ser durante a República e ata os Flavios (século II) cando, por influencia helénica, a escultura sexa a arte predominante en Roma. E dentro da escultura, o relevo acadará unha trascendencia e unha personalidade definitiva.

A Columna de Traxano esta situada no Foro de Traxano en Roma, foi inagurada no ano 113 d.C, deseñada por Apolodoro de Damasco, para inmortalizar as batallas do emperador Traxano contra os Dacios. A súa altura é de 42 metros, incluíndo o pedestal, posúe 200 metros de relevos que a modo de pergamiño en espiral contan as proezas das batallas. Consta dunha base simple tallada en forma de coroa de loureiro, un fuste cilíndrico e un capitel dórico.

A Columna de Traxano está composta por 28 enormes bloques de entre 25 e 77 toneladas cada un e 4 metros de altura de mármore da canteira de Lúa. Toda a escultura feita sobre a columna mide 200 metros e envolve a súa estrutura con 23 voltas ao redor dela. Dentro da columna existe unha escaleira de 185 chanzos a través da cal accédese a un miradoiro ou belvedere na súa parte superior onde actualmente pódese ver unha estatua de San Pedro xa que o papa Sixto V reemprazou a orixinal estatua de bronce do emperador hispánico.

A finalidade da Columna de Traxano era tripla: sinalar ata onde chegaba o monte desprazado polo foro, albergar as cinzas do emperador e conmemorar a conquista da Dacia como vitoria de Traxano. É, sen ningunha dúbida, un documento importante para o estudo da historia romana e un tributo á obra de quen foi o seu emperador.

O relevo que reflicte a columna coa técnica do “baixorelevo”, emprega varias perspectivas na mesma escena. Interprétase como as dúas vitoriosas batallas de Traxano contra os dacios, reflectíndose a primeira na metade inferior e a segunda na metade superior, ambas as separadas pola personificación da deusa da Vitoria da mitoloxía grega, portadora de boa sorte. Para facilitar o seu visionado , altura das franxas do relevo vai aumentando a medida que se gaña altura. Así a imaxe máis próxima mide 0,89 metros e a máis lonxana 1,25 metros.

Ademais da orixinalidade conceptual (a columna xa se viña empregando como monumento aillado pero agora faise como soporte narrativo) esta obra destaca polo tratamento plástico da escultura e pola composición e representación de tipos realista e popular. Ademais a linguaxe da escultura ten trazos metafóricos: obsérvase por exemplo o Danubio representado por un ancián.

As escenas desenvólvense cronoloxicamente reflectindo as campañas dacias, a vida no campamento, o ataque a unha cidade, todo iso con 2500 figuras humanas entre as que aparece o emperador máis de medio cento de veces.

O pedestal da Columna de Trajano

A columna descansa sobre un pedestal onde se atopa tallada a inscrición en “Quadrata”, ou maiúsculas elegantes, versión manuscrita das maiúsculas cadradas romanas que era unha forma de caligrafía solemne usada na antiga Roma e durante o Medievo:

“O senado e o pobo romano, ao emperador César Nerva Traxano Augusto Xermánico Dácico, fillo do divino Nerva, pontífice máximo, tribuno por decimoséptima vez, emperador por sexta vez, cónsul por sexta vez, pai da patria, para mostrar a altura que alcanzaban o monte e o lugar agora destruídos para como esta”.

Segundo a súa tradución pode entenderse que a Columna de Traxano é tan alta como o outeiro que foi desprazado para a construción do Foro de Traxano onde se erixe.

Outros datos de interese aportados por Georgina Gluman son os seguintes:

Adoita crerse que a columna era un monumento propagandístico, destinado a glorificar ao emperador. Con todo, é posible que a estrutura non puidese ser vista, xa que estaría rodeada doutras construcións no Foro de Traxano. Ademais, dada a evidente dificultade que entraña seguir o relevo de principio a fin, non parece ser moi eficaz como instrumento de propaganda. Segundo a inscrición, a columna puido ser un indicador de medidas para a construción do Foro.

O relevo estivo completamente policromado. As figuras talladas en mármore teñen o carácter dunha crónica, polo que non importa a técnica escultórica, senón a mensaxe que trata de transmitir. O escultor (ou escultores) presta pouca atención á perspectiva, utilizándose varias diferentes nunha mesma escena.

A linguaxe empregada ten trazos metafóricos, non só na representación dos deuses, senón que tamén aparece o Danubio representado por un ancián. É por isto polo que se observan moitas simplificacións, por exemplo a isocefalia. A crónica desenvólvese en forma helicoidal e cronoloxicamente, narrando escenas moi diversas das campañas dacias, entre as que poderiamos atopar a vida no campamento, a construción dun acueducto ou o asedio a unha cidade.

A maioría das escenas do friso non son de batallas senón que mostran temas construtivos, tales como viaxes, edificacións, submisións, saúdos ás tropas, sacrificios. Os relevos mostran aos soldados en control de si mesmos fronte aos aterrorizados habitantes de Dacia. Doutra banda, para lograr persuadir ao espectador da importancia da política de Traxano, os soldados romanos avanzan na dirección da espiral. Deste xeito, o espectador súmase ao movemento das tropas de Trajano.

Hai un total de 2.500 figuras humanas: o emperador aparece 59 veces, sempre visto de forma realista, non sobrehumana. O relevo constitúe unha valiosa fonte de información sobre o exército romano.

Tras a morte de Traxano, en 117, o Senado romano votou que as súas cinzas recibisen sepultura, dentro dunha urna de ouro, na base da columna (actualmente as cinzas xa non se atopan alí).

Un molde de xeso realizado no século XIX preside o Cast Court (Patio de Moldes) do Vitoria and Albert Museum, en Londres. Dividido en dúas seccións, permite estudar de cerca os relevos. Ironicamente, tras un século de polución en Roma, o molde é hoxe máis lexible en moitos detalles que o orixinal. Recordade que INICIARTE xa vos mostrou en fotos a Columna deste museo londinense. No século XX técnicos romaneses realizaron outro molde que se expón no Museo Nacional de Historia de Rumania en Bucarest. Probablemente este sexa o lugar onde se pode apreciar a columna con máis detalle, pois o molde móstrase aos visitantes do Museo escena a escena, a tamaño natural e á altura da vista.

Fotos da Columna de Traxano no Museo Victoria e Alberto:

Todas as fotos son de INICIARTE.

Posible anfiteatro de Lucus Augusti extramuros

Tense reiterado moitas veces que a presenza romana en Galicia non dera lugar a grandes edificacións públicas para o lecer (deixemos ao marxe os campamentos, o faro de Brigantium, as murallas de Lugo....) Dita afirmación, co paso do tempo e da arqueoloxía, esta sendo matizada. Mirade, senón, este texto sobre o hipotético anfiteatro de Lugo elaborado por Carlos Sánchez-Montaña.

De tamaño reducido para a súa tipoloxía, tiña unha capacidade para aproximadamente 2.800 espectadores, de acordo co número de habitantes da cidade de Lucus Augusti.

Posúe unhas dimensións exteriores de 234 x 216 pés, (69.26 x 63.93 m.) en ambos os eixos, que son múltiplos das dimensións 13 e 12 que compón a escuadra pitagórica que rexe a xeometría da cidade e os seus edificios.

O anfiteatro está situado no exterior da urbe, na fachada oeste-suroeste, no camiño de acceso á porta principal da cidade, que desde o decumanus máximo comunicaba directamente coa vía proveniente de Braccara Augusta, o río Miño e as termas medicinais existentes na súa beira. Nesta ladeira construíronse ao longo do século I d.C. ademais do anfiteatro, a palestra dos gladiadores, o templo de Isis, (de acordo ao mandato expreso de Augusto), e o templo de Venus.

O eixo principal do anfiteatro, que o é tamén da palestra, nace geometricamente no centro da porta do templo de Isis e termina na porta do templo de Venus. Esta xeometría urbana explica a estudada relación dos edificios nesta zona. Este eixo principal segue a dirección marcada pola escuadra pitagórica que rexe a cidade.

Estes catro edificios, xeraban unha gran actividade e afluencia de visitas, as súas características e cultos facían desta zona da cidade a máis atractiva para o lecer dos habitantes de todo o convento. Asociados a eles existían adegas e prostíbulos que configuraban o lugar como o máis concorrido de toda a urbe.

O texto, as fotos e o vídeo proveñen de Amphiteatrum, blog de Manuel Sánchez-Montaña. Moitas grazas.

Ser escultor na Roma Imperial

Na antiga Roma os artistas eran considerados meros artesáns. Os tempos nos que na Grecia Clásica admirábase e retribuíase con abundancia aos máis afamados “artesáns” do bronce e do mármores xa pasaron. Lede, senón, este pequeno texto de Luciano (aprendiz de escultor, avogado e humorista sofista do século II).

“Se te fas escultor, non serás máis ca un peón, esgotarás o teu corpo (…), non percibirás máis ca un salario vil e módico (…), non serás nada máis ca un obreiro, un home perdido entre a multitude, axeonllado ante os grandes, humilde servidor dos que posúen a elocuencia; vivirás como unha lebre destinada a ser presa do máis forte. E, aínda que chegues a ser un Fidias ou un Policleto, aínda que realices mil obras mestras, o que se eloxiará de ti será a túa arte e entre aqueles que a contemplen non haberá un só que desexe emularte, xa que, por moi hábil que sexas, sempre serás considerado un artesán, un vil obreiro que vive do traballo das súas mans”.

Fotografía de Iniciarte: Detalle da Columna Traxana (Roma).