Novos achádegos en Segóbriga

A última campaña de escavacións no Parque Arqueolóxico de Segóbriga permitiu achar, por primeira vez, vivendas dentro da cidade romana, do século I d.C. Este descubrimento permitiu coñecer que existía unha vida urbana e doméstica ao redor da vida administrativa da cidade, segundo explicou o director científico da escavación, Juan Manuel Abascal na presentación do resultado das escavacións realizadas na campaña 2010, que comezou en xullo e que finaliza a finais de novembro.

Un achado destas características estaba «practicamente descartado» e por iso converteuse «nunha gran novidade», explicou Abascal. quen precisou que a vivenda romana estase terminando de escavar, aínda que se atopa «moi destruída» por modificacións posteriores e polos traballos agrícolas de moitos séculos. Está organizada ao redor dun patio central cun estanque de auga e un corredor circundante. Trátase do modelo tradicional de vivenda romana, que iría sufrindo progresivas modificacións ao longo da súa historia.

A campaña permitiu recuperar tamén algúns elementos decorativos, inscricións ou moedas, que unha vez estudados permitirán explicar mellor o desenvolvemento da cidade nas primeiras décadas do século I de nosa era.

O Parque Arqueolóxico de Segóbriga, na localidade de Saelices é actualmente un dos conxuntos arqueolóxicos máis significativos da Península Ibérica. As súas orixes remóntanse á Idade do Ferro, aínda que o seu momento de maior esplendor pertence á época romana, destacando o seu teatro e anfiteatro de época flavia.

Ao longo dos séculos I e II d.C. continuaron na cidade a bo ritmo as novas construcións, coa edificación do teatro, anfiteatro, basílica, pórticos, termas, etc., que deron á cidade un aspecto urbano similar ao de calquera dos grandes centros doutros territorios.

Non debedes de deixar de visitar a páxina web deste extraodinario paraxe arqueolóxico, ademais poderedes apreciar reconstrucións en 3D da cidade, o teatro e o anfiteatro.

O texto da noticia provén do Abc, e as fotos da páxina oficial do xacemento.

Proxecto Terra: Premio Nacional de Urbanismo

Con moitísima ledicia recibo a boa nova da concesión do Premio Nacional de Urbanismo ao Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia polo Proxecto Terra. A ledicia é moita e por moitos motivos: porque me parece que o Proxecto Terra son unha idea é un traballo magníficos; porque ás persoas responsables do mesmo (Xosé Manuel Rosales, especialmente, e Antonio Otero) son exemplos de traballo e compromiso profesional e ético co seu país; porque me permitiu, como docente, compartir inquedanzas cun grupo amplo, diverso e fantástico de persoas interesadas pola arquitectura, o respeto polo patrimonio e a inquedanza pola ocupación racional e sostible do territorio.

Nota de Prensa de La Moncloa:

"(…) obtivo o Premio Nacional de Urbanismo o Proxecto Terra, un proxecto educativo posto en marcha polo Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia en 2000 para achegar a arquitectura, o urbanismo e o desenvolvemento territorial galego aos máis pequenos.

O proxecto consiste en desenvolver e pór a disposición de profesores e alumnos materiais didácticos sobre estas materias adaptados aos distintos niveis do Ensino Obrigatorio (Infantil, Primeira e Secundaria). Este material en forma de libros de texto, cadernos de exercicios, audiovisuais e cómics compleméntase con actividades: desde visitas guiadas ás capitais galegas para coñecer in situ o aprendido en clase, ata intercambios territoriais para que tomen conciencia do territorio construído en Galicia baixo distintas formas (parroquia, aldea, pobo, cidade e área metropolitana) e como foi a súa evolución no tempo.

Neste caso, o xurado valorou que desde un colectivo profesional vinculado á arquitectura e o urbanismo, fágase uso da educación obrigatoria como "un recurso imprescindible para o cambio cara a un modelo de desenvolvemento sostible do territorio e da arquitectura".

En Proxecto Terra colaboran diferentes institucións galegas, a Xunta de Galicia, Televisión Española e a ONCE."

Nota da Axencia EFE publicada polo ABC.

Entrevista con Celestino García, decano do COAG, sobre o Premio en Xornal.

O anfiteatro romano de El Djem (Tunicia)

Dentro dos abundantes restos arqueolóxicos que amosan a presenza da civilización romana en Tunicia, destaca o anfiteatro de El Djem (ás veces El Jem) Sen dúbida a presenza dun gran anfiteatro en medio do deserto tunecino é asombroso.

No século II e na poboaciónde Thisdrus (cidade de orixe fenicia), de preto de corenta mil habitantes, comezouse a construír esta edificación grazas á riqueza proporcionada polas oliveiras. A abundancia de vilas patricias amosa a riqueza da zona.

Dise que este anfiteatro chegou a ser o sexto máis grande do imperio (outras fontes afirman que era/é o cuarto)posto que medía máis de mil metros de longo, 122 de ancho, 36 de alto e unha area de 65 x 39 metros. O que si é certo é que estamos ante o maior anfiteatro de Africa. Foi mandado levantar polo procónsul Gordiano no 238.

Din que ata o século XVII o seu estado de conservación era magnífico cousa que podemos imaxinar xa que agora está en mellor estado que o propio Coliseo de Roma, de feito ao conservar moi aceptablemente parte da fachada exterior, as bancadas, os sotos ou fosos e o sistema de canalización e recollida de augas. Curiosamente non conta cun pódium para separar aos espectadores da area. O acceso ás bancadas bacía a través de grandes arquearías sobre as que había inscricións (león, muller…) que aludían aos distintos barrios da cidade e desde as que se podía subir a cada un dos tres andares cos que contaba o anfiteatro. Está elaborado con pedra arenisca de Mahdia que parece ser que é unha pedra moi resistente pero doada de traballar.

A pesar de que algunhas guías turísticas falan dos espectáculos que se celebraron parece ser que en realidade nunca foi rematado, sendo empregado mais ben como refuxio ou canteira para os habitantes da cidade. O que si sabemos certamente foi que Ridley Scott utilizouno para gravar algunhas escenas de Gladiator e que, previamente no ano 1979 a UNESCO declarouno Patrimonio da Humanidade.

Fotos do exterior do anfiteatro



Foto do interior do anfiteatro



Fotos: Iniciarte

"Cen por cen Seoane": Inauguración da exposición

A última gran exposición dedicada a Luís Seoane no ano do seu centenario inaugurouse onte na sede da Fundación Caixa Galicia. "Cen por cen Seoane" reúne 350 pezas do creador coruñés, que naceu na diáspora de Bos Aires, e que revolucionou as artes plásticas tanto en Galicia como na súa Arxentina natal. (...). Cando falta pouco máis de dous meses para que finalice o ano do centenario do nacemento de Luís Seoane, a Fundación Caixa Galicia pon en marcha unha ambiciosa exposición na que se disecciona en partes -en 100 partes, para ser concretos- a figura do intelectual galego, co fin de proporcionar ao visitante unha visión aproximada da poliédrica personalidade do xenio coruñés a través de 350 orixinais, entre pinturas, gravados, fotos e documentación.

"A vida e a traxectoria de Luís Seoane é o poema máis fermoso da Galicia do século XX" afirma Xosé Díaz, comisario da exposición, "porque foi xornalista, político, artista, deseñador gráfico, editor... Isto é un percorrido pola vida e a obra de Seoane, polo que ten de valioso para o futuro de Galicia".

Curiosamente, unha instalación tan variada e que trata temas tan diferentes entre si comeza e termina no mesmo lugar, como un circulo que se pecha; os dous primeiros módulos de Cen por cen Seoane son "O faro do Monte dos Bicos", que explica a vida do neno Seoane xunto á Torre de Hércules, e "Pecho os ollos e vexo Arca", en recordo da aldea de Santiago na que o artista pasou as súas vacacións de adolescente, e onde aprendeu a ver a Galicia campesiña e ancestral. E o último expositor, o que fai o número 100, mostra a influencia da arte popular na obra de Seoane.
"Esa é a dualidade máis importante de Seoane" explica Díaz, "que foi o gran modernizador plástico de Galicia, pero a través das formas tradicionais de cultura. Porque, ao final do camiño, todos volvemos ao mesmo sitio".

Texto e foto vía A Opinión de A Coruña. Tamén recolle a nova El País e O Xornal.

Cartago (e III): as termas de Antonino

Os restos arqueolóxicos máis visibles en Cartago son as Termas de Antonino que no seu momento foron as máis importantes do imperio fóra de Roma. Só eran superadas polas de Caracalla e Diocleciano. Foron contruídas entre os anos 146 e 162, iniciadas por Adriano e rematadas baixo o emperador Antonino Pío. Os vándalos, tras o seu paso pola Península Ibérica, serían os responsables do seu derrubamento.

A ubicación é espectacular posto que no complexo termario destacaba a piscina ao ar desde que a que se contempla o Mediterráneo e mesmo ao que se podía acceder por una gran escaleira. A auga doce chegaba desde as montañas polos acuedutos Zaghoun, dos tempos de Adriano e era acumulada nas cisternas de Borj Jedid.

Ademais das características propias dos complexos termais romanos, é dicir, baños (tepidarium), unhas salas de calor (caldarium) e unha gran piscina central fría (frigidarium) contábase con zonas deportivas. As edificacións tiñas partes para os homes e para as mulleres así como algunhas común. A máis salientable arquitectonicamente falando era o gran frigidarium central posto que era unha enorme sala abovedada de 22m x 47 m., cunha gran cúpula apoiada en oito grandes columnas, de catro toneladas cada unha, estriadas de granito gris rematadas en capiteis de mármore.

No frigidarium confluían dous recorridos simétricos e idénticos, dotados de apodypterium (vestiario), palestra, ximnasio, piscina de auga quente, destrictarium, onde con precisas rasquetas limpábase o cute de ungüentos e suor, calidarium e tepidarium, semellantes á actual sauna e baño turco. Do tepidarium pasábase ao friguidarium, punto de encontro central de toda a estrutura e logo podía accederse á piscina descuberta. Quen gozaba das termas podía facer o recorrido completo ou ben acortalo segundo as súas preferencias. Todas as salas tiñan planta hexagonal ou octogonal e estaban dominadas por altas cúpulas.

Tras caer en desuso, o conxunto foise derrubando polo que na actualidade só podemos contemplar parte da cimentación, dos sotos e dos fornos, das zonas de almacenamento de leña para quentar o hipocausto así como os tubos de barro para a auga quente e algún outros detalles como a columna de 15 metros do frigidarium. Mais e a pesar diso, é posible poder imaxinar a grandeza do conxunto termario.

Todo un exemplo da grandeza arquitectónica e de enxeñería da cultura romana.

Fotos: Iniciarte.

Dumbría: novo cemiterio

Sen chegar á contundencia formal da obra de Portela en Fisterra, paréceme interesante a propsta de Rosana Pichel que hoxe recolle A Voz de Galicia:

"Cada lápida ten unha cor distinta e os postes dos corredores centrais imitarán as árbores, con cubertas que se moverán ao vento de xeito independente

O cemiterio de Dumbría converterase no primeiro camposanto neoplasticista de Galicia. Este é o nome do estilo creado a principios do século pasado polo pintor holandés Piet Mondrian, soado polos seus cadros infestados de liñas cruzadas horizontais e verticais, con vivas cores en cada segmento. Así son os nichos dumbrieses: cada un dunha cor, rodeado por outros sempre de tonalidades distintas. As obras aínda non están acabadas, pero xa chaman tanto a atención que de cando en vez chegan visitantes para comprobar que o que ven é real.

A arquitecta é Rosana Pichel Pichel, a mesma que deseñou o próximo albergue de peregrinos, tamén de formas rechamantes, ou unha moderna área recreativa á beira do encoro de Fervenza con miradoiros de paxaros que, ademais das aves, chama cada fin de semana a decenas de curiosos, e tamén participou nun dos centros culturais deste municipio rural que está a apostar pola vangarda nas súas obras públicas.

«Algo de inspiración na obra de Piet si que houbo, pero non totalmente», recoñece a arquitecta, que ten o seu estudo en Poio (Pontevedra). Asegura que as cores son un elemento que distingue e diferenza á necrópole, pero non é a súa única característica rechamante: «O corredor central leva uns teitos con cubertas diferentes, cada unha coa súa inclinación e sustentadas nuns postes, para que parezan árbores. Cando faga vento moveranse un pouco, e cada unha ao seu ritmo», explica. Será como unha prolongación dos piñeirais, moi próximos ao cemiterio, e que rodean a parroquia. As ramas de policarbonato non serán tan multicolores, senón que optarán por un ton claro e translúcido".

Texto completo e fotografía vía A Voz de Galicia.

Cartago (II): a cidade romana

Despois da destrución da cidade polas tropas romanas, o lugar ficou deshabitado. Tras 25 anos houbo un intento da fundar unha colonia mais non prosperou. Sen embargo cando no ano 46 a.C., Xulio César, no marco da Segunda a Guerra Civil da República, pasou polo lugar, decidiu crear unha cidade polo súa boa situación xeográfica. Sería Octavio, xa que logo, que no ano 29 a.C. fundaría a Colonia Xulia Cartago. O éxito da fundación foi salientable posto que axiña se convertería na capital da provincia romana de África sendo moi importante o seu porto como centro de exportación de trigo a Roma.

No intre da súa máxima expansión, a Cartago romana chego ter case medio millón de habitantes, sendo a segunda cidade máis poboada do imperio. Polo tanto non debe estrañarnos que contara con todas as infraestruturas características dunha urbe romana: circo, teatro, anfiteatro, acuedutos e termas, ademais dunha complexa rede de sumidoiros e de fornecemento de auga.

Mirade as fotos do teatro de Adriano, do século II, e que na actualidade pódese contemplar “restaurado” e que é a sede do Festival Internacional de Cartago.

FOTOS TEATRO

Tamén é salientable o anfiteatro aínda que nun estado de conservación (¿) noxento.Foi un dos máis grandes do imperio con cabida para 40.000 espectadores mais so queda o perímetro da da area. É de finais do século I e principios do II.

FOTOS ANFITEATRO

Fotos: Iniciarte.

A arte de Roma e o espazo interior

"O Partenón é unha obra non arquitectónica, pero non por iso deixa de ser unha obra mestra da arte, e tratándose da historia da escultura, podemos afirmar que a quen non lle gusta o Partenón, non ten sensibilidade estética. Se, ao pasar á arquitectura romana, observamos moitas reconstrucións de monumentos do Imperio e imaxinamos o espazo e o gusto dos Foros no seu estado primitivo, podemos chegar á conclusión de que moitos edificios romanos non eran obras de arte, pero nunca poderemos afirmar que non eran arquitectura. O espazo interno está presente en xeito grandioso, e aínda que os romanos non tiñan o refinamiento sensible dos escultores-arquitectos gregos, posuían, pola contra, o xenio dos construtores-arquitectos, que no fondo é o xenio da arquitectura. Aínda cando non sabían prolongar na plástica os temas espaciais e volumétricos, tiñan, con todo, a inspiración alta e valente para estes temas, que no fondo é a inspiración da arquitectura. (...)

A pluriformidade do programa edilicio romano que se opón netamente ao tema unívoco da arquitectura grega, a súa escala monumental; a nova técnica construtiva de arcos e bóvedas que reduce as columnas e arquitrabes a motivos decorativos; o sentido dos grandes volumes nos alxibes, nos túmulos, nos acueductos e nos arcos; as poderosas concepcións espaciais das basílicas e das termas, unha conciencia altamente escenográfica; unha fecundidade de invención que fai da arquitectura romana (…), unha enciclopedia morfolóxica da arquitectura, a maduración dos temas sociais como o palacio e a casa; ... todas estas contribucións están ausentes da edificación grega, afloran parcialmente no helenismo e constitúen a gloria incontestable de Roma. Novos e inmensos horizontes arquitectónicos conquistados ao prezo da renuncia á pureza e ao estilo da plástica helénica.

Sería fácil confrontar e opor unha das termas romanas a un templo grego e demostrar a total diversidade da súa formulación arquitectónica, que no segundo caso non determina por completo un espazo pechado senón que simplemente cóbreo. Pero tamén nos monumentos en que os romanos non explotan a súa capacidade de abovedar interiores, tamén nos templos e nas basílicas nos que se serviron do sistema de soporte e trabazón aplicado en Grecia, é clara a antítese. Se se compara unha planta do templo grego e outra dunha basílica romana, que se atopa? fundamentalmente, os romanos tomaron as columnatas que cinguen o templo grego e trasladáronas ao interior. A civilización grega coñeceu poucas columnatas interiores pero alí onde existen responden á necesidade construtiva de soster as vigas da cuberta, non a unha concepción interior do espazo. En Roma, á beira da necesidade técnica feita máis precisa pola escala monumental da edificación do Imperio, aparece o tema social da basílica, onde os homes viven e obran segundo unha filosofía e unha cultura que rompen a contemplación abstracta e o perfecto equilibrio do ideal grego, enriquecéndose psicoloxicamente, facéndose máis instrumentais e máis encartadas a símbolos retóricos de grandeza. Trasladar as columnatas gregas ao interior significa deambular no espazo pechado e facer converxer toda a decoración plástica á potenciación deste espazo.

(…) O carácter fundamental do espazo romano é estar pensado estáticamente. Nos interiores de planta circular e rectangular imperan a simetría, a autonomía absoluta respecto dos interiores antigos subliñada pola grosa mampostería que os separa, e unha grandiosidade dobremente axil, de escala inhumana e monumental, substancialmente satisfeita en si mesma e independente do observador. (...)

Fundamentalmente a edilicia oficial romana expresa unha afirmación de autoridade, constitúe o símbolo que domina á multitude dos cidadáns e que fai presente o Imperio, potencia e razón de toda a vida. A escala da edilicia romana é a escala deste mito, desta realidade, non é nin quere ser a escala do home."

BRUNO ZEVI.- Saber ver la arquitectura. Ed. Poseidón. Barna. 1981 (4ª) págs. 57 - 61.

Fotos: Iniciarte.

Cartago (I): unha introdución

A actual Cartago, ás aforas de Tunicia, ten a súa orixe na coliña de Birsa e etimoloxicamente o nome equivale a “cidade nova” no idioma orixinal dos seus primeiros poboadores, os fenicios. A lenda conta que a súa extensión foi a equivalente a aquela que se pode abarcar cunha pel de touro (¿) Que si, que si. Como? Pois cortando a pel en tiras moi finas. Segundo Virxilio, o novo asentamento foi construído no 814 a.C. a ao ampliar constantemente a súa influencia comercial chegou ser un forte rival, no século IV, para Roma e Atenas.

Fotos da Colina de Birsa


Na actualidade pódese contemplar a escavación arqueolóxica efectuada por unha misión francesa a partir de 1973. A zona arqueolóxica, protexida, ten unha superficie de 600 hectáreas. No cume da coliña aséntase o Museo Nacional de Cartago.

Fotos do Museo Nacional de Cartago


Segundo a Wikipedia: "A cidade de Cartago desenvolveu un gran Estado baixo o seu poder. Nos seus inicios, o territorio cartaxinés comprendía só a cidade e unha pequena área duns 50 km². No século VI a. C. os cartaxineses foron ocupando un territorio entre 30.000 e 50.000 km², que constituíu a base do Estado Cartaxinés. Partindo desta área, que se adoita denominar metropolitana, expandíronse para crear entre os séculos V e III a. C. un imperio mercantil marítimo, aproveitando as factorías e cidades existentes fundadas polos fenicios, ou establecendo outras novas, en Hispania, Sicilia, Sardeña, Eivissa e no norte de África, consolidando ademais o seu poder sobre Numidia e Mauritania. No seu apoxeo foi a primeira potencia económica e militar no Mediterráneo occidental. A República Cartaxinesa enfrontouse á República Romana pola hexemonía, sendo derrotada no 146 a. C., o que comportou a desaparición do estado cartaxinés e a destrución da cidade de Cartago.

Cartago estaba situada nunha península comprendida entre o golfo e o lago de Tunisia. A cidade estaba protexida por unha tripla muralla, cada sección contaba con 25 m de altura e uns 10 m de anchura, situada no istmo, a uns 4 km do mar. A propia muralla tiña cuarteis con capacidade para albergar a 20.000 infantes. O deseño urbanístico e a arquitectura eran unha mestura de modelos con antecedentes sirio-palestinos de tipo predominantemente orgánico e de modelos de lóxica hipodámica, en parte creada pola súa propia práctica da construción e, en parte, sobre todo na súa última fase, por influencia grega e helenística".

Capital do reino Vándalo. Bizantina. Musulmá. Conquistada polo pirata Barba-vermella ou polas tropas de Carlos V. Forma parte de Tunisia desde a súa independencia.

Desde entón Cartago empezou a adquirir unha gran importancia arqueolóxica, dando lugar á gran campaña internacional de escavacións para salvagárdaa de Cartago de 1975. As ruínas de Cartago foron declaradas Patrimonio da Humanidade pola Unesco no ano 1979. Entre as pezas arqueolóxicas achadas hai restos vándalos, bizantinos e, sobre todo, romanos, pero tamén apareceron obxectos púnicos. Alí atoparon algúns dos máis belos e mellor conservados mosaicos da antigüidade, que datan da época romana e atópanse no afamado Museo do Bardo da capital tunisiana.

Fotos do Museo do Bardo


Na actualidade a península onde se situaba a antiga cidade é parte dun suburbio residencial luxoso da cidade de Tunisia, o que se asentaron varias embaixadas estranxeiras. Tamén está situada neste emblemático lugar a residencia do presidente da República Tunisiana.

Porto de Cartago en 3D

Fotos: Iniciarte

Escultura clásica: o cabalo de Selene

Cabeza do cabalo de Selene. Frontón Oriental do Partenón. 447-432 a.C. Mármore do Pentélico. Museo Británico

"…no es lo mismo contemplar una escultura (…) de frente que de espaldas. Por este motivo permaneceremos más tiempo frente a las esculturas de los tímpanos del Partenón que tras las mismas; aunque muchas de ellas estén decapitadas. El frente nos explica más cosas que la espalda y todas las figuras miraban al exterior. ¿Todas?... No. Existe al meno suna, bien conservada, que está situada de perfil. Se trata de la maravillosa, y bien conocida, cabeza de caballo que, formando parte de la cuadriga de Selene, se encontraba en el extremo derecho del tímpano oriental. El caballo primigenio (…), la más bella testa equina esculpida jamás. Esta cabeza (…) está tan empotrada en la esquina del frontón que aprieta su testuz contra la cornisa inclinada, su morro sobresale del plano de las cornisas y el labio inferior pende, ocultando parte de la cornisa inferior. Era del todo imposible vislumbrar nada de su mejilla izquierda. ¿Cómo estaría modelada esta mitad?.

(…) podemos valorar su tremenda fuerza, el agotamiento de haber cabalgado por el firmamento durante toda la noche –el ojo desorbitado, los músculos tensos, las venas hinchadas-, el equilibrio entre la simplificada y plana parte posterior de la cabeza y el modelado sutil de la frente y el morro… "

Oscar Tusquets Blanca. Dios lo ve. Barcelona, Anagrama, 2000

Podedes ver no Museo Británico a ficha desta impresionante peza. Fotos: INICIARTE.

Sen comentarios (XX): muro en Oleiros

Nunha vivenda situada na Rúa da Ferrala de Oleiros (A Coruña) podemos contemplar este muro pintado como se fora de camuflaxe. Por que pintar un muro cun único criterio? Por que teñen que ser os muros dunha soa cor? Por que non misturar diversos motivos?

Por certo, a porta do garaxe e a xanela son reais.

Carlos Seoane, premio Juana de Vega de arquitectura

O arquitecto Alfonso Fernández avísame da concesión dos premios de arquitectura da Fundación Juana de Vega. O primeiro premio foille concedido ao arquitecto J. Carlos Seoane por unha vivenda en Oleiros, vivenda que semanas atrás estivéramos coñecendo Alfonso Fernández e eu mesmo.

Velaiquí o acordo do xurado tal como se recolle no en “Escuela Gallega del Paisaje”

"Conceder o Premio Juana de Veiga de Arquitectura para vivendas acabadas no ano 2009 ao arquitecto José Carlos Seoane González pola súa obra sita na Urbanización "As Galeras" Rua Antonio Maceo, 5, Lians, Oleiros. O xurado quere salientar a complexa integración da casa no espazo no que se sitúa: un solar en descenso cara ao mar, cunha extraordinaria vista sobre a bahía da Coruña e con importantes limitacións de normativa local e de costas. Aprovéitanse ben estas circunstancias para situar con discreción unha vivenda de notables dimensións. Gran parte da matizada perspectiva que ofrece cara á fachada principal débese á gran pérgola de formigón, que cobre e dá unidade ao acceso e, ao mesmo tempo, facilita luz ao patio interior mediante un oco circular. Aínda que nalgún elemento concreto recórrese a un excesivo formalismo, resaltan as coidadas solucións de deseño que articulan os espazos nos tres niveis do inmoble".

Recoméndovos que coñezades a obra de Carlos Seoane, o arquitecto premiado, pola súa páxina web.

Os blogs Mosarq e El Tiralíneas tamén recollen esta importante nova sobre a arquitectura galega de 2009.

Castro de Baroña: situación lamentable

O arqueólogo Tito Concheiro, acompañado do arquitecto Marcial Rodríguez, desembarcou onte no emblemático castro de Baroña, no municipio coruñés de Porto do Son. Ambos estarán unha semana examinando as prehistóricas construcións para facer un diagnóstico do xacemento e un estudo topográfico -que financia a Xunta-. Con todo, só necesitaron unhas horas para darse de bruzos coa realidade. Concheiro confirmou que o seu peores agoiros se cumpriron e que o matrimonio que desde hai anos forman en Baroña as visitas descontroladas e o nulo labor de conservación deron uns resultados nefastos: «Hai que dicilo así, ou xacemento permanece en estado comatoso».

Concheiro fixo fincapé nalgúns dos problemas. Di que a falta de conservación -a última vez que se fixeron labores para preservar o xacemento foi en 1996- está a afectar seriamente ás milenarias pedras. Ademais, sinala que, aínda que estivo en moitísimas ocasións nesta contorna, nunca se atopou «todo tan horrible, ata con lixo e feces non medio do xacemento. Como anécdota, podo dicir que había mondas de plátano e botellas tiradas». Logo incidiu no asunto das visitas.

E é que o castro de Baroña recibe miles de persoas ao longo do ano -onte, en pleno setembro, Concheiro, a media tarde, contara cen visitas- sen que haxa ningún itinerario marcado nin nada polo estilo. «Aquí cada un ven e fai ou que pode ou ou que quere, dende subirse ás pedras a ata facer as necesidades non xacemento».

(...) o arqueólogo Concheiro concluíu o seguinte: «Ou estado é de coma, penoso e lamentable. Agora mesmo, ou castro de Baroña é un xigante cos pés de barro».

Con estas impresións, queda claro que o diagnóstico que se fará ao longo da semana non vai ser moi optimista. Talvez vendo como está a situación, ao fin alguén decida pór as cartas sobre a mesa e, polo menos, aprobar definitivamente un plan para protexer o castro.

Noticia completa na Voz de Galicia.

O Erecteion, exemplo de arquitectura xónica

O Erecteion (421.406 a.c.) é un pequeno templo de estilo xónico que estaba dedicado a moitas deidades subterráneas da tradición ateniense. Álzase sobre os cimentos dun antigo templo destruído. O seu autor máis probable foi Mnesicles, deseñador dos Propileos da Acrópole. Foi a última gran obra realizada no recinto sagrado de Atenas e constitúe o máximo exponente do estilo xónico ateniense .

Á magnificencia, imponencia e masculinidad do dórico Partenón, contraponse a graza elegante ática e feminina do Erecteion.

O arquitecto conseguiu atopar as solucións a difíciles problemas como a gran desigualdade do nivel do terreo e a afluencia de deuses e heroes que habían de adorarse na construción porque o Erecteion non é un templo corrente, dedicado ao culto dun deus. Era, pola contra, o lugar máis sacro da Acrópole, un templo de moitos deuses e heroes, así como tomba de reis-heroes da prehistoria de Atenas.

Neste santuario adorouse á Nai Terra e a Hefestos, Atenea e Poseidón. Alí foi enterrado Erecteo, quen conquistou Eleusis, introduciu a civilización no Ática e máis tarde foi identificado como Poseidon. A este representárono como unha serpe na parte inferior do templo, remarcando, así, que era un heroe nativo do Stica. Tamén se atopaba a estatua sacra de madeira de Atenea e alí viviu sempre a serpe gardiá do lugar. Ao seu lado estaba a tumba de Cécrope e o santuario dedicado á súa filla, Pandroso, ama de cría de Erecteo.

O levantar este templo estaba nos plans de Pericles, pero a súa construción empezou logo da paz de Nicias, no 421 a.c., interrompéndose durante a expedición a Sicilia, para terminarse no 406 a.c., co arquitecto Filocles.

Non coñecemos con exactitude como era a configuración deste edificio rectangular, con tantas particularidades e tantos segredos, porque moitas partes foron destruídas cando se converteu en templo cristián no século VII. Pero sabemos que o pórtico este, coas esveltas seis columnas xónicas de 6,80 metros, conducía ao templo de Atenea. Sobre o arquitrabe de tres platabandas había un friso do que descoñecemos o seu contido escultórico.

Dentro da naves de mármore atopábase a estatua arcaica da deusa, de madeira de oliveira, que era a súa árbore sacra. Os atenienses crían que non fora tallada por mans humanas senón que viñera do ceo para honrar a cidade de Cécrope. Esta estatua era a que vestían durante a cerimonia das Panateneas co veo que teceran as mozas aréforas. Diante da deusa ardía a inextinguible Lucerna de ouro que necesitaba aceite só unha vez ao ano e cuxo fume saía dunha palmeira de bronce. Era obra do escultor Calímaco.

A naos do templo de Atenea non se comunicaba coa parte occidental do edificio que estaba dedicado a Poseidón-Erecteo. A el chegábase a través dun magnífico pórtico xónico que había no lado norte do Erecteo. Esta parte estaba tres metros máis abaixo que o templo de Atenea porque seguía a inclinación natural do terreo e estaba dividida en dous partes. Na parte oriental adorábase a Poseidón-Erecteo e había altares en honra a Hefestos e ao heroe Butes, mentres que debaixo había unha cripta cuxo destino non estaba claro. Quizá vivise alí a serpe gardiá do lugar á que levaban ofrendas cada mes.

A parte occidental chamábase prostomiaio porque era a cámara antes do stomio da cisterna que se atopaba na esquina suroeste e que debemos identificar co Mar de Erecteo, é dicir, a auga lixeiramente salgada que segundo os mitos atenienses brotou co golpe do tridente de Poseidón. Pausanias dixo que se oía o son das ondas cada vez que sopraba o vento do norte.

Pero o máis admirable do exterior é o pórtico norte, composto por 4 columnas na fachada e dúas nos lados. A fermosura das esculturas que o adornan non ten límites. Cos capiteis xónicos, máis ricamente decorados do habitual, o tellado co artesonado e sobre todo o impoñente dintel da porta cheo de rosetas e palmas, que na antigüidade estaban pintados e cheos de adornos metálicos dourados, a zona norte do Erecteion constitúe a parte máis brillante da arte ático, que estaba no seu apoxeo a finais do século V a.c. No teito hai un buraco que non pecharon nunca porque pensaron que se produciu por raio que lanzara Zeus, e segundo outros, polo tridente de Poseidón, cando loito alí con Atenea. Tamén había no chan un oco, onde se distinguían tres buracos, como pegadas do tridente na roca.

Segundo conta a lenda Zeus buscando o mellor deus para os habitantes do Ática, propuxo unha confrontación entre dúas dos seus mellores deuses: Poseidón, o deus do mar e das augas, e a fermosa Atenea. Poseidón cravou o seu tridente nunha roca para que dela brotase auga lixeiramente salgada. Atenea, pola súa banda, plantou á beira da fonte unha oliveira que non se secaba a pesar da auga salgada. O tribunal dos deuses declarou vencedora á deusa e outorgou o seu nome á polis, “Atenas”

Á dereita do pórtico había unha porta que conducía ao Pandroseion, é dicir, ao templo da ninfa Pandroso, onde Pas ofreceu o seu gran agasallo á cidade: a oliveira.

A creación arquitectónica máis orixinal do Erecteo é o pórtico das Koré, que se atopa no lado sur, enfronte ao Partenón. Son famosas as Cariátides, un nome que predominou na época romana e posteriormente, quizais porque lles recordaban aos antigos a fermosura das raparigas da cidade de Carie, en Laconia que realizaban bailes rituais en honra a Artemis.

A pesar de todas as transformacións que sufriu o Erecteion a mans dos cristiáns, cando convertérono en igrexa, os francos, que o usaro como palacio, e o xefe da garda turca, que instalou nel a súa harem, o edifico mantívose en relativo bo estado ata 1827, cando unha gran parte foi destruída polos bombardeos durante a guerra de independencia grega. Pero de todo isto xa vos ten falado INICIARTE.

Entrada dedicada á familia López-Fernández, os meus ollos na Acrópole.

Fotos: de Pepe L. C. para INICIARTE.